مسائل برنامه ریزی تسهیلات را به چهار دسته عمده مکان یابی، تخصیص و طراحی تقسیم می شود با ترکیب این مؤلفه ها مسائل مکان یابی-مسیریابی،مکان یابی-تخصیص به دست می آید. که در شکل (1-1) مشاهده می شود.
تخصیص
مکان یابی- تخصیص تسهیلات
مکان یابی
مکان یابی – مسیریابی تسهیلات
برنامه ریزی تسهیلات مسیریابی

چیدمان تسیهلات
طراحی جابه جایی مواد
طراحی ساختار
شکل 1- 1 دسته بندی کلی مسائل برنامه تسهیلات
1-3- دسته بندی مسائل برنامه ریزی تسهیلات کلاسیک
دسته بندی های کلاسیک مسائل مکان یابی عمدتا بر اساس موارد زیر بوده است:
مسأله مکان یابی تک وسیله/ چند وسیله
براساس خصوصیات وسایل جدید
مسأله مکان یابی با وسایل نقطه ای/ ناحیه ای
مسأله مکان یابی با وسایل ایستا/ پویا
براساس خصوصیات وسایل موجود
مسأله مکان یابی با وسایل با مکان قطعی/ احتمالی
مسأله مکان یابی با ارتباطات برون زا/درون زا
براساس نوع ارتباط وسایل موجود و جدید مسأله مکان یابی با ارتباطات ایستا/ پویا
مسأله مکان یابی با ارتباطات قطعی/ احتمالی
مسأله مکان یابی روی خط/ صفحه
بر اساس فضای جواب مسأله مکان یابی گسسته/ روی شبکه
مسأله مکان یابی با فضای مقید/ نامقید
مسأله مکان یابی با فواصل متعامد/ چبیشف
بر اساس نوع تابع فاصله مسأله مکان یابی با فواصل اقلیدسی/ مجذور اقلیدسی
مسأله مکان یابی با سنجه های خاص

مسأله تک هدفه / چند هدفه
بر اساس نوع و تعداد مسایل تک شاخصه / چند شاخصه
هدف و شاخص انتخاب مسایل میانه (هدف کمینه کردن مجموع هزینه ها)/ مرکز ( هدف کمینه
کردن حداکثر هزینه ها) / پوشش (هدف حداکثر پوشش تقاضا یا حداقل تعداد وسیله)
مسأله مکان یابی انبار/کارخانه
مسأله مکان یابی نقاط تبادل(هاب)
براساس زمینه مسألهمسأله مکان یابی وسایل ناخوشایند
مسأله مکان یابی وسایل گردشی (مسایل مکان یابی – مسیریابی)
مسأله مکان یابی وسایل سلسله مراتبی
1-4- دسته بندی مسائل مکان یابی با نگرش نوین
در اینجا مسایل مکان یابی و استقرار بر اساس نوع نگرش در مدل سازی و حل، دسته بندی شده اند. در این دسته ها چهار رویکرد عمده تئوریک و عملی وجود دارد. در شکل (1-2) این دسته بندی ها را با حروف اختصاری نشان داده شده اند]1[.

شکل 1- 2 دسته بندی مسائل مکان یابی با نگرش نوین]1[
SFL: Strategic Facility Location
DFL: Dynamic Facility Location
CFL: Competitive Facility Location
FL: Fuzzy Location
NN: Neural Network
MH: Meta Heuristic
EG: Economic Geography
IT: Information Technology
SCM: Supply Chain Management
DM: Data Mining
EM: Efficiency Measurement
1-5- مکان یابی وسایل سلسله مراتبی
در مدل های پایه ای مکان یابی مسائل، اغلب با این پیش فرض در نظر گرفته می شوند که تنها یک نوع تسهیل قرار است مکان یابی شود، در صورتیکه در بسیاری از موارد مدیران قصد مکان یابی تسهیلات مختلفی را دارند که به یک یا چند طریق با هم مرتبط هستند]2[.
بسیاری از تسهیلات به طور طبیعی سلسله مراتبی هستند. این تسهیلات در نوع خدمتی که ارائه می دهند معمولا سلسله مراتبی می باشند. به طور مثال در سیستم مراقبتهای پزشکی که شامل کلینیک های محلی، بیمارستان های عمومی و بیمارستان های تخصصی که خدمات تخصصی مربوط به یک سری از بیماری ها را ارائه می دهند. در این سیستم کلینیک های محلی یک سری از خدمات اولیه و تشخیصی را فراهم می کنند. بیمارستان ها، عمل ها و مراقبتهای سرپایی (مخصوصا موارد اعزامی از کلینیک ها) انجام می دهند. در نهایت بیمارستان های تخصصی یک سری از عمل های تخصصی و خدمات تشخیصی تخصصی بیماری های خاص و یک سری از خدمات کامل مربوط به بیماران بستری را ارائه می دهند. در شکل (1-3) یک سیستم مراقبتهای پزشکی با ارتباطات /ان نشان داده شده است.

ش

شکل 1- 3 یک مثال برای سیستم خدمات بهداشتی]2[
جدول 1-1 مثال برای سیستم خدمات بهداشتی و درمانی
سرویس هایی که ارائه می شوند. جراحی
سنگین جراحی سرپایی خدمات تشخیص خدمات درمانی اولیه تسهیل کلینیک بیمارستان عمومی بیمارستان تخصصی

برای مثال های دیگر می توان به سیستم دفع ضایعات وزباله های جامد اشاره داشت. زباله ها از منابع تولید کننده به ایستگاههای انتقال و یا به اماکنی که زباله ها در آنجا جمع می شوند، انتقال می یابد.
در خدمات پستی در پایین ترین سطح سرویس دهی، صندوق های پست قرار دارند که مشتریان می توانند به راحتی نامه های خود را از طریق آنها پست کنند. در شعبات پستی، مشتریان می توانند نامه پست کنند، تمبر بخرند و برخی خدمات پستی محدود دیگر انجام دهند. در نهایت در شعب مرکزی تمام خدمات پستی انجام می شود، در ضمن اینکه برخی خدمات پشتیبانی، نظیر طبقه بندی نامه ها برای کل شهر نیز فقط در این شعبات انجام می شود.

شکل 1- 4 شکل مربوط به مثال شعبات پستی]2[
همچنین در خدمات بانکی نیز طبقه بندی مشابهی برای خدمات و تسهیلات وجود دارد. دستگاههای عابر بانک امکان دریافت، پرداخت وانتقال وجوه، دریافت تراکنش های حساب و پرداخت قبوض فراهم می سازند. در شعبات بانکی مشتری می تواند علاوه بر خدمات ذکر شده، خدمات دیگری مانند دریافت صندوق امانات، اقدام برای وام های مسکونی و یا خرید اوراق قبضه دریافت نمود. در نهایت شعبه اصلی بانک تمام خدمات فوق را ارائه می دهد و همچنین اقدام برای وام های بزرگ مشارکتی فقط یا انتقال ارز در شعب اصلی می تواند صورت گیرد.
درسیستم آموزشی نیز در مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان همگی خدمات آموزشی را ارائه می شود، اما هریک از این مقاطع دارای خصوصیات متفاوتی هستند که باعث سلسله مراتبی شدن این تسهیلات می شود. در همین زمینه به مجتمع های آموزشی که گاه دارای مقاطع مختلف هستند می توان اشاره کرد. این مجتمع ها اغلب برای پوشش دانش آموزان چند روستا که در فاصله کمی از هم قرار دارند استفاده می شود.
شبکه راه ها نیز نمونه ای از تسهیلات سلسله مراتبی است، بدین صورت که برخی شهرها که از اهمیت بیشتری برخوردارند توسط راه های اصلی مانند اتوبان ها به یکدیگر متصل می شوند و برخی شهرهای دیگرکه توسط اتوبان متصل نشده اند، بوسیله راه های فرعی به یکی از شهرهایی که به راه اصلی متصل اند، وصل می گردند و به همین ترتیب می توان این شهرها را توسط نوع دیگری از راه های فرعی به هم متصل کرد.

شکل 1- 5 شکل مربوط به مثال شبکه راه ها]2[
در مثال های بالا، تسهیلات مستقل از سطوح دیگر نمی توانند مستقر شوند. بنابر این نیاز داریم تا به آنها به صورت سلسله مراتبی نگاه کنیم. در مکان یابی سلسله مراتبی تسهیلات با توجه به نوع خدماتی که ارائه می دهند، طبقه بندی می شوند. علاوه بر این می بایست یک عامل، تسهیلات در طبقات مختلف را مرتبط سازد. این عامل می تواند محدودیت بودجه کل موجود و یا ارتباطات واضح دیگری برای تسهیلات باشد. یه عنوان مثال، درخدمات پستی باید مشخص شود هر شعبه مسئول جمع کردن از کدام صندوق های پستی است.
تفاوت این سیستم با مسائل مکان یابی- مسیریابی، این است که، در مکان یابی- مسیریابی مکان تسهیلات اولیه و نقاط تقاضا ثابت بوده و از قبل داده شده است. هدف در این مسایل استقرار تسهیلات واسطه و طراحی یک مسیر رفت و برگشتی از تسهیلات اولیه، برای خدمت رسانی به تسهیلات ثانویه و مسیر رفت و برگشتی نشات گرفته از تسهیلات ثانویه به نقاط تقاضا می باشد.
1-6- تقسیم بندی مسائل سلسله مراتبی
در بحث مکان یابی سلسله مراتبی با تقسیم بندی نوع اول نارولا شروع کرده و سپس با تقسیم بندی دیگری که به طور جامع تری موضوع را توضیح می دهد و توسط سورال و شاهین ارائه شده، ادامه می دهیم. سپس نواحی کاربرد موضوع، مدل های ریاضی و هم چنین مثال های موردی را در این رابطه بیان می کنیم.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-6-1- تقسیم بندی نارولا
برای بررسی مسائل سلسله مراتبی یک طبقه بندی مفید سیستم، می تواند بر اساس روشی باشد که خدمات در آنها ارائه می شوند و یا بر اساس منطقه ای که تسهیلات به آنها سرویس می دهند ]3[. برای راحتی بحث، ما انواع خدمات قابل ارائه توسط تسهیل و همچنین شماره سطوح مختلف در سلسله مراتب تسهیلات را از 1 تا m شماره گذاری می کنیم، که سطح 1 پایین ترین سطح تسهیلات یا سرویس است. در این بخش با طبقه بندی تسهیلات سلسله مرتبی بر اساس نوع سرویسی که ارائه می دهند، شروع کرده و سپس کار طبقه بندی را بر اساس مناطقی که تسهیلات به آنها خدمت ارائه می دهند، بسط می دهیم.
1-6-1-1- تسهیلات شامل متوالی
یک طبقه بندی تسهیل شامل متوالی، آن دسته از تسهیلاتی هستند که تسهیل سطح k ام تمام خدمات تسهیلات سطوح پایین تر، به علاوه یک یا چند خدمت دیگر را ارائه می دهند. مانند خدمات پستی، خدمات بانکی.
1-6-1-2- تسهیل انحصاری متوالی
حالت دیگر طبقه بندی، تسهیل انحصاری متوالی است که درآن یک تسهیل سطح k فقط یک سرویس سطح k را ارائه می دهد که مثال آن در طبقه بندی سیستم آموزشی قابل مشاهده است.

1-6-1-3- حالات دیگر
بسیاری از تسهیلات، نه جزو شامل متوالی، نه جزو انحصار متوالی هستند، بلکه ممکن است در برخی سطوح رابطه شامل متوالی و در برخی سطوح حالت انحصار متوالی داشته باشند و یا در برخی سطوح هم ارتباط بین آنها در هیچکدام از این قالب ها نگنجد.
مثلا با توجه به مثال خدمات بهداشتی متوجه می شویم، بیمارستان عمومی و کلینیک یک سلسله مراتب متوالی رانشان می دهند، چون بیمارستان عمومی تمام خدمات مربوط به کلینیک و یک سری خدمات اضافی تر را انجام می دهد. بیمارستان تخصصی و کلینیک نیز یک سلسله مراتب متوالی منحصر به فرد را تشکیل می دهند، زیرا سرویسی که توسط بیمارستان تخصصی ارائه می شود در کلینیک ارائه نمی شود و بالعکس. توجه داشته باشید که با این وجود، این حالت یک سلسله مراتب منحصرمتوالی را نشان نمی دهد، زیرا دو سطح ذکر شده دوسطح ذکر شده توسط سطح دیگری که همان بیمارستان عمومی است از هم جدا شده اند. درنهایت رابطه بین بیمارستان عمومی و بیمارستان تخصصی از این پیچیده تر است و نه جزو سلسله مراتبی شامل متوالی و نه جز سلسله مراتبی انحصار متوالی است.
1-6-1-4- شامل محلی
پس از تعاریف ارائه شده برا ی طبقه بندی تسهیلات، یک طبقه بندی دیگر نیز بر اساس مناطق جغرافیایی که تسهیلات به آنها ارائه می شود، انجام می دهیم. بدین صورت که برای تسهیلات از نوع شامل متوالی، طبقه بندی سرویس شامل محلی، حالتی است که یک تسهیل سطح kمستقل در محل i سرویس های سطوح 1 تا k را تنها به تقاضای محل استقرار تسهیل ارائه می دهد و سرویس k را برای تقاضای تمام نقاط i≠j فراهم می کند. به عبارت دیگر فقط سرویس سطح k به نقاط خارج از محل استقرار ارائه می شود. برای نشان دادن این حالت، مثال خدمات درمانی ارائه شده در بالا ممکن است بیمارستان تخصصی، خدمات درمانی ابتدایی و خدمات تشخیصی را تنها برای بیمارانی که در محل استقرار بیمارستان زندگی می کنند، ارائه دهد و بیمارانی که در شهرهای دیگر زندگی می کنند،باید خدمات درمانی اولیه و تشخیصی را از کلینیک یا بیمارستان عمومی دریافت کنند و نه از بیمارستان تخصصی ذکر شده.
1-6-1-5- شامل کلی
برای تسهیل سلسله مراتبی شامل متوالی، یک” سلسله مراتبی سرویس شامل کلی” حالتی است که یک تسهیل سطح k مستقر در منطقه i، سرویس های سطوح 1 تاk برای تمام نقاط تقاضا فراهم می کند.
1-6-1-6- منحصر متوالی
برای تسهیل سلسله مراتبی منحصرا متوالی یک “سلسله مراتبی سرویس منحصر متوالی” زمانی بوجود می آید که یک تسهیل سطح k، سرویس سطح k را برای تمام نقاط تقاضا فراهم آورد که در این حالت تقریبا هیچ سلسله مراتبی وجود ندارد.
1-6-2- تقسیم بندی شاهین، سورال
شاهین و سورال ]4[ مکان یابی تسهیلات سلسله مراتبی را بر اساس معیارهای:
الگوی جریان
نوع خدمت
ساختار فضایی
نوع تابع هدف و محدودیت ظرفیت و همین طور بر اساس تعاملات افقی دسته بندی کردند، که بر اساس حالت های مختلف هر معیار ذکر شده مسئله حالت بسیار متنوعی پیدا می کند. این دسته بندی ها اشاره به حجم بالای گوناگونی این نوع مسائل از نظر مدل کردن و فرمول بندی آن دارد. در ادامه هریک از این معیار ها تشریح شده است ]5[.
1-6-2-1- الگوی جریان
تک جریانی: جریان از سطح صفر شروع و با گذر از همه سطوح به سطح آخر ختممی شود یا بالعکس.
چند جریانی: جریان می تواند از هر سطح M شروع و به هر سطح دیگر N که هر دو عضو مجموعه ی {k ،…،0،1،2} هستند ختم شود. (در شکل 1-6 مشاهده می شود)

تک جریانی چندجریانی
شکل 1- 6 الگوهای جریان]5[
1-6-2-2- انواع خدمت
تو در تو : در این سیستم یک سطح بالاتر تمام خدمت سطوح پایین تر را ارائه می دهد.
غیر تو در تو : در این سیستم هر سطح سرویس متفاوتی را ارائه می دهد. (در شکل 1-7 نمودار جریان را می بینید.)

غیر تو در تو تودر تو
شکل 1- 7 انواع خدمت ]5[
1-6-2-3- ساختار فضایی
منسجم: تمام مکان های متقاضی که به یک سطح خاص پایین اختصاص داده شده اند فقط به یک و همان سطح بالاتر اختصاص دارند.
غیر مسنجم : تمام مکان های متقاضی که به یک سطح خاص پایین اختصاص داده شده اند می توانند به سطح بالاتر دیگری اختصاص یابند. (در شکل 1-8 ملاحظه می شود.)

غیر منسجم منسجم
شکل 1- 8 ساختار فضایی ]5[
1-6-2-4- تابع هدف
این مسائل از لحاظ تایع هدف به دسته های زیر تقسیم می شود:
میانه: کمینه کردن هزینه حمل و نقل بین مشتریان و تسهیلات
میانه با هزینه ثابت: کمینه کردن هزینه حمل نقل و هزینه ساخت و استقرار
پوششی : کمینه کردن تعداد تسهیلات مورد نیاز به طوری که همه مشتریان سرویس داده شود (پوشش کامل) بیشینه کردن تعداد مشتریان که توسط یک تعداد مشخص تسهیل سرویس داده می شوند (بیشینه پوشش).
1-7- نواحی قابل کاربرد مکان یابی سلسله مراتبی
از نواحی قابل کاربرد در مکان یابی سلسله مراتبی می توان به اماکن زیر اشاره کرد:
مراکز بهداشتی و درمانی
سیستم های جمع آوری و دفع زباله
سیستم های تولید و توزیع
سیسستم های آموزشی
سیستم های خدمات رسانی اضطراری
شبکه های ارتباطی
1-7-1- مراکز بهداشتی درمانی
از دیدگاه شاهین و سورال مراکز بهداشتی و درمانی شامل ویژگی های زیر است:
الگوی جریان : چند جریانی
نوع خدمت : تو در تو
ساختارفضایی : –
1-7-2- سیستم های جمع آوری و دفع زباله
سیستم های جمع آوری و دفع زباله شامل ویژگی های زیر است:
الگوی جریان : تک جریانی
نوع خدمت :غیر تو در تو
ساختارفضایی : منسجم
1-7-3- سیستم های تولید و توزیع
سیستم های تولید و توزیع شامل ویژگی های زیر است:
الگوی جریان : تک جریانی/ چند جریانی
نوع خدمت :غیر تو در تو/ تو در تو
ساختارفضایی : – / –
1-7-4- سیسستم های آموزشی
سیستم آموزشی موجود را می توان در دیدگاه شاهین و سورال با ویژگی های زیر ردر نظر گرفت
الگوی جریان : تک جریانی
نوع خدمت : غیر تو در تو
ساختارفضایی : –
1-7-5- سیستم های خدمات رسانی اضطراری
سیستم های خدمات دارای ویژگی های زیر است:
الگوی جریان : –
نوع خدمت : تو در تو
ساختارفضایی : –
1-7-6- شبکه های ارتباطی
شبکه های ارتباطی را می توان با ویژگی های زیر در نظر گرفت:
الگوی جریان : تک جریانی
نوع خدمت : تو در تو
ساختارفضایی : منسجم

فصل دوم

2-1- مقدمه
مطالعات بسیاری بر روی مسایل مکان یابی تسهیلات از سال 1960 تاکنون در زمینه های تحقیق در عملیات مدیریت و مهندسی صنایع،صورت گرفته است. اما مسائل چند سطحی در کاربرد های مختلف بسیاری بکار رفته است. که از جمله ی این کاربردها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- سیستم مراقبتهای پزشکی: یکی از پرکاربرد ترین مسائل چند سطحی با کاربرد بالای حقیقی می باشد. تعداد سطوح در این سیستم متفاوت است. به عنوان مثال در سیستم سه سطحی، ممکن است نقاط تقاضا، کلینیک های محلی، بیمارستان ها، و بیمارستان های محلی وجود داشته باشند. در هنگام تصمیم گیری برای مکان یابی و ایجاد یک سیستم مراقبت پزشکی که دارای چند تسهیل در هر سطح است، باید به طور همزمان دو نکته مورد توجه قرار گیرد. نکته اول نحوه گسترش و ارتباط میان تسهیلات سطوح پایین تر و نکته دوم نحوه ارتباط تسهیلات سطوح پایین با سطوح بالاتر خود. از کارهای صورت گرفته در آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
کالوو ومارکس [6]، که اولین مدل موجود برای یک سیستم سلسله مراتبی ارائه دادند و شامل یک مدل برنامه ریزی مخلوط عدد صحیح را ارائه دادند. دوکمسی [7]، که یک مدل غیر خطی را برای یک مساله با 12 نقطه تقاضا، سطح به سطح حل نمود. اوکابه و همکاران [8]، یک روش محاسباتی برای مسأله بهینه سازی یک سیستم سلسله مراتبی شامل متوالی در حالت پیوسته را ارائه دادند. رحمان و اسمیت [9]، یک تحقیق کلی درباره ی مسائل مربوط به بحث سیستم مراقبتهای پزشکی انجام دادند که شامل مسائل سلسله مراتبی نیز می شد. ماریانوف و تابورگا [10]، یک مدل ابتکاری، برای پیدا کردن موثر ترین محل، برای ایجاد مراکز بهداشت خدمات غیر حیاتی عمومی، در رقابت با مراکز بهداشتی و درمانی خصوصی موجود ارائه کردند.
بافی و همکاران [11]، به منظور کاهش مرگ و میر نوزادان در شهرداری ریو دو ژانیرو یک مدل برای تشویق مادران به استفاده از تسهیلات مراقبت های بهداشتی ارائه دادند. این مدل یک مدل 3 سطحی مناسب پایه، برای بهینه سازی دسترسی به امکانات سلسله مراتبی برای سیستم مراقبت های بهداشتی دوران بارداری- نوزادان، است. آنها همچنین یک الگوریتم ژنتیک برای حل مدل اصلی توسعه داده و بعضی از تجربه های عددی گزارش شده ارائه دادند. گالوائو وهمکاران [12]، این مطالعه یک روش جایگزین برای حل سیستم مراقبت های بهداشتی با سه سطح در مطالعه قبلی است. این تحقیق در مورد ساخت یک مدل مبتنی بر جریان، با یک تابع هدف خطی minisum مشابه (11) و استفاده از یک ریلسکسیشن برای حل مدل به صورت لاگرانزین است. در نهایت اسمیت و همکاران [13]، یک مدل سلسله مراتبی با رویکرد ویژه برای مکان یابی امکانات بهداشت جامعه طراحی شده است، به طوری که اهداف مربوط به هر دو عامل، بهره وری و عدالت ارائه شده است. همچنین به عنوان یک مطالعه موردی، یک مدل سازی برای استقرار حداکثری تعداد کارگران مراقبت های بهداشتی اولیه متکی به خود، در مناطق روستایی هند صورت گرفته است.
2- سیستم توزیع محصولات: هنگامی که توزیع از طریق انبار یک شرکت تولیدی به صورت می پذیرد، اساسا با یک ساختار سیستم چند سطحی از امکانات مواجه هستیم. به عنوان مثال می توان از کارخانه جات تولیدی، عمده فروشی ها و خرده فروشی ها نام برد. هنگامی که دسترسی خدمات به صورت تو در تو است ( یعنی تحویل مستقیم از کارخانجات تولیدی به خرده فروشان نیز مانند انبارهای عمده فروشان وجود دارد) الگوی جریان به صورت چند جریانی می باشد. همچنین اگر ساختار کاملا غیر تو در تو باشد، جریان واحد است. از آنجایی که هزینه های حمل و نقل، سهم قابل توجهی در هزینه های کل شرکت ها دارد، مجاورت پیکربندی فضایی و طراحی سلسله مراتبی امکانات اهمیت زیادی برای این شرکتها دارد. بنابراین، تصمیمات مربوط به مکان یابی یک نقش حیاتی برای سیستم های تولید- توزیع خواهد داشت.از کارهای صورت گرفته در آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید