استاد محترم، جناب آقای دکتر انتظاری که با مطالعهی این پایاننامه و ارائهی پیشنهادهای اصلاحی و دقیق از نقائص آن کاستند.
و در انتها بر خود لازم میدانم از تمامی کسانی که در این پژوهش مرا یاری نمودند: آقایان رامین و بهمن راهرو زرگر، امیر فرخوندی، احسان مردوخ روحانی، خراسانیزاده، رضا فیضآبادی، سعید صدقی و عزیزاله شاکری و همچنین، خانمها سمیه، زیور، سمیرا، هدیه و آیلین راهرو زرگر تشکر نمایم.
همچنین، از سازمان ملی جوانان نیز تشکر مینمایم.

چکیده
پایاننامهی حاضر، پژوهشی در زمینهی عوامل مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین است که با استفاده از نمونهی 20 درصدی دادههای خام سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 به روش تحلیل ثانویهی دادههای موجود انجام شده است. جمعیت آماری این پژوهش را زنان ازدواج کردهی کمتر از 50 سال و مردان ازدواج کردهی کمتر از 55 سالِ ساکن در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل تشکیل داده است.
هدف اصلی پژوهش، شناخت عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین بود. بهمنظور نیل به این هدف، پرسشهایی مطرح شد که مهمترین آن عبارت است از: آیا بین ویژگیهای افراد از لحاظ محل سکونت، وضع سواد، وضع اشتغال، وضع مهاجرت و نوع شغل و متغیر وابستهی فاصلهی سنی زوجین تفاوت معنیداری وجود دارد؟ همچنین، آیا بین متغیرهای سن، مدرک تحصیلی و دفعات ازدواج افراد و فاصلهی سنی زوجین رابطهی معنیداری وجود دارد؟
در این پژوهش، نظریههای مختلفی نظیر نظریهی نوسازی، مبادله، برابری جنسیتی و گزینش مهاجرتی و دیدگاه فرهنگی مورد توجه واقع شد و در چارچوب نظری پژوهش نیز، تأکید اصلی بر نظریهی نوسازی بود. براساس نظریهی نوسازی، شهرنشینی، تحصیلات همگانی و صنعتی شدن از طریق تغییر الگوهای ازدواج، میتواند فاصلهی سنی زوجین را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین، از دیگر نظریههای مذکور نیز در داخل نظریهی نوسازی استفاده گردید. نظریهی مبادله از طریق قلمداد کردن سن افراد به عنوان سرمایهی فرهنگی و قابلیت ارایهی آن در مقابل سرمایهی مادی افرادِ دارای موقعیت بهتر، میتواند با تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ارتباط باشد. نظریهی برابری جنسیتی نیز همزمان با تغییر ساختار خانواده و بهبود موقعیت زنان، مطالبهی زنان برای همسانهمسری در ازدواج (از جنبههایی مانند سن و …) را مورد تأکید قرار میدهد. نظریهی گزینش مهاجرتی نیز با تأکید بر گزینشی عمل کردن مهاجرت، در مورد تغییرات فاصلهی سنی زوجین در میان بومیان و مهاجران بهکار برده شد. دیدگاه فرهنگی نیز از طریق بررسی نگرشها و اعتقادات رایج در جامعه در ارتباط با فاصلهی سنی زوجین مورد استفاده قرار گرفت. بر این اساس، فرضیههای پژوهش چنین است: بین ویژگیهای افراد از لحاظ محل سکونت، وضع سواد، وضع اشتغال، وضع مهاجرت و نوع شغل و متغیر وابستهی فاصلهی سنی زوجین تفاوت معنیداری وجود دارد. همچنین، میان متغیرهای مستقلِ سن، مدرک تحصیلی و دفعات ازدواج و متغیر وابستهی فاصلهی سنی زوجین رابطهی معنیداری وجود دارد.
با توجه به یافتههای پژوهش، مهمترین نتایج تحقیق عبارت است از: میانگین فاصلهی سنی زوجین در استان اردبیل 47/4 سال بود. در بیش از 78 درصد از ازدواجها، شوهران از همسران، مسنتر بودند. بیشترین فراوانی زوجین در فاصلهی سنی 1 تا 4 سال بود (3/33 درصد). بین فاصلهی سنی افراد باسواد و بیسواد تفاوت معنیداری وجود داشت، اما این تفاوت (در مورد هر دو جنس) در جهتی معکوس با فرضیهی مورد بررسی تأیید شد. با افزایش مدرک تحصیلی مردان، فاصلهی سنی زوجین افزایش یافت و در میان زنان نیز، دارندگان مدرک تحصیلی متوسط، از فاصلهی سنی بیشتری نسبت به دارندگان سایر مدارک تحصیلی برخوردار بودند. فاصلهی سنی زوجین در میان مردان شاغل، بیشتر از مردان غیرشاغل بود و این فاصله در میان زنان شاغل، کمتر از زنان غیرشاغل بود که این تفاوت در مورد زنان شهری و تمامی مردان معنی دار بود، اما در مورد زنان روستایی معنیدار نبود. در بین مردان شاغل، فاصلهی سنی مردان شاغل در بخشهای غیرکشاورزی با همسر، بیشتر از مردان شاغل در بخش کشاورزی بود. زنان شاغل در بخشهای غیرکشاورزی نسبت به زنان شاغل در بخش کشاورزی، فاصلهی سنی کمتری با شوهران داشتند که این تفاوتهای معنیدار در مورد زنان، مطابق با فرضیه بود، ولی در مورد مردان در جهت معکوس با فرضیه قرار داشت. با افزایش سن مردان، فاصلهی سنی زوجین نیز افزایش یافت، ولی با افزایش سن زنان، فاصلهی سنی زوجین کاهش یافت که این کاهش در ابتدا (در مورد هر دو جنس) شدیدتر بود و سپس، از شدت آن کاسته شد. بین دفعات ازدواج هر دو جنس (زنان و مردان) و فاصلهی سنی زوجین، همبستگی مثبت بود. اختلاف بین میانگین فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی، و شهری و روستایی معنیدار نبود. در تحلیل رگرسیون چندمتغیری نیز در نمونههای مردان شهرنشین، مردان روستانشین، زنان شهرنشین و زنان روستانشین به ترتیب، 6/5 ، 3/4 ، 8/3 و 7/24 درصد از واریانس فاصلهی سنی زوجین تبیین گردید که این تعیینکنندگی ناچیز میتواند نشانگر هنجار فرهنگی مسنتر بودن شوهر از همسر باشد که در پژوهشی دیگر باید بررسی شود.
واژگان کلیدی: فاصلهی سنی زوجین، ازدواج، سن، ازدواج مجدد، تحصیلات، نوسازی، مبادله، برابری جنسیتی، اشتغال، مهاجرت، داده خام سرشماری 1385، اردبیل.
پیشگفتار
موضوع پایاننامهی حاضر، بررسی عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ایران با تأکید بر استان اردبیل طبق دادههای فردی 20 درصدی سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 میباشد. عنوان روی جلد این پایاننامه عبارت است از: “عوامل اجتماعی- جمعیتی مؤثر بر تغییرات الگوی سنی ازدواج در ایران 85-1375 (مطالعهی موردی فاصلهی سنی زوجین در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل)”. از جمله، اشکالات استاد داور محترم، آقای دکتر انتظاری، در مورد یکدست نبودن عنوان پایاننامه بود که در آن از یک طرف، به الگوی سنی ازدواج و از طرف دیگر، به فاصلهی سنی زوجین اشاره شده است. نگارندهی پایاننامه در جهت رفع این مشکل در مراجعه به ادارهی تحصیلات تکمیلی دانشکده متوجه شد که تغییر عنوان پایاننامه، با تصمیمگیری اساتید راهنما، مشاور و داور و یا دانشجو، دارای مشکل اداری و غیر قابل انجام است. بنابراین، بدینوسیله برای برطرف کردن و پوشش این مشکل، لازم به ذکر است که عنوان بهجا و دقیق برای پایاننامهی حاضر، همان عنوان فرعی روی جلد و به عبارت بهتر، “عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییر فاصلهی زوجین در ایران (مطالعهی موردی استان اردبیل 1385)” میباشد.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
1- فصل اول: کلیات …………………………………………………………………………………………………………………….1
1-1- طرح مسأله ………………………………………………………………………………………………………………………..2

1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق ………………………………………………………………………………………………….5
1-3- اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………7
1-4- سوالات تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………….8
2- فصل دوم: مبانی نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………….9
2-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..10
2-2- مبانی نظری……………………………………………………………………………………………………………………..11
نظریهی نوسازی ………………………………………………………………………………………………………………………..11
ساخت خانواده و فاصله سنی زوجین………………………………………………………………………………………..14
نگرشها و اعتقادات فرهنگی ……………………………………………………………………………………………………18

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نظریهی مبادله ………………………………………………………………………………………………………………………….19
تئوری برابری جنسیتی …………………………………………………………………………………………………………….21
موقعیت اجتماعی- اقتصادی و فاصلهی سنی زوجین ……………………………………………………………..23
مضیقهی ازدواجی ……………………………………………………………………………………………………………………24
نظریهی گزینش مهاجرتی ………………………………………………………………………………………………………..26
فرضیهی انطباق ………………………………………………………………………………………………………………………..26
2-3- مروری بر ادبیات تجربی پژوهش ………………………………………………………………………………….27
2-4- چارچوب نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………………..36
2-4-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………36
2-4-2- نوسازی و فاصلهی سنی زوجین ………………………………………………………………………………..36
2-4-3- موقعیت اجتماعی- اقتصادی و فاصلهی سنی زوجین ………………………………………………39
2-4-4- سن و فاصلهی سنی زوجین ………………………………………………………………………………………40
2-4-5- مضیقهی ازدواجی و فاصلهی سنی زوجین ……………………………………………………………….40
2-4-6- ازدواج مجدد و فاصلهی سنی زوجین ……………………………………………………………………….40
2-4-7- مهاجرت و فاصلهی سنی زوجین ………………………………………………………………………………41
2-5- مدل نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………………………43
2-6- فرضیههای تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….44
3- فصل سوم: روششناسی تحقیق …………………………………………………………………………………………45
3-1- روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………46
3-2- معرفی نمونهی دادههای خام سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 ……………………..47
3-3- جمعیت آماری و حجم نمونهی تحقیق …………………………………………………………………………48
3-4- معرفی استان اردبیل ………………………………………………………………………………………………………48
3-5- روش تجزیه و تحلیل دادهها ………………………………………………………………………………………….49
3-6- تعاریف مفاهیم و متغیرهای پژوهش ……………………………………………………………………………..50
3-6-1- تعریف نظری و عملیاتی متغیر وابسته (فاصلهی سنی زوجین) ……………………………….50
3-6-2- تعریف نظری و عملیاتی متغیرهای مستقل ………………………………………………………………51
4- فصل چهارم: تجزیه و تحلیل دادههای تحقیق …………………………………………………………………..55
4-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..56
4-2- توصیف دادهها ………………………………………………………………………………………………………………..56
4-2-1- توصیف دادههای متغیر وابسته (فاصلهی سنی زوجین) …………………………………………..57
4-2-2- توصیف دادههای متغیرهای مستقل ………………………………………………………………………….62
4-2-2-1- توصیف محل سکونت ……………………………………………………………………………………………62
4-2-2-2- توصیف وضع سواد و مدرک تحصیلی …………………………………………………………………..64
4-2-2-3- توصیف وضع اشتغال ……………………………………………………………………………………………..68
4-2-2-4- توصیف نوع شغل (کشاورزی و غیرکشاورزی) ……………………………………………………..70
4-2-2-5- توصیف سن …………………………………………………………………………………………………………..72
4-2-2-6- توصیف دفعات ازدواج و ازدواج مجدد …………………………………………………………………..79
4-2-2-7 – توصیف وضع مهاجرت …………………………………………………………………………………………84
4-3- تحلیل دادهها (آزمون فرضیات پژوهش) ……………………………………………………………………….88
4-3- 1- آزمون فرضیهی شمارهی 1: تفاوت فاصلهی سنی زوجین شهری و روستایی ………..89
4-3- 2- آزمون فرضیهی شمارهی 2: رابطهی تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین ……………….91
4-3- 3- آزمون فرضیهی شمارهی 3: تفاوت فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل ……..105
4-3- 4- آزمون فرضیهی شمارهی 4: تفاوت فاصلهی سنی زوجین شاغل در بخشهای غیرکشاورزی و کشاورزی ……………………………………………………………………………………………………….110
4-3- 5- آزمون فرضیهی شمارهی 5: رابطهی سن و فاصلهی سنی زوجین ………………………112
4-3-6- آزمون فرضیهی شمارهی 6: رابطهی دفعات ازدواج و فاصلهی سنی زوجین …………117
4-3- 7- آزمون فرضیهی شمارهی 7: تفاوت فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی ……………121
4-4- تحلیل چندمتغیری رابطهی متغیرهای مستقل و متغیر وابسته …………………………………124
4-4- 1- تحلیل رگرسیونی …………………………………………………………………………………………………..125
4-4- 2- تحلیل مسیر …………………………………………………………………………………………………………..131
5- فصل پنجم: خلاصه و نتیجهگیری …………………………………………………………………………………..138
5-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………..139
5-2- خلاصهای از توصیف دادهها …………………………………………………………………………………………139
5-2-1- خلاصهای از توصیف دادههای متغیر وابسته (فاصلهی سنی زوجین) ……………………139
5-2-2- خلاصهای از توصیف دادههای متغیرهای مستقل …………………………………………………..140
5-3- خلاصهای از تبیین دادهها ……………………………………………………………………………………………141
5-4- بحث و نتیجهگیری ………………………………………………………………………………………………………147
5-5- محدودیتهای تحقیق …………………………………………………………………………………………………151
5-6- امتیازات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………152
5-7- پیشنهادات ……………………………………………………………………………………………………………………152
منابع و مآخذ ………………………………………………………………………………………………………………………….154
منابع فارسی ……………………………………………………………………………………………………………………………155
منابع لاتین ……………………………………………………………………………………………………………………………..160
ضمائم ……………………………………………………………………………………………………………………………………..165
ضمیمهی شمارهی یک …………………………………………………………………………………………………………..166
ضمیمهی شمارهی دو …………………………………………………………………………………………………………….172
چکیدهی انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………….. a
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شمارهی 1. تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ایران طی سالهای 85-1375 ……………..3
جدول شمارهی 2. توزیع فراوانی بر حسب فاصلهی سنی زوجین به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………57
جدول شمارهی 3. توزیع فراوانی فراوانی بر حسب فاصله سنی زوجین به صورت طبقه بندی شده به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………61
جدول شمارهی 4. توزیع فراوانی افراد بر حسب محل سکونت به تفکیک جنسیت در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………….63
جدول شمارهی 5. توزیع فراوانی مردان بر حسب وضع سواد در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………….64
جدول شمارهی 6. توزیع فراوانی زنان بر حسب وضع سواد در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………….64
جدول شمارهی 7. توزیع فراوانی مردان بر حسب مدرک تحصیلی در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………..65
جدول شمارهی 8. توزیع فراوانی زنان بر حسب مدرک تحصیلی در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل 1385…………………………………………………………………………………………………………………..67
جدول شمارهی 9. توزیع فراوانی مردان بر حسب وضع اشتغال به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………….68
جدول شمارهی 10. توزیع فراوانی زنان بر حسب وضع اشتغال به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………..69
جدول شمارهی 11. توزیع فراوانی مردان بر حسب اشتغال به بخش کشاورزی و غیر کشاورزی در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………….70
جدول شمارهی 12. توزیع فراوانی زنان بر حسب اشتغال به بخش کشاورزی و غیر کشاورزی در استان اردبیل 1385…………………………………………………………………………………………………………………..71
جدول شمارهی 13. توزیع فراوانی مردان بر حسب سن به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………….74
جدول شمارهی 14. توزیع فراوانی مردان بر حسب گروه های سنی در استان اردبیل 1385…76
جدول شمارهی 15. توزیع فراوانی زنان بر حسب سن به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………………………..77
جدول شمارهی 16. توزیع فراوانی زنان بر حسب گروه های سنی در استان اردبیل 1385 ….78
جدول شمارهی 17. توزیع فراوانی بر حسب ازدواج مجدد به تفکیک جنسیت در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………………………..79
جدول شمارهی 18. توزیع فراوانی بر حسب ازدواج مجدد به تفکیک جنسیت در نقاط شهری استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………80
جدول شمارهی 19. توزیع فراوانی بر حسب ازدواج مجدد به تفکیک جنسیت در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………81
جدول شمارهی 20. توزیع فراوانی ازدواج مجدد کردهها بر حسب دفعات ازدواج در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………………….82
جدول شمارهی 21. توزیع فراوانی مردان ازدواج مجدد کرده بر حسب دفعات ازدواج در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………83
جدول شمارهی 22. توزیع فراوانی زنان ازدواج مجدد کرده بر حسب دفعات ازدواج در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………84
جدول شمارهی 23. توزیع فراوانی بر حسب وضع مهاجرت به تفکیک جنسیت در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………………………..85
جدول شمارهی 24. توزیع فراوانی بر حسب وضع مهاجرت به تفکیک جنسیت در نقاط شهری استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………….86
جدول شمارهی 25. توزیع فراوانی بر حسب وضع مهاجرت به تفکیک جنسیت در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………….87
جدول شمارهی 26. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع سکونت مردان استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………….89
جدول شمارهی 27. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع سکونت زنان استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………….90
جدول شمارهی 28. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین باسواد و بیسواد در نمونهی مردان استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………92
جدول شمارهی 29. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین در نمونهی زنان باسواد و بیسواد استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………………………………………………..93
جدول شمارهی 30. آزمون تحلیل واریانس یک طرفهی فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدارک مختلف تحصیلی مردان در استان اردبیل1385 ………………………………………………………………………94
جدول شمارهی 31. آزمون شفه برای مقایسهی فاصلهی سنی زوجین در گروههای تحصیلی مردان استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………95
جدول شمارهی 32. آزمون تحلیل واریانس یک طرفهی فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدارک مختلف تحصیلی زنان در استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………97
جدول شمارهی 33. آزمون شفه برای مقایسهی فاصلهی سنی زوجین در گروه های تحصیلی زنان استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………98
جدول شمارهی 34. آزمون تحلیل واریانس رابطهی بین تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین در میان مردان ساکن در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 …………………………………………………..100
جدول شمارهی 35. آزمون تحلیل واریانس رابطهی بین تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین در میان زنان ساکن در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 ……………………………………………………..101
جدول شمارهی 36. آزمون تحلیل واریانس رابطهی بین تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین در میان مردان ساکن در نقاط شهری استان اردبیل 1385 ………………………………………………………103
جدول شمارهی 37. آزمون تحلیل واریانس رابطهی بین تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین در میان زنان ساکن در نقاط شهری استان اردبیل 1385 …………………………………………………………104
جدول شمارهی 38. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل در نمونهی مردان استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………………………106
جدول شمارهی 39. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل در نمونهی مردان ساکن در نقاط شهری استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………….107
جدول شمارهی 40. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل در نمونهی مردان ساکن در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………107
جدول شمارهی 41. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع اشتغال در نمونهی زنان استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………108
جدول شمارهی 42. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع اشتغال زنان در نقاط شهری استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………..109
جدول شمارهی 43. آزمون تفاوت فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع اشتغال زنان در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………..109
جدول شمارهی 44. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به نوع شغل مرداان در استان اردبیل 1385…………………………………………………………………………………………………………..110
جدول شمارهی 45. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به نوع شغل زنان در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………111
جدول شمارهی 46. بررسی رابطهی سن مردان و فاصلهی سنی زوجین در استان اردبیل 1385………………………………………………………………………………………………………………………………………113
جدول شمارهی 47. بررسی رابطهی سن مردان و فاصلهی سنی زوجین در نقاط شهری استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………….113
جدول شمارهی 48. بررسی رابطهی سن مردان و فاصلهی سنی زوجین در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………113
جدول شمارهی 49. بررسی رابطهی سن زنان و فاصلهی سنی زوجین در استان اردبیل 1385………………………………………………………………………………………………………………………………………114
جدول شمارهی 50. بررسی رابطهی سن زنان و فاصلهی سنی زوجین در نقاط شهری استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………….114
جدول شمارهی 51. بررسی رابطهی سن زنان و فاصلهی سنی زوجین در نقاط روستایی استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………….115
جدول شمارهی 52. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع ازدواج مجدد مردان در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………118
جدول شمارهی 53. بررسی رابطهی سن مردان و فاصلهی سنی زوجین در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………………………118
جدول شمارهی 54. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع ازدواج مجدد زنان در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………119
جدول شمارهی 55. بررسی رابطهی سن زنان و فاصلهی سنی زوجین در استان اردبیل 1385 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..119
جدول شمارهی 56. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی در استان اردبیل1385 ………………………………………………………………………………………………………………………………….121
جدول شمارهی 57. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع مهاجرت مردان در نقاط شهری استان اردبیل1385 ……………………………………………………………………………………………..122
جدول شمارهی 58. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع مهاجرت مردان در نقاط روستایی استان اردبیل1385 ………………………………………………………………………………………….122
جدول شمارهی 59. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع مهاجرت زنان در استان اردبیل1385 ……………………………………………………………………………………………………………………….122
جدول شمارهی 60. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع مهاجرت زنان در نقاط شهری استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………..123
جدول شمارهی 61. آزمون تفاوت میانگین فاصلهی سنی زوجین با توجه به وضع مهاجرت زنان در نقاط روستایی استان اردبیل1385 ……………………………………………………………………………………………….123
جدول شمارهی 62. نتایج و ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون در مورد رابطهی متغیرهای مستقل و فاصلهی سنی زوجین در میان مردان استان اردبیل 1385 …………………………………………………………126
جدول شمارهی 63. نتایج و ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون در مورد رابطهی متغیرهای مستقل و وابسته در میان مردان نقاط شهری استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………127
جدول شمارهی 64. نتایج و ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون در مورد رابطهی متغیرهای مستقل و وابسته در میان مردان نقاط روستایی استان اردبیل 1385 …………………………………………………………128
جدول شمارهی 65. نتایج و ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون در مورد رابطهی متغیرهای مستقل و وابسته در میان زنان استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………129
جدول شمارهی 66. نتایج و ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون در مورد رابطهی متغیرهای مستقل و وابسته در میان زنان نقاط شهری استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………….130
جدول شمارهی 67. نتایج و ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون در مورد رابطهی متغیرهای مستقل و وابسته در میان زنان نقاط روستایی استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………130
جدول شمارهی 68. جمع اثرات متغیرهای موثر بر فاصلهی سنی زوجین در نمونهی مردان………………………………………………………………………………………………………………………………………………133
جدول شمارهی 69. جمع اثرات متغیرهای موثر بر فاصلهی سنی زوجین در نمونهی زنان………..134
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار شمارهی 1. مدل نظری تحقیق ……………………………………………………………………………………………43
نمودار شمارهی 2. منحنی توزیع فراوانی بر حسب فاصلهی سنی زوجین در استان اردبیل1385..59
نمودار شماره ی 3. توزیع فراوانی بر حسب فاصلهی سنی زوجین ساکن در نقاط شهری استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….60
نمودار شمارهی 4. توزیع فراوانی بر حسب فاصلهی سنی زوجین ساکن در نقاط روستایی استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….60
نمودار شمارهی 5. توزیع فراوانی افراد بر حسب محل سکونت به تفکیک جنسیت در استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….63
نمودار شمارهی 6. توزیع فراوانی مردان بر حسب مدرک تحصیلی به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….66
نمودار شمارهی 7. توزیع فراوانی زنان بر حسب مدرک تحصیلی به تفکیک محل سکونت در استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….67
نمودار شمارهی 8. توزیع فراوانی افراد بر حسب وضع فعالیت به تفکیک جنسیت در استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….70
نمودار شمارهی 9. توزیع فراوانی افراد بر حسب نوع شغل به تفکیک جنسیت در استان اردبیل 1385 ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….72
نمودار شمارهی 10. هرم سنی- جنسی جمعیت نمونه ی مورد بررسی در استان اردبیل 1385 …73
نمودار شمارهی 11. الگوی توزیع مردان بر حسب سن در استان اردبیل 1385 …………………………..75
نمودار شمارهی 12. الگوی توزیع زنان بر حسب سن در استان اردبیل 1385 ……………………………..78
نمودار شمارهی 13. توزیع فراوانی برحسب ازدواج مجدد به تفکیک جنسیت در استان اردبیل1385……………………………………………………………………………………………………………………………………..80
نمودار شمارهی 14. توزیع فراوانی برحسب ازدواج مجدد به تفکیک جنسیت در نقاط شهری استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….81
نمودار شمارهی 15. توزیع فراوانی برحسب ازدواج مجدد به تفکیک جنسیت در نقاط روستایی استان اردبیل1385 ………………………………………………………………………………………………………………………….82
نمودار شمارهی 16. ر طبق نمونه ی مورد بررسیتوزیع فراوانی برحسب وضع مهاجرت به تفکیک جنسیت در استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….85
نمودار شمارهی 17. توزیع فراوانی برحسب وضع مهاجرت به تفکیک جنسیت در نقاط شهری استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………..87
نمودار شمارهی 18. توزیع فراوانی برحسب وضع مهاجرت به تفکیک جنسیت در نقاط روستایی استان اردبیل1385 ………………………………………………………………………………………………………………………….88
نمودار شمارهی 19. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین شهری و روستایی در نمونهی مردان استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….91
نمودار شمارهی 20. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین شهری و روستایی در نمونهی زنان استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….91
نمودار شمارهی 21. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین در میان مردان باسواد و بیسواد در استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….92
نمودار شمارهی 22. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین در میان زنان باسواد و بیسواد در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………..93
نمودار شمارهی 23. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدرک تحصیلی مردان استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….96
نمودار شمارهی 24. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدرک تحصیلی زنان استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………….99
نمودار شمارهی 25. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدرک تحصیلی مردان ساکن در نقاط روستایی استان اردبیل1385 ……………………………………………………………………………………………….101
نمودار شمارهی 26. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدرک تحصیلی زنان ساکن در نقاط روستایی استان اردبیل1385 ……………………………………………………………………………………………….102
نمودار شمارهی 27. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدرک تحصیلی مردان ساکن در نقاط شهری استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………..103
نمودار شمارهی 28. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب مدرک تحصیلی زنان ساکن در نقاط شهری استان اردبیل1385 …………………………………………………………………………………………………..105
نمودار شمارهی 29. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب وضع اشتغال مردان در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………106
نمودار شمارهی 30. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب وضع اشتغال زنان در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………108
نمودار شمارهی 31. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب نوع شغل مردان در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………………….111
نمودار شمارهی 32. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب نوع شغل زنان در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………………….112
نمودار شمارهی 33. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب گروههای سنی مردان در استان اردبیل1385 ………………………………………………………………………………………………………………………………….115
نمودار شمارهی 34. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب گروههای سنی زنان در استان اردبیل1385 ………………………………………………………………………………………………………………………………… 116
نمودار شمارهی 35. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب دفعات ازدواج مردان در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………120
نمودار شمارهی 36. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب دفعات ازدواج زنان در استان اردبیل 1385 …………………………………………………………………………………………………………………………………120
نمودار شمارهی 37. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب وضع مهاجرت مردان استان اردبیل 1385………………………………………………………………………………………………………………………………….124
نمودار شمارهی 38. الگوی توزیع فاصلهی سنی زوجین بر حسب وضع مهاجرت زنان استان اردبیل 1385……………………………………………………………………………………………………………………………………………..124
نمودار شمارهی 32. دیاگرام مسیر مردان ساکن در استان اردبیل 1385 …………………………………..136
نمودار شمارهی 33. دیاگرام مسیر زنان ساکن در استان اردبیل 1385………………………………………137

فصل اولکلیات1-1- طرح مساله
سیاستگذاریهای مبتنی بر نوسازی1 در کشورهای پیرامونی از جمله در ایران، باعث تغییر و تحولات اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی، صنعتی و جمعیتی شده است. این تحولات به سهم خود، باعث سست شدن سنتها، تغییر ایدهها، عمومیت یافتن فردگرایی در جامعه شده است. همزمان، تغییراتی در مسایل مربوط به ازدواج نیز رخ داده است و فاصلهی سنی زوجین2 دچار تغییر و تحولاتی گشته است. به گونهای که سن ازدواج مردان و زنان با درجهی متفاوتی افزایش یافته است و افزایش سن ازدواج زنان، بیشتر از مردان بوده است .
طبق آمارهایی که از نخستین سرشماری تا آخرین سرشماری در ایران موجود است، به طور کلی فاصلهی سنی زوجین از سال 1335 تا سال 1385 روندی کاهشی داشته است. به طوری که میانگین فاصلهی سنی از 4/5 سال در اولین سرشماری به 3 سال در آخرین سرشماری نزول یافته است (کاهشی معادل 4/44درصد). البته، از سرشماری 1335 به سرشماری 1345، فاصلهی سنی زوجین حدود 7/0 سال افزایش داشته است، اما در تمامی سرشماریهای بعدی، این فاصله همواره رو به کاهش گذاشته است. لازم به ذکر است که با این حال، متوسط فاصلهی سنی زوجین ایرانی، بالاتر از بیشتر کشورهای جهان و منطقه است (آقا 1384: 221).
بنابر جدول شمارهی 1، فاصلهی سنی زوجین در نیم قرن اخیر در کشور دارای روندی نزولی بوده است. تغییر فاصلهی سنی زوجین، به طور ساده ناشی از تغییر سن ازدواج زنان یا مردان و یا هر دو است. البته، در ایران، شتاب زیادِ افزایش سن ازدواج زنان نسبت به مردان از اختلاف سنی زوجین کاسته است (کاظمیپور 1383: 104-113). می دانیم که سن ازدواج یکی از عوامل بلافصل موثر بر باروری3 است. با توجه به اینکه قابلیت باروری زنان در دورههای مختلف سنی، متفاوت است پس، تغییر سن ازدواج زنان میتواند باعث تغییر میزان باروری شود (امینزاده 2537: 77). البته، افزایش فاصلهی سنی زوجین خود به تنهایی میتواند از طریق ایجاد خطر طلاق موجب انحلال روابط زناشویی و درنتیجه، کاهش باروری شود (کسترلاین4 و همکاران 1986: 354 ؛ نیکلز 1985 به نقل از: بنی جمالی و همکاران 1383: 148 ؛ ساروخانی 1370: 53). و بالاخره فاصلهی سنی زوجین میتواند بر متغیرهای دیگری همچون رضایت از ازدواج و رابطهی زناشویی، تعداد فرزندان مطلوب زوجین و استفاده از وسایل پیشگیری از حاملگی تأثیر داشته باشد (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ محمودیان 1385: 128 ؛ اماج5 2009: 31).
جدول شماره1. تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ایران طی سالهای 85-1335
سال سرشماریفاصله ی سنی زوجین (به سال)کل کشورنقاط شهرینقاط روستایی13355/97/2513456/66/66/513554/44/93/613653/84/23/213753/23/72/3138533/22/1 منبع: مرکز آمار ایران6 (1:2006) ؛ امانی(1380: 44)
علاوه بر اینکه تفاوت سنی بین زنان و مردان از نظر آمادگی بیولوژیکی میتواند موجب تغییر فاصلهی سنی زوجین شود، تغییر و تحولات اجتماعی، جمعیتی، اقتصادی و صنعتی که در نیم قرن اخیر در جامعهی ایران رخ داده است نیز موجب سست شدن سنتها و اشاعهی ارزشهای جدید و در نتیجه، ایجاد اشکال جدید هنجارهای اجتماعی در زمینهی تشکیل خانواده و سنین ازدواج و همچنین نگرش جدیدی در مورد فاصلهی سنی زوجین شده است. در نتیجهی این تحول، خانوادههای مبتنی بر نظام پدرسالاری7 کمرنگتر شده و اقتدار افراد برای انتخاب همسر بیشتر شده است. همزمان، افزایش تحصیلات و اشتغال زنان، برابری جنسیتی و موقعیت زنان را افزایش داده است و ازدواج، دیگر بنا به سنت، آداب و رسوم صورت نمی گیرد، بلکه افراد میخواهند با ازدواج کردن به اهداف عاطفی و عاشقانه، خودشکوفایی و بهتر زیستن برسند (ساروخانی 1370: 111 ؛ گیدنز8 1386: 262-259 ؛ سرایی 1385: 42-45 ؛ محمودیان 1385: 130-128 ؛ موحد و همکاران 1385: 148 ؛ بهنام و راسخ 1348: 154).
فاصلهی سنی زوجین و مضیقهی ازدواجی9رابطهی تنگاتنگی با یکدیگر دارند. برخی از محققان (کالدول10و همکاران 1983: 361) ادعا میکنند که بروزِ پدیدهی مضیقهی ازدواجی در جنوب هند باعث تأخیر ازدواج و کاهش تفاوت سنی زوجین شده است. فاصلهی سنی زوجین در شهرها به علت بالاتر بودن تحصیلات افراد و پیچیدگی زندگی، و در روستاها به علت مهاجرت مردان جوان می تواند ناشی از مضیقه ی ازدواجی باشد. امری که در ایران، توسط محققان مختلف (درودی آهی 1381 ؛ جعفری مژدهی 1382) نتیجهگیری شده است (به نقل از: محمودیان 1385: 131).
در طول تاریخ، عدم توازن جنسی و مضیقهی ازدواجی در بین جمعیت مزدوجین در جوامع دیگر هم رخ داده و مختص به ایران نیست. این پدیده در کشورهای غربی در اواسط قرن بیستم نیز رخ داد. برای مثال، در ایالات متحده فاصلهی سنی زوجین، در حدود 3 سال بود و دختران متولد در سالهای 46-1944، به علت کاهش باروری، اندکی کمتر از پسرانی بودند که در سال های 43-1941 به دنیا آمده بودند. بر عکس، دخترانی که در سالهای 49-1947 به دنیا آمدند، به دلیل افزایش باروری پس از پایان جنگ جهانی دوم، 14درصد بیشتر از تعداد پسر بچههایی بودند که در سالهای 46-1944 متولد شده بودند. بدین ترتیب، پسران متولدِ 43-1941 و دختران متولدِ 49-1947، در دهه ی 1960 به سن ازدواج رسیدند و دچار مضیقهی ازدواج شدند (هیر11 1380: 196-195) و سن ازدواج زنان و مردان به ترتیب، به 2/21 و 6/23 سال افزایش یافت و فاصلهی سنی زوجین اندکی کاهش یافت (بای دوی12 1981: 923).
بر این اساس، فاصلهی سنی زوجین، همزمان با تغییر نسبت مجردین و بروز مضیقهی ازدواجی در جمعیت، میتواند موجب مسایلی مانند افزایش احتمال طلاق، تغییر تعداد فرزندان مطلوب زوجین و استفاده از وسایل پیشگیری از باروری و … شود (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ باربیِری13 و هرتریچ14 2005: 654).
به این ترتیب، تحقیق حاضر در پیِ آن است که با استفاده از نمونهی آمارهای خام سرشماری 138515 به تبیین فاصلهی سنی زوجین در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل بپردازد.

1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق
مطالعهی فاصلهی سنی زوجین به علت ارتباط با تغییرات اجتماعی- جمعیتی از قبیل تغییر ساختار سنی جمعیت مزدوج و مجرد، سالخوردگی جمعیت و تأخیر در باروری مهم است (ویلسون16 و اسمالوود17 2008). به این صورت که همراه با امید به زندگی بالای زنان نسبت به مردان، و فاصلهی سنی زوجین به نفع مردان (شوهران مسنتر از همسران)، ساختار سنی جمعیت در سنینِ 65سال به بالا به نفع زنان (زن بیشتر از مرد) میشود. همچنین، یافتههای کلینگر18 و ویسپ19 (1989) نشان داده است که زنان مزدوج با مردان جوانتر، بیشتر زندگی میکنند و زنان مزدوج با مردان مسنتر، کمتر زندگی میکنند. فاصلهی سنی زوجین بر عواملی مانند باروری زوجین، ثبات رابطهی زناشویی، رضامندی از ازدواج، تعداد فرزندان مطلوب و استفاده از وسایل پیشگیری از باروری تأثیر دارد (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ باربیِری و هرتریچ 2005: 654). علاوه بر موارد مذکور، “کهنترین شکل نابرابریهای اجتماعی را باید در تفاوتهای اجتماعی مرتبط با سن و جنس جستوجو کرد” (زاهدی مازندرانی 1385: 239). فاصلهی سنی زوجین بر تعادل اجتماعی، توانمندی اقتصادی زنان و موقعیت آنان و نیز بر موقعیت مردان تأثیر دارد (شیخی 1380: 90). همچنین، فاصلهی سنی زوجین میتواند بر میزان بیوگی20 – بر اثر فوت همسر- مؤثر باشد. به این طریق که از یک سو امید به زندگی زنان نسبت به مردان زیاد است، و از سوی دیگر، در شرایطی که فاصلهی سنی زوجین، زیاد(زن جوانتر از مرد) باشد، به این ترتیب، زن بعد از فوت شوهر میبایست دورهای را به صورت تنها سپری کند که در این دوره به نحوی با مشکلاتی مانند تنهایی و بیکسی و … مواجه میگردد (همان: 244). ضمناً، فاصلهی سنی زوجین به همراه تغییر باروری میتواند از طریق ایجاد مضیقهی ازدواجی بر تعداد دخترانی که هرگز ازدواج نخواهند کرد مؤثر باشد (جعفری مژدهی 1382: 95). عامل تفاوت سنی زوجین به همراه عوامل دیگری نظیر مهاجرت و … میتواند موجب مضیقهی ازدواجی شود (درودی آهی 1381: 4) و مضیقهی ازدواجی از طریق کاهش امکان ازدواج میتواند “احتمال گرایش به داشتن روابط جنسی بدون ازدواج21 و متعاقب آن تولد فرزندانی خارج از چارچوب ازدواج رسمی” را افزایش دهد و به افزایش زنان ازدواج نکرده، و کاهش سن آمیزش جنسی و افزایش سن اولین ازدواج بیانجامد (احمدی و همتی 1387: 48). در نهایت، کالینز22 معتقد است رابطهی افرادِ متعلق به سنین متفاوت با یکدیگر، نابرابر است (ریتزر23 1383: 175) و از این طریق فاصلهی سنی بالا هم در جوامع سنتی و هم در جوامع مدرن می تواند قوام دهندهی نابرابری در رابطهی آنان باشد (بریکرت24 2001: 71). به این صورت که “هر چه زوجین به لحاظ فاصلهی سنی به هم نزدیکتر باشند قدرت زنان در خانواده بیشتر میشود”. (رضایی 1384: 144) و “تفاوت سنی زیاد زوجین، دلالت بر پایگاه پایین زنان دارد” (کیو25 1998: 27). بنابراین، تحقیق در مورد فاصلهی سنی زوجین از لحاظ جمعیت شناختی و جامعه شناختی میتواند موضوعی مهم تلقی گردد.
مطالعهی فاصلهی سنی زوجین از لحاظ کاربردی و افزایش قدرت پیشبینی در مورد مسایل اجتماعی مانند طلاق و رابطهی زناشویی میتواند به عنوان موضوعی مهم مطرح گردد (ملتفت و احمدی 1387: 167). به این صورت که پس از شناسایی عواملی که بر فاصلهی سنی زوجین، مؤثر است میتوان به پیشبینی فاصلهی سنی زوجین در میان گروههای مختلف (از لحاظ اجتماعی، اقتصادی و…) اقدام کرد و سپس، به کنترل مسایلی مانند طلاق که از تغییرات فاصلهی سنی زوجین اثر میپذیرد، پرداخت. به عنوان مثال، اگر مشخص شود که در میان گروههایی از زنان که کم سواد هستند ازدواجهای زودرس رخ میدهد و همچنین مشخص شود کسانی که در سنین پایین ازدواج میکنند فاصلهی سنی زیادی با شوهرانشان دارند پس، میتوان از طریق بالا بردن حداقل سن ازدواج از مجاری مختلف، مانند وضع قانون و یا از طریق افزایش سطح تحصیلاتِ این گروهها، فاصلهی سنی آنان را کاهش داد و یا اینکه، از طرق مختلفی مانند ارایهی خدمات مشاوره و مددکاری برای زوجینی که فاصلهی سنی زیادی دارند به افزایش مهارتهای زندگی در میان آنان اقدام کرد تا از میزان آسیبهای اجتماعی مانند طلاق کاسته شود.
بنابراین، شناسایی چگونگی تغییرات فاصلهی سنی زوجین میتواند بر دانش و قدرت تبیین و پیشبینی ما در مورد عوامل مختلفی مانند تغییرات باروری، ثبات رابطهی زناشویی، استفاده از وسایل تنظیم خانواده، تعداد فرزندان مطلوب، بیوگی، سالخوردگی و امید به زندگی بیافزاید. همچنین، با توجه به اینکه تحقیقی با موضوع مورد بررسی تحقیق حاضر با استفاده از آمارهای سرشماری نه تنها در مورد جمعیت ایران، بلکه در مورد جمعیت استان اردبیل نیز انجام نشده است و تنها به ارایهی آمارهای توصیفی مانند میانگین سن ازدواج زنان و مردان، آن هم در سطح کشور، اکتفا شده است بنابراین، این تحقیق میتواند با استفاده از آمار خام فردی سرشماری 1385 علاوه بر توصیف ویژگیهای فردی زوجین در رابطه با فاصلهی سنی، به تبیین آن نیز در سطح استان اردبیل به طور خاص بپردازد و در نهایت، اطلاعات تازه و بااهمیتی در مورد فاصلهی سنی زوجین و عوامل موثر بر آن کشف شود.
1-3- اهداف تحقیق
1-3-1- هدف کلی تحقیق:
هدف اصلی تحقیق شناسایی “عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ایران 1385 (با تأکید بر نقاط شهری و روستایی استان اردبیل)” است.
1-3-2- اهداف جزیی تحقیق:
1) شناسایی تفاوت فاصلهی سنی زوجین شهرنشین و روستانشین.
2) شناسایی رابطهی میان تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین.
3) شناسایی تفاوت فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل.
4) شناسایی تفاوت در فاصلهی سنی زوجین با توجه نوع شغل (کشاورزی و غیرکشاورزی) آنان.
5) شناسایی توزیع فاصلهی سنی زوجین در گروههای سنی مختلف (رابطهی سن و فاصلهی سنی در ازدواج).
6) شناسایی رابطهی میان دفعات ازدواج و فاصلهی سنی زوجین.
7) شناسایی تفاوت فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی.
1-4- سوالات تحقیق
1) عوامل مؤثر بر فاصلهی سنی زوجین چیست؟
2) آیا بین فاصلهی سنی زوجین شهرنشین و روستانشین تفاوت معنیداری وجود دارد؟
3) آیا بین تحصیلات و فاصلهی سنی زوجین رابطهی معنیداری وجود دارد؟
4) آیا بین فاصلهی سنی زوجین شاغل و غیرشاغل تفاوت معنیداری وجود دارد؟
5) آیا بین فاصلهی سنی زوجین شاغل در بخش کشاورزی و غیرکشاورزی تفاوت معنیداری وجود دارد؟
6) توزیع فاصلهی سنی زوجین در گروههای سنی مختلف (رابطهی سن و فاصلهی سنی زوجین) چگونه است؟
7) آیا بین دفعات ازدواج و فاصلهی سنی زوجین رابطهی معناداری وجود دارد؟
8) آیا بین فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی تفاوت معنیداری وجود دارد؟

فصل دوممبانی نظری تحقیق 2-1- مقدمه
در تحقیقاتی که موضوع فاصلهی سنی زوجین را مورد بررسی قرار داده است، از نظریهای استفاده نشده که به طور مستقیم به عوامل مؤثر بر فاصلهی سنی زوجین پرداخته باشد و تمامی نظریات مورد استفاده در چنین تحقیقاتی صرفاً به صورت غیرمستقیم به موضوع مورد تحقیق پرداختهاند و تنها نظریههای معروف و کلی – مانند نظریهی نوسازی، نظریهی مبادله، نظریهی ساختاری و … – در جهت تبیین فاصلهی سنی زوجین بهکار گرفته شدهاند. البته، فقدان نظریهای که بتواند تغییرات فاصلهی سنی زوجین را تبیین کند، به این معنی نیست که تغییرات فاصلهی سنی زوجین به صورت تصادفی اتفاق میافتد. بلکه، تغییرات در فاصلهی سنی زوجین از عوامل مختلفی میتواند نشأت بگیرد و با توجه به اینکه از قاعدهی خاصی پیروی میکند امری تصادفی نیست. تجربهی جوامع مختلف – حتی جوامعی که ازدواجهای ترتیبیافته26 در آن مرسوم است – نشان داده است که در بیشتر موارد، فاصلهی سنی زوجین ناشی از ازدواجهایی است که در آن مردان، مسنتر از زنان بودهاند (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ محمودیان 1385: 139). بنابراین، تغییر در فاصلهی سنی زوجین نیز مانند هر تغییر اجتماعی، قاعدهمند است و عواملی بر آن مؤثر است که تحقیق حاضر نیز به بررسی آن عوامل میپردازد.
با این اوصاف، الگوهای مشاهدهشدهی فاصلهی سنی زوجین، ترجیحات روشن و آشکاری را نشان میدهد (شوهران مسنتر از زنان هستند) که به وسیلهی مجموعهای مرتبط از عوامل اقتصادی، اجتماعی، جمعیتی، روانشناختی و فرهنگی مشخص میشود (کسترلاین و همکاران 1986: 354 ؛ محمودیان 1385: 129) و این تحقیق، همواره به دنبال استفاده از نظریهها و دیدگاههای مختلفی است که بتواند بیشترین تغییرات فاصلهی سنی زوجین را تبیین کند. در همین راستا در این تحقیق با استفاده از نظریهی نوسازی27، ساختار خویشاوندی28، مبادله29، برابری جنسیتی30، مضیقهی ازدواجی31، انطباق32، گزینش مهاجرتی33 و همچنین، با استفاده از یافتهها و نتایج پژوهشهای پیشین به تبیین عوامل جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی، روانشناختی و فرهنگیِ مؤثر بر فاصلهی سنی زوجین پرداخته میشود.
لازم به ذکر است با توجه به اینکه پدیدههای اجتماعی، تکعاملی نیستند و مجموعهای از عوامل در رابطهای متقابل با یکدیگر و نیز با متغیرهای دیگر، تغییرات یک پدیدهی اجتماعی علیالخصوص سن ازدواج و فاصلهی سنی زوجین را رقم میزنند (آستینفشان 1380 به نقل از: عباسی شوازی 1383: 26)، لذا در مطالب ارایه شده در ذیل هر نظریه یا دیدگاهی، ممکن است توضیحاتی آورده شود که در نظریه(ها)ی دیگر نیز بدان توجه شده باشد که در این گونه موارد، به ناچار، برخی مطالب به طور تکراری آورده شده است.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید