دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده مدیریت و حسابداری
پایاننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد “M.A.”
(مدیریت بازرگانی-بازرگانی بین المللی)
عنوان:
نقش پیاده سازی مدیریت دانش در افزایش صادرات فرش ایران
استاد راهنما:
دکتر ناصر آزاد
استاد مشاور:
دکتر سید محسن سید علی اکبر
نام و نام خانوادگی دانشجو:
مهدی انصاری
شماره دانشجویی:
8952910105
دی 1391
بسمهتعالی
تعهدنامه حفظ و دفاع از حقوق مادی و معنوی تولیدات دانشگاه آزاد اسلامی و ارائه نتایج آنها
مرتبط با دانشجویان کارشناسی ارشد
اطلاعات مربوط به دانشجوعنوان پایاننامه: نقش پیاده سازی مدیریت دانش در افزایش صادرات فرش ایران
نام:مهدی نامخانوادگی: انصاری شماره دانشجوئی: 8952910105
رشته تحصیلی: مدیریت بازرگانی .گرایش: بازرگانی بین المللی دانشکده: مدیریت و حسابداری
سال اخذ پایاننامه: 1390 نیمسال تحصیلی: دوم
آدرس پستی: مشهد وکیل اباد 19 عدل 9 پلاک 187
تلفن: 6010878 -0511 تلفن همراه: 09155144187 mehdi.ansari83@gmail.com E-mail:
اینجانب مهدی انصاری دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران جنوب متعهد میشوم:
1- محتوای پایاننامه کارشناسی ارشد اینجانب، متعلق به دیگران نبوده (دست اول بوده)، براساس اصول علمی تهیه شده و با نام دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران جنوب ارائه شود.
2- به منظور رجوع مناسب و روشن به آثار دیگران، منابع و مآخذ مربوط به نقل قولها، جداول و نمودارها و یا نتایج تحقیقات دیگران در پایاننامه دقیقاً ذکر خواهد شد. همچنین هیچگونه استفادهای از آثار دیگران بدون ذکر منبع اصلی و به گونهای که قابل تشخیص و تفکیک از متن اصلی نباشد، بعمل نخواهد آمد.
3- بدون ذکر نام دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران جنوب و در نظر گرفتن حقوق این دانشگاه نسبت به ارائه و انتشار نتایج حاصل از پایاننامه به شکل مقاله، کتاب، اختراع، اکتشاف و … (در قالب مطالب چاپی یا غیرچاپی) در هر مرحله (قبل و بعد از دفاع از پایاننامه)، اقدام نکنم.
4- در صورت هرگونه مغایرت و تخلفی از موارد اشاره شده در بندهای 1 تا 3 این تعهدنامه، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران جنوب مجاز است از ادامه تحصیل و هرگونه فعالیت آموزشی و امکان دفاع از پایاننامه اینجانب در هر مرحله از تحصیل جلوگیری نماید. همچنین خسارات مادی و معنوی وارده به دانشگاه آزاد اسلامی و افراد ذینفع را پرداخت نمایم.
تاريخ: 28/11/91 امضاء:
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده مدیریت و حسابداری
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد “M.A.”
(مدیریت بازرگانی-بازرگانی بین المللی)
عنوان :
نقش پیاده سازی مدیریت دانش در افزایش صادرات فرش ایران
نگارش:
مهدی انصاری
امضاء هیأت داوران پروژه:امضاء هیأت داوران سمینار:استاد راهنما: دکتر ناصر آزاد1-استاد راهنما: دکتر ناصر آزاداستاد مشاور: دکتر سید محسن سید علی اکبر2- مدیر گروه: دکتر ناصر آزادهیأت ژوری: دکتر غلامرضا حیدری کرد زنگنهتاریخ دفاعیه: 9/ 10/ 1391مدیر گروه: دکتر ناصر آزادتاریخ دفاعیه: 9/ 10/ 1391
سپاسگزاری
با سپاس از اساتید گرانقدرم
جناب آقای دکتر آزاد و جناب آقای دکتر سید علی اکبر
تقدیم به

پدر و مادر عزیزم
که بزرگترین سرمایه‌های
زندگی‌ام هستند.
فهرست مطالب
چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………..1فصل 1 : کلیات تحقیق 1-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………… 41-2 شرح و بیان مسئله …………………………………………………………………………………………………….51-3 پرسش اصلی تحقیق …………………………………………………………………………………………………. 71-4 اهمیت تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….. 71-5 قلمرو تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………. 81-6 تعریف اصطلاحات ………………………………………………………………………………………………….. 8فصل 2 : ادبیات پژوهش 2 – 1 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………….112-2 مدیریت دانش ………………………………………………………………………………………………………….. 122 – 2 – 1 تاريخچه مديريت دانش …………………………………………………………………………………..122-2-2 انواع دانش …………………………………………………………………………………………………………… 142 – 2 – 3 تعاریف …………………………………………………………………………………………………………. 152 – 3 مدیریت دانش و تدوین دانش …………………………………………………………………………………. 202 – 4 اکتساب دانش ………………………………………………………………………………………………………. 212 – 5 تسهیل و انتقال دانش ………………………………………………………………………………………………. 212 – 6 کاربری دانش ………………………………………………………………………………………………………..222 – 7 ذخیره (انباشت) دانش………………………………………………………………………………………………222 – 8 اهمیت مدیریت دانش …………………………………………………………………………………………….222 – 9 الزامات سیستم‌های مدیریت دانش ……………………………………………………………………………222 – 10 سرمایه فکری چیست؟ ………………………………………………………………………………………….242 – 11رویکردها و روشهای اندازه‌گیری نامشهودها ………………………………………………………………252 – 12 سرمایه انسانی ……………………………………………………………………………………………………….262 – 13 اهدف مديريت دانش …………………………………………………………………………………………….272 – 14 مدیریت دانش جدید ……………………………………………………………………………………………..282 – 15 زنجيره اطلاعات ……………………………………………………………………………………………………292 – 16 داده ……………………………………………………………………………………………………………………..302 – 17 اطلاعات ………………………………………………………………………………………………………………302 – 18 نقش فن آوری اطلاعات …………………………………………………………………………………………312 – 19 دانش …………………………………………………………………………………………………………………..312 – 20 مديريت داده، مديريت اطلاعات و مديريت دانش …………………………………………………….322 – 20 – 1 مديريت داده ………………………………………………………………………………………………….322-20-2 مديريت اطلاعات ………………………………………………………………………………………………..322 – 21 فرایندها در مدیریت دانش ……………………………………………………………………………………..332 – 22 عناصر اساسي مديريت دانش …………………………………………………………………………………342 – 23 نقش دانش در مديريت دانش ………………………………………………………………………………….362 – 24 نقش مديريت در مديريت دانش……………………………………………………………………………….372 – 25 نقش تكنولوژي اطلاعات در مديريت دانش ……………………………………………………………..392 – 26 تأثير فرهنگ سازماني بر پياده سازي مديريت دانش ………………………………………………….. 402 – 27 مدلهای مدیریت دانش …………………………………………………………………………………………412 – 28 تولید دانش ………………………………………………………………………………………………………….482 – 29 انتقال دانش …………………………………………………………………………………………………………482 – 30 فناوری اطلاعات …………………………………………………………………………………………………..502 – 31 فرهنگ سازمانی ……………………………………………………………………………………………………512 – 32 صادرات ………………………………………………………………………………………………………………542 – 33 فرایند صادرات ……………………………………………………………………………………………………..602-34 محرک های صادرات ……………………………………………………………………………………………….612-35 برنامه راهبردي توسعه صادرات غيرنفتي ايران ……………………………………………………………..622-36 روند صادرات غیر نفتی ……………………………………………………………………………………………632-37 فرش ایران ……………………………………………………………………………………………………………..662-38 سابقه تحقيقات ……………………………………………………………………………………………………..692-38-1 پیشینه داخلی ……………………………………………………………………………………………………..692-38-2 پیشینه خارجی ……………………………………………………………………………………………………73
فصل 3 : روش اجرایی تحقیق 3-1مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………….. 783-2روش تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………783-3 تحقیقات همبستگی ……………………………………………………………………………………………………793-4 قلمرو تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………. 803-5 روش نمونه گیری و برآورد حجم نمونه ……………………………………………………………………….803-6 نمونه گیری تصادفی ساده ………………………………………………………………………………………….. 813-7 تعیین حجم نمونه ………………………………………………………………………………………………………813-8 روش تعیین حجم نمونه ……………………………………………………………………………………………..823-9 روش جمع آوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….823-10 بررسی مدارک و اسناد ……………………………………………………………………………………823-11 پرسشنامه ……………………………………………………………………………………………………833-12 طیف لیکرت ……………………………………………………………………………………………….833-13 ابزار جمع آوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….833-14 روایی و پایایی تحقیق ………………………………………………………………………………….843-15 روش آلفای کرونباخ ……………………………………………………………………………………..873-16 آزمون بارتلت و کایزر – میر – اوکین ………………………………………………………………..883-17 متغیرهای تحقیق ……………………………………………………………………………………………. 893-18 روش تجزيه و تحليل و داده ها …………………………………………………………………………..903-19 تحلیل عاملی ………………………………………………………………………………………………..903-20 تحلیل ماتریس کوواریانس ……………………………………………………………………………… 913-21 مدل معادلات ساختاری …………………………………………………………………………………..913-22 شاخص های برازندگی مدل …………………………………………………………………………….93فصل 4 : تجزیه و تحلیل داده‌های تحقیق4-1 مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………… 964-2 توصیف داده ها ………………………………………………………………………………………………964-3 ویژگی های جمعیت شناختی گروه نمونه ……………………………………………………………….974-3-1 توزیع فراوانی جنسیت پاسخگویان …………………………………………………………………974-3-2 توزیع آماری وضعیت تاهل پاسخ دهندگان …………………………………………………………974-3-3 توزیع آماری سن پاسخگویان ………………………………………………………………………..984-3-4 توزیع آماری تحصیلات پاسخ دهندگان ……………………………………………………………994-4 تحليل عاملي اکتشافي ……………………………………………………………………………………..994-4-1 ماتريس همبستگي مناسب …………………………………………………………………………….994-4-2 استخراج مجموعه عوامل اوليه ………………………………………………………………………..1014-4-3 چرخش و انتخاب نهايي عاملها ………………………………………………………………………..1034-4-4 تفسيرنتايج تحليل عاملي ……………………………………………………………………………..1044-5 فرضیه های پژوهش ……………………………………………………………………………………….1054-6 برازش مدل هشت عاملي صادرات ………………………………………………………………………1064-7 نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………168فصل 5 : بحث و نتیجه گیری 5-1 مقدمه …………………………………………………………………………………………………………..1705-2 نتایج حاصل از بررسی عوامل و سوالات تحقیق ……………………………………………………..1715-3 نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………………..1715-3-1 نتایج ویژگی های جمعیت شناختی گروه نمونه …………………………………………………..1715-4 مهمترین یافته های تحقیق …………………………………………………………………………………..1735-5 محدودیت ها …………………………………………………………………………………………………1755-6 پیشنهادات تحقیق …………………………………………………………………………………………..1755-6-1 پیشنهادهای کاربردی ……………………………………………………………………………………1755-6-2 پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی ……………………………………………………………………..176پیوست ها ……………………………………………………………………………………………………………………….177منابع و ماخذ ……………………………………………………………………………………………………………………181چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………..192
فهرست جدول‌ها
جدول 2 – 1 مطالب مربوط به ابعاد ………………………………………………………………………. 20جدول 2-2 : مراحل فرآيند مديريت دانش ………………………………………………………………34جدول 2-3 مدل تعامل دانش نهفته و صریح ……………………………………………………………42جدول 3-1 متغیرها و بررسی روایی آنها …………………………………………………………………85جدول 3-2 ضریب الفای کرونباخ (برای 317 عدد پرسشنامه) …………………………………………..88جدول 3-3 آزمون بارتلت و کايز-مير- اوکين …………………………………………………………88جدول 4-1 فراوانی افراد نمونه از لحاظ جنسيت ……………………………………………………..97جدول 4-2 فراوانی افراد نمونه از لحاظ وضعیت تاهل ………………………………………………97جدول 4-3 مشخصات افراد نمونه از لحاظ سن …………………………………………………………..98جدول 4-4 مشخصات افراد نمونه از لحاظ تحصيلات ……………………………………………….99جدول 4-5 آزمون بارتلت و کايز-مير-اوکين …………………………………………………………..100جدول 4-6 جدول ارزش ویژه و واریانس تبیین شده عوامل استخراج شده ……………………..101جدول 4-7 میزان اشتراک مواد مقیاس با اجرای تحلیل عاملی مولفه های اصلی …………………103جدول 4-8 ماتریس ساختار عامل چرخش یافته مقیاس از طریق روش PC ……………………104جدول 4-9 عوامل ، ماده ها و بار عاملی ماده های مربوط به عوامل موثر بر صادرات فرش ….105جدول 5-1 ضریب اهمیت هر یک از متغیرهای اثرگذار مدیریت دانش بر صادرات فرش …..172جدول 5-2 مولفه های اثرگذار مدیریتت دانش بر صادرات فرش ………………………………..173
فهرست نمودارها
نمودار 2-1 استفاده های کاربردی موسسات از مدیریت دانش ………………………………………….35نمودار 4-1 فراوانی افراد نمونه از لحاظ جنسيت ………………………………………………………….97نمودار 4-2 فراوانی افراد نمونه از لحاظ وضعیت تاهل …………………………………………………..98نمودار 4-3 مشخصات افراد نمونه از لحاظ سن …………………………………………………………..98نمودار 4-4 مشخصات افراد نمونه از لحاظ تحصيلات …………………………………………………..99نمودار 4-5 نمودار Scree مولفه های عوامل اثر گذار مدیریت دانش بر صادرات فرش ………….102
فهرست مدل ها
مدل 1 صادرات ………………………………………………………………………………………………….106مدل 1 صادرات با ضرایب استاندارد ………………………………………………………………………..110مدل 1 صادرات با ضریب غیر استاندارد ……………………………………………………………………..110مدل 1 اصلاح شده ……………………………………………………………………………………………..112مدل 1 اصلاحی با ضرایب استاندارد ……………………………………………………………………….113مدل 1 اصلاحی با ضرایب غیر استاندارد ……………………………………………………………………114مدل 2 صادرات ………………………………………………………………………………………………….118مدل 2 صادرات با ضرایب استاندارد ………………………………………………………………………..121مدل 2 صادرات با ضریب غیر استاندارد ……………………………………………………………………121مدل 3 صادرات ……………………………………………………………………………………………………122مدل 3 صادرات با ضرایب استاندارد …………………………………………………………………………125مدل 4 صادرات …………………………………………………………………………………………………….126مدل 4 صادرات با ضریب غیر استاندارد ………………………………………………………………………128مدل 4 صادرات با ضرایب استاندارد …………………………………………………………………………128مدل 4 صادرات با ضریب غیر استاندارد ……………………………………………………………………….129مدل 5 صادرات …………………………………………………………………………………………………….129مدل 5 صادرات با ضرایب استاندارد …………………………………………………………………………131مدل 5 صادرات با ضریب غیر استاندارد …………………………………………………………………….131مدل 6 صادرات ……………………………………………………………………………………………………132مدل 6 صادرات با ضرایب استاندارد ………………………………………………………………………..134مدل 6 صادرات با ضریب غیر استاندارد ……………………………………………………………………..135مدل 7 صادرات ……………………………………………………………………………………………………..135مدل 7 صادرات با ضرایب استاندارد ……………………………………………………………………………137مدل 7 صادرات با ضریب غیر استاندارد ………………………………………………………………………138مدل 8 صادرات …………………………………………………………………………………………………….138مدل 8 صادرات با ضرایب استاندارد ……………………………………………………………………………140مدل 8 صادرات با ضریب غیر استاندارد …………………………………………………………………….141مدل 9 مدل ساختاری صادرات ……………………………………………………………………………….142مدل 9 مدل ساختاری صادرات با ضرایب استاندارد ………………………………………………………145مدل 9 مدل ساختاری صادرات با ضریب غیر استاندارد ………………………………………………..148مدل 9 مدل ساختاری صادرات اصلاح شده …………………………………………………………………..155مدل 9 مدل ساختاری اصلاح شده در حالت استاندارد ……………………………………………………..156مدل 9 مدل ساختاری اصلاح شده در حالت غیر استاندارد ………………………………………………..157
چکیده
مدیریت دانش، نگرشی است که می‌تواند از سوی مدیریت سازمان‌ها با کمی انعطاف پیاده سازی شود و رقابت پذیری در آینده، پیشرو بودن در محصول و خدمات جدید، فتح بازارهای جدید و خلق بازارهای نو و از دست ندادن سرمایه‌های دانشی را به ارمغان بیاورد. مبحث مدیریت دانش یکی از مباحث نو ظهور در مدیریت است که به شدت مورد اقبال و توجه دانشمندان علم سازمان و مدیریت واقع شده و مهمترین رکن مدیریت دانش، پیاده سازی و اثر بخشی آن می‌باشد، که شناخت مدیریت دانش به عنوان یک روح حاکم بر اعمال سازمانی برای پیاده سازی آن ضروری است. در این تحقیق نیز با توجه به مطالب یاد شده و نتایج تحقیق نشان دهنده تاثیری مستقیم و مثبتی است که مولفه‌های مدیریت دانش بر صادرات فرش می‌گذارند. در دنیای امروزه دیگر، منابع اقتصادی اصلی، سرمایه، منابع طبیعی، نیروی کار و… نیستند، بلکه منابع اقتصادی اصلی، دانش خواهد بود. بعد از قرن بیستم که قرن اقتصاد صنعتی بود، قرن بیست و یکم قرن اقتصاد اطلاعات و دانش می‌باشد.
در این میان سازمان‌های کشورمان نیز برای همسویی با سایر سازمان‌ها و افزایش توان رقابتی، در عرصه‌های داخلی و جهانی نیازمند مدیریت دانش و استفاده از سرمایه‌های فکری سازمان خود هستند.
مديريت دانش، به مثابه بخشي ضروري و اساسي در موفقيت سازمان، دامنه‌ي گسترده‌اي از ايده‌هاي سازماني، شامل نوآوري‌هاي راهبردي، اقتصادي، رفتاري و مديريتي را در بر‌مي‌گيرد. در جهان امروز كه توليد كالاها و ارائه‌ي خدمات به شدت دانش مدار شده‌اند، دانش دارايي كليدي براي كسب مزيت رقابتي به شمار مي‌رود.
پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه گردآوری اطلاعات، یک تحقیق توصیفی از نوع همبستگی است که بر اساس ماتریس کوواریانس تحلیل می‌شود، روش نمونه‌برداری در این تحقیق، از نوع تصادفی ساده می‌باشد.
شروع فعالیت این تحقیق از اواخر زمستان 1390 بوده و تا اواسط پاییز 1391ادامه داشته است. داده‌های گرد‌آوری شده در مورد تحقیق در یک دوره زمانی از اوایل مرداد 1391 تا اواسط آبان 1391 از طریق پرسشنامه جمع‌آوری شده است.تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای آماری Amos و Spss 19 صورت گرفته است.
نتایج تحلیل نشان می‌دهد که، مولفه‌های تاثیر گذار مدیریت دانش تاثیر مستقیم و مثبتی بر صادرات فرش دارند.
کلمات کلیدی: پیاده سازی مدیریت دانش، مدیریت دانش، مولفه‌های کلیدی مدیریت دانش، صادرات، فرش.
مقدمه
مبحث مدیریت دانش یکی از مباحث نوظهور در مدیریت است که به شدت مورد اقبال و توجه دانشمندان علم سازمان و مدیریت واقع شده و مهمترین رکن مدیریت دانش، پیاده‌سازی و اثر بخشی آن می‌باشد، که شناخت مدیریت دانش به عنوان یک روح حاکم بر اعمال سازمانی برای پیاده‌سازی آن ضروری است. در دنیای امروز، دیگر منابع اقتصادی اصلی سرمایه، منابع طبیعی، نیروی کار و… نیستند، بلکه منابع اقتصادی اصلی، دانش خواهد بود. در اقتصاد دانشی بر خلاف اقتصاد صنعتی، دارایی‌های فکری و بخصوص سرمایه‌های انسانی، جزء مهمترین دارایی‌های سازمان محسوب می‌شود و موفقیت بالقوه سازمان‌ها ریشه در قابلیت فکری آنها دارد. بنابراین نحوه مدیریت سرمایه فکری در سازمان‌ها و نقش آنها بر کسب مزیت رقابتی می‌تواند در پیشبرد اهداف سازمانی نقش بسزایی ایفا کند (بطحایی، 1385). در این میان سازمان‌های کشورمان نیز برای همسویی با سایر سازمان‌ها و افزایش توان رقابتی، در عرصه‌های داخلی و جهانی نیازمند مدیریت دانش و استفاده از سرمایه‌های فکری سازمان خود هستند. بخصوص با عضویت ناظر کشورمان در سازمان تجارت جهانی در سال 1384 و افزایش رقابت در اقتصاد داخلی و همچنین تمایل کشور به پیوستن به این سازمان بین‌المللی، لزوم نگرش سازمان‌ها به مدیریت دانش و سرمایه فکری بیش از پیش احساس می‌شود.
یکی از مهمترین مسائل در اقتصاد ایران در دهه اخیر بحث صادرات غیر نفتی بوده است. این در شرایطی است که میزان درآمدهای حاصل از صادرات غیر نفتی قابل مقایسه با درآمدهای حاصل از فروش نفت خام نبوده و نمی‌باشد. از طرف دیگر در سبد صادراتی کشور بیشترین سهم درآمد ارزی صادرات غیر نفتی کشور مربوط به صادرات تولیدات سنتی و فرآورده‌های کشاورزی است که یکی از این تولیدات سنتی فرش می‌باشد. فرش ایران متاثر از ویژگی‌های برجسته فرهنگی و هنری آن در سده‌ها و دهه‌های گذشته همواره به عنوان یکی از کالاهای برجسته در سبد صادرات غیر نفتی ایران مطرح بوده و می‌باشد. به طوری که طی سالهای متمادی اولین و بالاترین ردیف ارزآوری در صادرات ایران و حدود 7% اشتغال کل کشور و معیشت چند میلیون نفر را به خود اختصاص داده است (الماسی و همکاران، 1389). این صنعت، یکی از توانمندترین صنایع کشور پس از صنعت پتروشیمی بوده که علیرغم سیر نزولی میزان صادرات طی سالیان اخیر، جایگاه خود را در راس بهترین صادر کنندگان فرش سراسر دنیا حفظ کرده بود تا این که در سال 1387 جای خود را به کشورهای چین و هند سپرد. صادرات فرش ایران در پنج سال گذشته روندی نزولی داشته و پایین بودن قیمت فرش کشورهای رقیب در مقایسه با فرش ایران و هماهنگ بودن آن با سلایق بازارهای جهانی نیز از عوامل عمده رشد برخی از کشورهای رقیب در بازارهای جهانی به شمار می‌رود (حق شناس کاشانی، سعیدی و حسن پور پازواری، 1389).
بنابراین با توجه به اهمیت بحث صادرات غیر نفتی و جایگاه فرش در صنعت کشورمان، ما در این تحقیق به دنبال نقش پیاده سازی مدیریت دانش در افزایش صادرات فرش ایران خواهیم بود.
فصل اول:
کلیات تحقیق
1-1 مقدمه
در آستانه هزاره سوم، مدیریت دانش، به عنوان یک نیاز استراتژیک برای موسسات، سازمان‌ها و نهادهای خدماتی مطرح است، مدیریت دانش تضمین کننده برتری‌های بلند مدت برای سازمان‌ها و جوامع و میزان بهره‌گیری آنها از سرمایه‌های انسانی، فکری و اطلاعاتی است. مدیریت دانش، نگرشی است که می‌تواند از سوی مدیریت سازمان‌ها با کمی انعطاف پیاده‌سازی شود و رقابت پذیری در آینده، پیشرو بودن در محصول و خدمات جدید، فتح بازارهای جدید و خلق بازارهای نو و از دست ندادن سرمایه‌های دانشی را به ارمغان بیاورد. مبحث مدیریت دانش یکی از مباحث نوظهور در مدیریت است که به شدت مورد اقبال و توجه دانشمندان علم سازمان و مدیریت واقع شده و مهمترین رکن مدیریت دانش، پیاده‌سازی و اثر بخشی آن می‌باشد، که شناخت مدیریت دانش به عنوان یک روح حاکم بر اعمال سازمانی برای پیاده‌سازی آن ضروری است. در دنیای امروز، دیگر منابع اقتصادی اصلی سرمایه، منابع طبیعی، نیروی کار و… نیستند، بلکه منابع اقتصادی اصلی، دانش خواهد بود. بعد از قرن بیستم که قرن اقتصاد صنعتی بود، قرن بیست و یکم قرن اقتصاد اطلاعات و دانش می‌باشد. در اقتصاد صنعتی، عوامل تولید ثروت اقتصادی، یکسری دارایی‌های فیزیکی و مشهود مانند زمین، نیروی کار، پول و … بوده است و از ترکیب این عوامل اقتصادی، ثروت تولید می‌شد. در این اقتصاد، استفاده از دانش، به عنوان یک عامل تولید، نقش کمی داشته است اما در اقتصاد دانشی، دانش یا سرمایه فکری به عنوان یک عامل تولید ثروت در مقایسه با سایر دارایی‌های مشهود و فیزیکی، ارجحیت بیشتری پیدا می‌کند. در اقتصاد دانشی بر خلاف اقتصاد صنعتی، دارایی‌های فکری و بخصوص سرمایه‌های انسانی، جزء مهمترین دارایی‌های سازمان محسوب می‌شود و موفقیت بالقوه سازمان‌ها ریشه در قابلیت فکری آنها دارد. بنابراین نحوه مدیریت سرمایه فکری در سازمان‌ها و نقش آنها بر کسب مزیت رقابتی می‌تواند در پیشبرد اهداف سازمانی نقش بسزایی ایفا کند (بطحایی، 1385). در این میان سازمان‌های کشورمان نیز برای همسویی با سایر سازمان‌ها و افزایش توان رقابتی، در عرصه‌های داخلی و جهانی نیازمند مدیریت دانش و استفاده از سرمایه‌های فکری سازمان خود هستند. بخصوص با عضویت ناظر کشورمان در سازمان تجارت جهانی در سال 1384 و افزایش رقابت در اقتصاد داخلی و همچنین تمایل کشور به پیوستن به این سازمان بین‌المللی، لزوم نگرش سازمان‌ها به مدیریت دانش و سرمایه فکری بیش از پیش احساس می‌شود.
1-2 شرح و بیان مسئله
یکی از مهمترین مسائل در اقتصاد ایران در دهه اخیر بحث صادرات غیر نفتی بوده است .این در شرایطی است که میزان در آمد های حاصل از صادرات غیر نفتی قابل مقایسه با درآمد های حاصل از فروش نفت خام نبوده و نمی‌باشد . از طرف دیگر در سبد صادراتی کشور بیشترین سهم درآمد ارزی صادرات غیر نفتی کشور مربوط به صادرات تولیدات سنتی و فرآورده های کشاورزی است. یکی از این تولیدات سنتی فرش می‌باشد. فرش ایران متاثر از ویژگی های برجسته فرهنگی و هنری آن در سده ها و دهه های گذشته همواره به عنوان یکی از کالاهای برجسته در سبد صادرات غیر نفتی ایران مطرح بوده و می‌باشد. به طوری که طی سالهای متمادی اولین و بالاترین ردیف ارزآوری در صادرات ایران و حدود 7% اشتغال کل کشور و معیشت چند میلیون نفر را به خود اختصاص داده است. (الماسی و همکاران، 1389).
فرش ايران اعم از قالي و قاليچه و گليم و ديگر دستبافت ها جايگاه بسيار بالايي در ميان كشورهاي جهان دارد. آمارهاي موجود در زمينه صادرات فرش اين حقيقت را نشان مي‌دهد كه تا سال 1970 ميلادي، فرش ايران اغلب بازارهاي مهم جهان را در نيمي از مقدار و ارزش صادرات جهاني اين كالا به خود اختصاص داده است. قبل از پيروزي انقلاب، ارز فراوان حاصل از فروش نفت بر همه فعاليت‌هاي اقتصادي، صنعتي و تجاري كشور اشراف داشت و تمام كمبودها و كاستي‌ها را به راحتي پوشش مي‌داد. اين مساله باعث شده بود تا براي هيچ يك از كالاها و توليدات مورد نياز اعم از صادراتي يا وارداتي، برنامه‌ريزي و تشكيلات آموزش ديده فراهم نشود. پول رسمي كشور با حمايت كافي ناشي از فروش نفت برخوردار بود و ساير كالاهاي مهم از جمله قالي، هيچ گاه به صورت مستقل مورد بررسي قرار نمي‌گرفت تا بتواند در نوسانات بازارهاي خارجي موقعيت خود را حفظ كند و يا شرايط مناسب‌تري را به دست آورد. پس از آن در سال 73 ما شاهد يك دوره شكوفايي در صنعت و بازار فرش ايران شديم كه به مدد مطالعه در مورد بازار و همچنين تامين نياز مشتريان بدست آمد، اما امروزه به علت عدم توجه به اصول بازاريابي نوين و راهبردي فرش در تمامي مراحل از مرحله تهيه مواد اوليه، بافت فرش تا عرضه به بازارهاي جهاني باعث شده كه ما جايگاه واقعي خود را در بازارهاي سنتي و ثابت (كشورهاي اروپايي و آسيايي مانند آلمان، انگلستان، اتريش، فرانسه و عربستان) و بازارهاي جديد (ژاپن، برزيل، اروپاي شرقي، استراليا و زلاندنو) به نفع رقيبان خود همچون كشورهاي چين، هند، پاكستان و… از دست بدهيم.
متاسفانه به دلیل فقدان اساسی در ابعاد سازمانی، ساختاری، مدیریتی، تولیدی و به ویژه تجاری و بازرگانی، فرش ایران دوران افول و رکورد شکننده ای را در عرصه رقابت های جهانی پیموده و اکنون در شرایط بحرانی خاصی به سر می برد. از طرفی، بی توجهی به اصول و مبانی بازاریابی و تجارت که دربرگیرنده فرآیند تولید آن نیز می‌شود، مزیت های رقابتی فرش دستبافت را در داخل و بویژه در سطح جهانی با مخاطرات جدی مواجه نموده است. تجربه موفق دیگر کشورها حاکی از توجه آنها به واقعیت های محیط تجارت و دیگر عوامل تاثیرگذار است (شم آبادی و همکاران، 1386).
این صنعت، یکی از توانمندترین صنایع کشور پس از صنعت پتروشیمی بوده که علیرغم سیر نزولی میزان صادرات طی سالیان اخیر، جایگاه خود را در راس بهترین صادر کنندگان فرش سراسر دنیا حفظ کرده بود تا این که در سال 1387 جای خود را به کشورهای چین و هند سپرد. صادرات فرش ایران در پنج سال گذشته روندی نزولی داشته و پایین بودن قیمت فرش کشورهای رقیب در مقایسه با فرش ایران و هماهنگ بودن آن با سلایق بازارهای جهانی نیز از عوامل عمده رشد برخی از کشورهای رقیب در بازارهای جهانی به شمار می رود (بريم نژاد، 1387). از سویی دیگر افزایش قیمت‌های داخلی در اثر رشد تورم و انتقال تاثیرات تورم، کاهش حجم تجارت جهانی فرش به علت جایگزین شدن سایر کف‌پوش‌ها از جمله موکت، سنگ، پارکت، و سایر زیراندازها نیز به کاهش صادرات فرش ایران در سال های اخیر منجر گردیده است. (فرح بخش، 1384).
نتایج حاصل از تحقیقات مختلف بیانگر آن است که بازاریابی فرش دستبافت در ایران به صورت علمی دنبال نمی‌شود و هنوز بیشتر جنبه سنتی دارد و پس از تولید فرش، اقدام به یافتن مشتریان می‌شود. در ضمن تحقیقات اندکی در زمینه وضعیت بازاریابی فرش در ایران انجام شده (صبوری خسروشاهی، 1382) و کاستی‌هایی از قبیل کمبود اطلاعات روزآمد در مورد خواسته‌ها و گرایشات مشتریان، فقدان برنامه‌ریزی استراتژیک، کاهش کیفیت، ضعف تبلیغات، ضعف مدیریت و خلا برنامه ریزی برای شناسایی سلایق کشورها و ملت های مختلف، نبود آشنایی با بازارهای هدف و ضعف در مشارکت یا برپایی نمایشگاه های فرش دستبافت، در مطالعات انجام شده به چشم می‌خورد (دهقاني فيروزآبادي، 1377).
در دهه‌هاي اخير، انواع موسسات، شاهد تغييرات اساسي در زمينه هاي ساختار، كاركرد و سبكهاي مديريتي خويش بوده‌اند. موسسات كنوني، اهميت بيشتري جهت درك، انطباق پذيري و مديريت تغييرات محيط پيرامون قايل شده و در كسب و بكارگيري دانش و اطلاعات روزآمد به منظور بهبود عمليات و ارائه خدمات و محصولات مطلوبتر به ارباب رجوعان پيشي گرفته‌اند. چنين سازمانهايي نيازمند بكارگيري سبك جديدي از مديريت به نام “مديريت دانش” مي‌باشند.
توسعه سریع و شتابان اقتصاد جهانی بهم ‌پیوسته، حکایت از ضرورت توسعه قابلیت‌ها و توانایی‌های منابع دانشی کسب ‌و کار دارد. در پاسخ به این ضرورت در دهه 90 مدیریت دانش به شکلی فراگیر مطرح شد و توسعه یافت. بسیاری از شرکت‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که برای عملکرد مؤثر در اقتصاد امروز، تبدیل شدن به یک سازمان دانش محور ضروری است. اما اندکی از آن‌ها به درستی می‌دانند که دانش محور شدن به چه معناست و یا چگونه می‌توان تغییرات لازم برای دانش محور شدن را انجام داد. در این راستا و با توجه به این مهم که مديريت دانش سازماني يكي از مهم ترين عوامل موفقيت شركت ها در شرايط رقابتي و عصر اطلاعات است. اهميت اين موضوع به حدي است كه امروزه شماري از سازمان‌ها، دانش خود را اندازه‌گيري مي‌كنند و به منزله‌ي سرمايه فكري سازمان و نيز شاخصي براي درجه بندي شركتها در گزارش‌هاي خود منعكس مي‌كنند (موسوی،1387)، اين مؤسسه ها، استقرار مديريت دانش در سازمان را، به عنوان بخشي از راهبرد سازمان، ضروري مي‌دانند (جعفرنژاد:1387)
مديريت دانش، به مثابه بخشي ضروري و اساسي در موفقيت سازمان، دامنه‌ي گسترده‌اي از ايده‌هاي سازماني، شامل نوآوري‌هاي راهبردي، اقتصادي، رفتاري و مديريتي را در بر مي‌گيرد. در جهان امروز كه توليد كالاها و ارائه‌ي خدمات به شدت دانش مدار شده‌اند، دانش دارايي كليدي براي كسب مزيت رقابتي به شمار مي‌رود.
1-3 پرسش اصلی تحقیق
آیا متغیرهای پیاده سازی مدیریت دانش بر افزایش صادرات فرش در ایران تاثیر مثبت و مستقیمی دارند؟
1-4 اهمیت تحقیق
با توجه به میزان استفاده از دانش و اطلاعات در صنایع امروزی و حیاتی بودن این عامل در چرخه تولید و مصرف محصولات و از آنجا که فرش به عنوان کالایی صادراتی در زمزه اقلام صادراتی غیر نفتی مهم در ایران به شمار می‌رود، لذا توجه و دقت در مراحل تولید و صادرات این محصول با توجه به شرایط جدید جهانی و وجود رقابت بین کشورهای بافنده فرش از جمله ایران، هند، پاکستان و … نیاز به حفظ کیفیت در سطح جهانی و توانایی رقابت با سایر کشورها در سطح جهانی لازمه دانش محور شدن و آگاه کردن تمامی کارکنان و دست اندرکاران تولید و صادرات از عوامل تعیین کننده و وضع بازار جهانی با استفاده از ابعاد مدیریت دانش در این چرخه خواهد بود.
اهداف تحقیق:
1. شناسایی عوامل مهم و اصلی مدیریت دانش در زمینه صادرات فرش
2. میزان اهمیت و تاثیر این عوامل در فرایند صادرات
3. مشخص کردن جهت هر یک از عوامل بر صادرات
4. ارائه راه حل مناسب در خصوص موضوع
سوالات تحقیق:
1. متغیرهای اثرگذار پیاده سازی مدیریت دانش کدامند؟
2. مدل مفهومی حاصل از مولفه‌های اصلی پیاده سازی مدیریت دانش کدام است؟
3. برازش مدل چگونه است؟
4. اولویت‌های هرکدام چگونه است؟
1-5 قلمرو تحقیق
1-5-1 قلمرو موضوعی تحقیق:
در این پژوهش، محقق به دنبال بررسی و تاثیر عوامل مدیریت دانش بر افزایش صادرات فرش ایران و اهمیت و نقش هر یک از این عوامل خواهد بود.
1-5-2 قلمرو مکانی تحقیق:
قلمرو مکانی این تحقیق جامعه انتخابی از میان تولید کنندگان، صادر کنندگان، فروشندگان، صاحب نظران در زمینه صنعت فرش در ایران انتخاب خواهند شد.
1-5-3 قلمرو زمانی پژوهش:
زمان یا دوره زمانی آغاز تا پایان کار توزیع و جمع آوری پرسشنامه (ابزار گردآوری اطلاعات) و تجزیه و تحلیل داده‌های بدست آمده را شامل می‌شود که این روند یک دوره زمانی 6 ماهه را پیش بینی می‌کند و از 1/1/1391 آغاز و در 1/7/1391 به پایان می‌رسد.
1-6 تعریف اصطلاحات
پیاده سازی مديريت دانش
مدیریت دانش: مديريت دانش، يك فرايند يكپارچه و سيستماتيك در سطح سازمان است كه شامل فعاليت اكتساب، خلق، ذخيره، توزيع و بكارگيري دانش به وسيله افراد و گروهها براي رسيدن به اهداف سازماني مي‌باشد. مديريت دانش 4 عنصر اساسي دارد: دانش، مديريت، تكنولوژي اطلاعات و فرهنگ سازماني (Ganderi at al, 2010)
ابعاد مدیریت دانش
دانش: دانش، دانستني است كه در تجربيات، مهارتها، قابليتها، توانايي‌ها، استعدادها، افكار، عقايد، طرز كارها، الهامات و تصورات افراد موجود است و به شكل مصنوعات ملموس، فرايندهاي كاري و امور روزمره يك شركت خود را آشكار مي‌سازد .دانش دو نوع است: عيان و نهان (يا ضمني) Hoffman, et al ,2005)).
مديريت: مديريت تلويحا بر طبقه بندي، فراهم كردن ساختار و ايجاد ادراك بهم پيوستگي در يك سازمان دلالت دارد. .( Rodriguez,2007:85)
تكنولوژي اطلاعات: تكنولوژي اطلاعات مي‌تواند بعنوان ابزاري قدرتمند عمل كرده و ابزارهايي مؤثر و كارآمد براي همه وجوه مديريت دانش شامل تسخير، اشتراك و كاربرد دانش تأمين كند. براي تبديل اطلاعات به دانش، افراد بايد اطلاعات را تحليل، تفسير و درك كرده و آن را در متني جاي دهند (قاضی زاده فرد،1387).
فرهنگ سازماني: سازمان‌ها نياز به روابط حمايتي، تشريك مساعي و ايجاد فضاي صميميت و دوستي (فرهنگ همكاري) براي تحقق مديريت دانش دارند. در چنين فرهنگي افراد همديگر را حمايت و كمك مي‌كنند و دانش مورد نياز براي انجام فعاليتهاي سازماني در اختيار همديگر قرار مي دهند تا به كارگيري دانش، آسان و زمينه ايجاد ايده‌ها و روش‌هاي نوين در سازمان فراهم شود. گرايش يا عدم گرايش سازمان‌ها به فرهنگ قدرت مي‌تواند پياده سازي مديريت دانش را متاثر سازد .(Davel & Snyman, 2007)
صادرات:
صادرات تابعی از تجارت بین المللی است که به موجب آن کالای تولید شده در یک کشور برای فروش و یا تجارت در آینده به کشور دیگر حمل می‌شود (investopedia, 2012).
فرش :
پشم و موي حيواناتي نظير گوسفند و بز، اولين يافته‌هاي بشر براي برآوردن اين نياز بود و متعاقباً پوست اين حيوانات اولين زيرانداز يا به عبارت ديگر فرش منسوج بود. به دنبال تحول و پيشرفت در زندگي، بشر آموخت كه مي‌تواند با در هم نمودن و فشردن الياف پشم، زيراندازي ضخيم‌تر و گرم‌تر به نام نمد تهيه نمايد. متعاقباً با فراگيري فنون ريسندگي و تابندگي، نخهاي پشمي را توليد نمود و براي اولين بار با ادغام رشته نخهاي افقي و عمودي نخ‌هاي پشم، گليم را ابداع كرد و اين سرآغازي بود براي ابداع فرش گره دار يا پرزدار كه هنر و فني پيشرفته‌تر بود (پرتال شرکت سهامی فرش ایران،1389).
فصل دوم:
ادبیات پژوهش
2 – 1 مقدمه:
تئوری‌های عرفی نئو کلاسیکی بر پایه انباشتگی دو عامل بنا شده‌اند: سرمایه و نیروی کار. اقتصاد دانان باور دارند که هر دوی این منابع، بازده نزولی دارند و سرانجام هر افزایش اضافی از نیروی کار و یا سرمایه از قانون بازده نزولی پیروی خواهد کرد. ایده ایستایی رشد در برخی نقاط که توسط دیدگاه کلاسیک پیشنهاد شده بود توسط تئوری نئوکلاسیکی و با این نظریه که تکنولوژی وضعیت مناسبتری را از نقطه ایستا تبیین می‌کند به بن بست رسید و حال این ایده با عبارت دانش به چالش کشیده شده است. اما اقتصاد دانان یک دوره‌ی سختی برای تطبیق دانش در داخل مدل‌های خودشان دارند، چرا که بر خلاف سرمایه و نیروی کار که بازده نزولی را نشان می‏دهند، دانش بازده صعودی را نشان می‏دهد (Arntzen et al, 2009) دلیل بحرانی دیگر بر رشد دانایی محور، تغییرات است. تغییرات همیشگی و پیوسته با جلوه‌ای از حرکت شتابان دگردیسی‌ها در بازار، فناوری، بنگاه‌ها و دیگر بخش‌های اقتصادی. این امر موجب می‌شود تا بنگاهها و افراد در جستجوی سودهای بالاتر بجای سودهای معمول فکر نوآوری، جستجوی راه‌ها، عملیات و فناوری‌های جدید باشند. در نگرش اقتصاد جدید، تغییر اقتصادی، نتیجه حرکت آرام از یک حالت تعادلی به حالت دیگر نیست بلکه آن از دنبال کردن سودهای شبه انحصاری نتیجه می‌گردد که متعلق به نوآوران است. ایده‌های جدید بکرار توسط بنگاه‌ها ایجاد می‌شود و تغییرات اقتصادی بوسیله موفقیت فناوریها و راهکارهایی که روش‌های قبلی را منسوخ می‌کنند، بوجود می‌آید Hung , 2005)). خلاقیت هسته اصلی فرآیند نوآوری است و بهره‌وری واحدهای تحقیق و توسعه نیز از خلاقیت نشأت می‌گیرد. در فرآیند ملی نوآوری نیز دانش خلق می‏شود و وظیفه مدیریت دانایی نیز عبارت از فرآیند اداره دقیق دانش برای رفع نیازهای موجود‌، شناخت و بهره برداری از دانش موجود کسب شده و ایجاد فرصتهای جدید و توان ظرفیت بکارگیری دانش می‏‏‏باشد. وظایف واحدهای تحقیق و توسعه نیز توسعه مرزهای دانش با تحقیقات پایه‌ای و یا تحقیقات توسعه‌ای و کاربردی برای بهبود مستمر فرآیند تولیدی است. بنگاههای صنعتی موفق در اقتصاد جدید آنهایی هستند که بطور مستمر به تولید دانش بپردازند و آن را در سراسر سازمان توزیع کنند و سریعاً تبدیل به تکنولوژی و محصول کنند (Dalkir et al, 2007) .
2-2 مدیریت دانش
2 – 2 – 1 تاريخچه مديريت دانش
تعداد زيادي از تئوريسين‌هاي مديريت دانش تكامل بحث مديريت دانش را به عهده داشتند و توزيع نموده‌اند كه در ميان آنان برجستگاني همچون پيتر دراكه، پاول استرلوس و پيتر سنگه از آمريكا را مي‌توان نام برد. دراكه و استرلوس من بيشتر در زمينه اهميت ارتقا اطلاعات و دانش ساده به عنوان منابع سازماني، و آقاي سنگه با تمركز بر روي سازمان‌هاي ياد گيرنده ابعاد فرهنگي مديريت دانش را بوجود آورده‌اند.
تعداد ديگري از دانشمندان وابسته به نشریه تجارت هاروارد1 حقايق ديگري از مديريت دانش را آشكار مي‌كند. در حقيقت دانشمند معروف آقاي لئونارد بارتون توانست موردكاري قابل توجهي را از شركت استيل چاپارل ارائه دهد، شركتي كه راهبردهاي موثري را در زمينه مديريت دانش تا اواسط دهه 1970 مورد بررسي و تحقيقات مقاله شده و مستندات خود را با عناوين بهار زيبا از دانش و ساختن منابع نوآوري در مجله ذكر شده به چاپ رسانيد.
در اواسط سال 1980 اهميت دانش به عنوان دارايي رقابت در بين سازمانها مشهور گرديد. و اين در حالي بود كه علم اقتصاد كلاسيك هنوز در رابطه با روشها و متدهاي مديريت آن داراي نقصان بود و هنوز براي برخي از سازمان‌ها، اين غفلت وجود دارد.
فناوري كامپيوتر باعث شده اطلاعات با سنگيني و فراواني آغاز به كار كند كه اين امر تنوع قابل توجهي در محدوده كامپيوتر ايجاد مي‌كند و بدين ترتيب اين فناوري خود قسمتي از راه حل مورد نظر براي شكل‌گيري مديريت دانش گرديد. سيستم مديريت دانش به عنوان يك وسيله پيش منظور كه توسط راب اكسين و دان مك كداكن مطرح گرديد.
نهايتا مثال برجسته طراحي وب در طول يك دهه به مسير شكل‌گيري مديريت دانش كمك نمود. در سال 1980 توسعه سيستم‌هاي مديريت دانش بوجود آمدند كه با استفاده كارهاي انجام شده در زمينه هوش مصنوعي و سيستم‌هاي هوشمند باعث شدند تا مفاهيم تازه‌اي به عنوان دانش اكتسابي2، مهندسي دانش3، سيستم‌هاي بر پايه دانش4 و هستي شناسي بر پايه كامپيوتر به جهان عرضه شود.
در سال 1991 و براي اولين بار مطالبي درباره مديريت دانش در مراكز انتشاراتي مشهور به چاپ رسيد. شايد بتوان گفت كه وسيع‌ترين كار تحقيقاتي در زمينه مديريت دانش تا امروز در سال 1995 توسط آقايان كوجيه و نافوكا، هيروتاكاتاكي شي در سازمان خلق دانش بنام “چگونه شركت‌هاي ژاپني نوآوري و پويايي را به وجود مي‌آورند؟” صورت پذيرفته است (عطافر، 1385).
دانش نخستين منبع راهبردي براي شركت‌ها در قرن 21 است. پژوهشگران و متخصصان تلاش مي‌كنند دريابند، چگونه منابع دانش به صورت موثري گردآوري و مديريت شود تا بتوان به عنوان مزيتي رقابتي از آن استفاده كرد. بنابراين قبل از اقدام به مبادرت بر اجراي طرح‌هاي مديريت دانش، سازمان‌ها نيازمند ارزيابي زير سيستم‌هاي سازماني و منابع موجود خود هستند تا مهمترين و بهترين راهبرد مديريت دانش را براي خود شناسايي كنند.
مديريت دانش امر جديدي نيست، تمدن‌هاي بشري از نسلي به نسل ديگر اقدام به نگهداري و انتقال دانش، براي درك گذشته و پيش بيني آينده، مي‌نمودند. در محيط‌هاي تجاري پيچيده و پوياي امروزي تشنگي براي دانش، روز به روز دامنه و عمق گسترده‌تري مي يابد. دانشي كه به شدت در حال تغيير و در بيرون از سازمان‌ها در حال انتشار است. فناوري اطلاعات و اينترنت نيز چالش‌هاي جديدي را در خلق، نگهداري و مديريت دانش به وجود آورده است.
در دهه‌هاي 80 و 90 فلسفه ها، رويكردها و روش‌شناسي‌هاي بهبود تجارت به طور مداوم توسعه يافت. اين توسعه و پيشرفت ناشي از تركيب فعاليت‌هاي تجاري و نظريه هاي علمي در دهه‌هاي اخير است. مباحثي از قبيل يادگيري سازماني، سازمان‌هاي ياد گيرنده، مديريت كيفيت جامع، مهندسي مجدد، فرآيند تجارت و … مثالهايي از اين رويكردهاي جديد مي‌باشد. بررسي نوشته‌ها نشان مي‌دهد كه مباحث مربوط به اقتصاد، سرمايه فكري، رويكردهاي مهندسي (نظامهاي توليد صنعتي انعطاف پذير)، رسانه‌هاي دانش، رايانه، مطالعات سازماني (مردم شناسي و جامعه شناسي) معرفت شناسي (شامل يادگيري، شناخت موقعيتي و روانشناسي شناختي)، جنبه‌هاي مربوط به هوش مصنوعي، مباحث مربوط به منابع انساني و….در اين حوزه مطرح شده است (عباسی ، 1386).
برای بسیاری مدیریت دانش تنها به عنوان کلمه‌ای که دنیا را تکان داده است و به عنوان مفهومی زود گذر که به زودی از بین خواهد رفت شناخته شده است. با این حال، ارزش واقعی مدیریت دانش وقتی شروع شد و به سراسر بخش صنعت توسعه یافت مردم به توان آن آگاه شدند و برخی از بدبینی اولیه پایان یافت. با وجود این، هنوز هم به یک اجماع در مورد KM1 به معنی خاص وجود ندارد. این را باید به عنوان شواهدی از غنای مفهوم و نه یک مشکل دید، آن را به عنوان تقویت پتانسیل و به عنوان یک عامل حمل و نقلی در داخل و در سراسر سازمان‌های کسب و کار دانست (Fateh, A et al,2009).
2-2-2 انواع دانش
چهار نوع دانش مشخص شده است:
1. دانش نيروي انساني: دانش كه در مغز اعضاي سازمان وجود دارد.
2. دانش مكانيزه: دانشي كه حامل وظايف ويژه يكپارچه در سخت افزار ماشين است.
3. دانش مستند : كه به شكل بايگاني، كتاب، سند، دفتر كل، دستورات و نمودارها، و… ذخيره مي‌شود.
4. دانش خودكار (اتوماتيك): كه به طور الكترونيكي ذخيره شده و به وسيله برنامه‌هاي رايانه‌اي كه وظايف خاص را پشتيباني مي‌كند قابل دسترسي است.
از سوي ديگر دانش را به دو نوع ضمني و صريح تصور مي‌كنند. دانش ضمني معمولا در قلمرو دانش شخصي، شناختي و تجربي قرار مي‌گيرد. در حاليكه دانش صريح بيشتر به دانشي اطلاق مي‌گردد كه جنبه عيني‌تر، عقلاني‌تر و فني‌تر دارد (داده‌ها، خط مشي‌ها، روش‌ها، نرم افزارها، اسناد و …).
دانش صريح به طور معمول هم به خوبي قابل ثبت و هم قابل دسترسي است. پولاني در تمايز گذاري ميان دو نوع دانش مي‌گويد كه بيان كردن دانش ضمني با واژه‌ها دشوار است. فن آوري اطلاعات به طور سنتي روي استفاده از دانش صريح متمركز شده است. با اين حال سازمان‌ها اكنون دريافته‌اند كه براي انجام موثر كارهايشان نيازمند يكپارچه كردن هر دو نوع دانش هستند. از اين رو در حال ايجاد روش‌هاي حاضر به منظور تبديل دانش ضمني به دانش صريح هستند كه مي‌تواند تدوين شود و بنابراين ديگران مي‌توانند آن را ثبت و ذخيره نمايند و اينست هدف مديريت دانش، تبديل دانش ضمني به دانش صريح و انتشار موثر آن، اين مفهوم قدرتمند به ايجاد روشها، ابزارها و كاربردهاي مديريت دانش كمك كرده است (امانتی:1381).
داونپورت: دانش را مخلوطی از قاب تجربه، ارزشها، اطلاعات متنی و بینش متخصصان می‌داند که یک چارچوب برای ارزیابی و ترکیب تجربیات و اطلاعات جدید است.
دانش سرچشمه است و در ذهن افراد به کار می‌رود، در حالی که در سازمان می‌توان آن را در روال‌ها، پروسه‌ها، شیوه‌ها و هنجارها تعبیه شده است. سازمان‌ها را به طور فعال قادر می‌سازد عملکرد، حل مسئله، تصمیم‌گیری، یادگیری و آموزش با یکپارچه سازی ایده‌ها، تجربه، بینش و شهود، و مهارت، به ایجاد ارزش برای کارکنان، سازمان، مشتریان خود، و سهامداران مورد بررسی قرار دهد.
دانش را می‌توان به دو نوع عیان و نهان تقسیم کرد. خبرگان، موضوع خاص و همچنین مهارت‌های شناختی که شامل الگوهای اندیشه و مفاهیم، اعتقادات، موسسه و مدل‌های ذهنی، نگهداری دانش ضمنی است. دانش صریح منطقی است و شامل رویکردهای نظری، حل مشکل، راهنما، و پایگاه داده‌ها می‌باشد. مدیریت دانش نیز به عنوان یک اصل نظام‌مند، هدف گرا و استفاده از اقدامات لازم برای هدایت و کنترل دارایی‌های ملموس و غیرملموس دانش سازمان، با هدف استفاده از دانش موجود در داخل و خارج، سازمان‌ها را به ایجاد دانش جدید، و تولید ارزش، نوآوری و بهبود آن قادر می‌سازد (Jafari et al, 2007) .
2 – 2 – 3 تعاریف
قبل از پرداختن به مفهوم مدیریت دانش ضرورت دارد که تعریفی از واژه «دانش» ارائه شود. طبق تعریف داون پورت و پراساک (1998): «دانش به معنای جریان پیچیده‌ای از تجربیات ساخت یافته، ارزشها، اطلاعات زمینه‌ای و بینش کارشناسی است که چارچوبی را برای ارزش‌یابی و تلفیق تجارب و اطلاعات جدید فراهم می‌کند که از تفکر افراد نشات می‌گیرد». در سازمانها‌، دانش را نه تنها در اسناد و منابع بلکه در کارهای روزمره سازمانی، فرایندها، عملکرد و هنجارهای سازمان می‌توان یافت. فرایند مدیریت دانش از 4 بخش اصلی تشکیل شده است. در مرحله اول باید دانش موجود در سطح سازمان و منابع آن (اعم از دانش صریح و ضمنی نزد افراد، بانکهای اطلاعاتی، مستندات و….) مورد شناسایی واقع شده و سپس اخذ و کسب و به صورت مناسبی ذخیره شود. برای اینکه دانش با ارزش شده و به هم افزایی و زایش مجدد دانش منجر شود، باید دانش موجود نزد افراد به اشتراک گذاشته شده و تسهیم شود. پس از طی این مراحل اکنون باید از دانش کسب شده در جهت اهداف عالیه سازمان استفاده کرد، زیرا در غیر این صورت تمامی تلاشهای انجام گرفته، بی‌سرانجام خواهد ماند. خلق دانش شامل ورود اطلاعات جدید به سیستم و حاصل به اشتراک گذاری و تسهیم دانش نزد افراد است. قبل از اینکه بتوان دانش را کنترل و مدیریت کرد، باید آن را ایجاد و در یک سازمان به کار برد. فرایند خلق دانش مستلزم تعامل، مشارکت و درگیری افراد با تکنولوژی اطلاعات است (ادب، 1386).
در مجموع تعریف واحدی از مدیریت دانش بین صاحبنظران وجود ندارد. در زیر به یکی از این تعاریف اشاره می‌شود:
بيان مفهوم هر موضوعي در روشن شدن دامنه و عمق آن موضوع مي‌تواند مفيد و موثر باشد. در برخي از موارد بيان مفهوم بسيار دشوار است. به ويژه در مباحث مربوط به حوزه مديريت، به دليل ماهيت و طبيعت رشته بيان برخي مفاهيم از پيچيدگي خاصي برخوردار است. بر اين اساس تعاريف زيادي از مديريت دانش مطرح شده از جمله: “مديريت دانش خلق، تفسير، اشاعه و استفاده، حفاظت و نگهداري و پالايش دانش را در بر مي‌گيرد”. پيچيدگي اين بحث ارتباط دانش با اطلاعات و فناوري اطلاعات نيست بلكه قرابت اين مفهوم با مباحثي نظير روانشناسي و تجارت دانش است (Demarest, M,2007) . مديريت دانش فعاليتي است كه تاكتيك‌ها و راهبردهاي آن براي مديريت سرمايه‌هاي انسان محور در نظر گرفته مي‌شود. با نگاهي اجمالي به تعاريف مديريت دانش مي‌توان دريافت كه مديريت دانش با تئوري و عمل رابطه دارد (Demarest, M,2007) در اينجا اين پرسش مطرح مي‌گردد كه علي رغم تعاريف متعدد، در واقع مديريت دانش به چه مفهومي اشاره دارد؟ از طريق بررسي تعاريف گوناگون مديريت دانش، مي‌توان آن را به عنوان “فرايند خلق، انتشار و بكارگيري دانش بمنظور دستيابي به اهداف سازماني” تعريف نمود. در تعريفي ديگر، مديريت دانش عبارتست از” فلسفه‌اي كه شامل مجموعه‌اي از اصول، فرايندها، ساختارهاي سازماني و فن آوريهاي بكار گرفته شده كه افراد را بمنظور تسهيم و بكارگيري دانش شان جهت مواجهه با اهداف آنها ياري مي‌رساند ” بيان مي‌گردد (Gottschalk, 2006).
با كويتز مديريت دانش را چنين تعريف مي‌نمايد: “فرايندي كه از آن طريق سازمان به ايجاد سرمايه حاصل از فكر و انديشه اعضاء و دارايي مبتني بر دانش مي‌پردازد”. كلوپولوس و فراپائولو بيان مي‌دارند كه مديريت دانش بر بكارگيري مجدد اعمال و تجارب گذشته از طريق تمركز بر برنامه ريزی‌هايي بمنظور تغيير چشم‌اندازها تاكيد مي‌نمايد.
مديريت دانش داراي تعاريف متعددي بوده و به دليل مفهوم چند بُعدي آن تعريف آن مشكل است .(Lee & Choi, 2003) مي‌توان گفت با توجه به نوع نگاه صاحب نظران اين تعاريف از يكديگر متمايز مي‌گردند. بعضي از اين تعاريف بر فرايندهاي مديريت دانش متمركز هستند و برخي بر اهداف آن توجه دارند.
باك ( 2001 ): برنامه مديريتي كه مجموعه‌اي از فرآيندهاي دانشي نظير كسب، خلق و تسهيم دانش را در سازمان مديريت مي‌كند.
اسكريم ( 2003 ): مديريت دانش عبارت است از مديريت سيستماتيك و آشكار دانش كه با فرايندهاي خلق، جمع آوري، سازماندهي، اشاعه و كاربرد دانش پيوند دارد.
گاندري و همكاران (2010): مديريت دانش، يك فرايند يكپارچه و سيستماتيك در سطح سازمان است كه شامل فعاليت اكتساب، خلق، ذخيره، توزيع و بكارگيري دانش به وسيله افراد و گروهها براي رسيدن به اهداف سازماني مي‌باشد.
دانش شامل حقايق و باورها، مفاهيم و انديشه‌ها، قضاوت‌ها و انتظارات، متدلوژي(روانشناسي) يا علم اصول و نحوه‌ي انجام فنون است (افرازه: 1384) .
مالهوترا تعریف خود از مدیریت دانش را این گونه ارائه می‌دهد :مدیریت دانش فرایندی است که به واسطه‌ی آن، سازمان‌ها



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید