دانشگاه آزاد اسلامي
واحد علوم و تحقیقات هرمزگان
دانشكده علوم انسانی، گروه حسابداري
پاياننامه جهت دريافت کارشناسي ارشد حسابداری
عنوان:
بررسی رابطه بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر عابدینی
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر رنجبر
نگارش:
رستمی
بهار 1392
بسم الله الرحمن الرحیم
چکیده:
این تحقیق به بررسی رابطه بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میپردازد. در راستای این هدف، کلیه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران که صورتهای مالی(ترازنامه، صورت حساب سود وزیان) و اطلاعات مورد نیاز را در سالهای 1385-1390 ارائه داده بودند، مورد بررسی قرار گرفتند. در مجموع 123 شرکت از صنایع مختلف انتخاب شدند. به منظور آزمون فرضیهها از رگرسیون چند متغیره(روش اینتر) استفاده شد و معنی دار بودن آنها با استفاده از آماره t و F صورت گرفت؛ همچنین برای آزمون خودهمبستگی مدل از آزمون دوربین- واتسون استفاده شده است. نتیجه تحقیق نشان میدهد که بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی رابطه معناداری وجود ندارد.
فهرست مطالب
فصل اول : کلیات تحقیق
1-1- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-2- بیان مساله …………………………………………………………………………………………………………… 2
1-3 – اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………4
1-4- اهمیت موضوع ………………………………………………………………………………………………………5
1-5 متغیرهای تحقیق ………………………………………………………………………………………………….. 6
1-6- فرضیه های تحقیق …………………………………………………………………………………………………7
1-7 – روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………8
1-8 – جامعه آماری و روش نمونه گیری ………………………………………………………………………….9
1-9- قلمرو تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………9
1-10-روش گردآوری داده ها ………………………………………………………………………………………..9
1-11- تعریف عملیاتی مفاهیم و واژههای کلیدی تحقیق …………………………………………… 10
1-12- ساختار کلی تحقیق ……………………………………………………………………………………………11
فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………….13
2-2- مروری بر ادبیات تحقیق ……………………………………………………………………………………….14
2-4-پیشینه تحقیق …………………………………………………………………………………………………………..39
2-4-1-تحقیقات انجام شده در خارج از ایران ………………………………………………………………….39
2-4-2- تحقیقات انجام شده ایران ……………………………………………………………………………………46
2-5- خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………………47
فصل سوم : روش تحقیق
3- 1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………..49
3-2- روش تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….49
3-3- جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………… …..50
3-4- نمونه مورد مطالعه وروش نمونه گیری ………………………………………………………………..50
3-5- قلمروزمانی و مکانی تحقیق …………………………………………………………………………………..51
3-6- منابع اطلاعاتی و روش جمع آوری اطلاعات ……………………………………………………….51
3-7 –فرضیه های تحقیق ……………………………………………………………………………………………….52
3-8-مدل ومتغیرهای تحقیق……………………………………………………………………………………………52
3-8-1-مدل تحقیق………………………………………………………………………………………………………….52
3-8-2-نحوه محاسبه متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………….53
3-9-روش تجزیه و تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………..56
3-10- خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………..70
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
4-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………72
4-2- آمار توصيفي ………………………………………………………………………………………………………73
4-3-آزمون نرمال بودن داده های تحقیق ………………………………………………………………….74
4-4- آزمون فرضیه ها …………………………………………………………………………………………………75
4-4-1- یافته های حاصل از آزمون فرضيه اصلی1 …………………………………………………..75
4-4-1-1-فرض استقلات خطاها ازیکدیگر …………………………………………………………………76
4-4-1-2-بررسی وجود رابطه خطی بین متغیرهای مستقل و وابسته ………………………76
4-4-1-3-بررسی معنی داری ضرایب برآورد شده مدل تحقیق ………………………………..77
4-4-1-4-بررسی همخطی متغیرهای مستقل …………………………………………………………..78
4-4-1-5-بررسی نرمال بودن باقی مانده ها …………………………………………………………….78
4-4-2- یافته های حاصل از آزمون فرضيه ……………………………………………………………….79
4-4-2-1- فرض استقلات خطاها ازیکدیگر ……………………………………………………………….80
4-4-2-2- بررسی وجود رابطه خطی بین متغیرهای مستقل و وابسته …………………….80
4-4-2-3- بررسی معنی داری ضرایب برآورد شده مدل تحقیق ……………………………….81
4-4-2-4- بررسی همخطی متغیرهای مستقل ………………………………………………………….82
4-4-3- یافته های حاصل از آزمون فرضيه اصلی 1 ………………………………………………..82
4-4-4- یافته های حاصل از آزمون فرضيه اصلی 2 ……………………………………………….84
4-5- خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………..84
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادهای تحقیق
5-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………86
5-2- مروری بر نتایج به دست آمده از پژوهش ………………………………………………………….86
5-3- محدودیت های پژوهش …………………………………………………………………………………….90
5-4- پیشنهادهای پژوهش …………………………………………………………………………………………90
5-4-1- پیشنهادات حاصل از یافته ای پژوهش …………………………………………………………90
5-4-2- پیشنهادات برای پژوهش های آینده …………………………………………………………….91
5-5-خلاصه فصل …………………………………………………………………………………………………………92
منابع و مآخذ
الف – منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………….93
ب – منابع انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………94
منابع و مآخذ
منابع فارسی:
آذر، عادل و منصور مومنی (1381). آمارو کاربردآن در مدیریت. جلد دوم، انتشارات سمت.
حافظ نیا، محمدرضا(1380). مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. انتشارات سمت.
خاکی، غلامرضا(1386). روش تحقیق با رویکردی به پایان نامه نویسی. انتشارات بازتاب.
دلاور، علی(1388). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. انتشارات رشد.
ساده، مهدی(1375). روشهای تحقیق. چاپ اول، انتشارات مولف.
مومنی، منصور و علی فعال قیومی(1386). تحلیل داده های آماری با SPSS . انتشارات کتاب نو.
نوسیس، ماریجا(1388).آنالیزآماری با 15SPSS .ترجمه:فتوحی، انتشارات کانون نشر علوم.
نوفرستی، محمد(1381). آماردر اقتصاد و بازرگانی. جلد دوم، موسسه خدماتی و فرهنگی رسا.
نیکوکار، مسعود(1377). آماروکاربردآن در مدیریت. جلد اول، انتشارات فرناز.
نیکومرام، هاشم و فریدون رهنمای رودپوشتی(1388). مبانی مدیریت مالی. جلد اول. انتشارات ترمه.
هامپتون، هرت وبلاک(1388). تصمیم گیری در مسائل مالی. ترجمه؛حمید رضا وکیلی فرد، انتشارات جنگل.
مشایخی، بیتا و مریم صفری(1385). وجه نقد ناشی از عملیات و مدیریت سود. بررسی حسابداری و حسابرسی. ش 44 .
منابع لاتین:
Ahmed, Billings, Morton, and Stanford Harris “The Role of Accounting conservatism in
Mitigating Bondholder-Shareholder Conflicts over Dividend Policy and in Reducing
Debt Costs” The Accounting Review 77 (2002):867-890.
Ali “Incremental Information Content of Earnings, Working Capital from Operations,
and Cash Flows” Journal of Accounting Research 32 (1994): 61-74.
Amir, Guan and Livne “The Effects of Auditor Independence on the Cost of Public Debt”
working paper 2005.
Anderson, Mansi and Reeb “Board Characteristics, accounting report integrity, and the
cost of debt.” Journal of Accounting and Economics 37 (2004) 315-342.
Barth, Beaver Hand and Landsman “Accruals, CFs, and Equity Values”, Review of
Accounting Studies 3 (1999): 205-229.
Barth, Cram & Nelson “Accruals and the Prediction of Future Cash Flows” The
Accounting Review (2001): 27-58.
Barton & Simko “The Balance Sheet as an Earnings Management Constraint” The
Accounting Review (2002):1-27.
Bartov, Givoly and Hayn “The rewards to meeting or beating earnings expectations” The
Journal of Accounting and Economics 33 (2002): 173-204.
Bernard and Stober, “The Nature and Amount of Information in Cash flows and
Accruals” The Accounting Review (1989): 624-652.
Bhojraj “How Does the Corporate Bond Market Value Capital Investments and
Accruals” working paper 2003.
Bhojraj and Libby “Capital Market Pressure, Disclosure Frequency-Induced
Earnings/Cash flow Conflict, and Managerial Myopia” The Accounting Review 80
(2005): 1-20.
Black “Life-Cycle Impacts on the Incremental Value-Relevance of Earnings and CF
measures”, Journal of Financial Statement Analysis Fall (1998)
Bowen, Burgstahler, Daley “Evidence on the Relationships between Earnings and
Various Measures of Cash Flow” The Accounting Review 61 4 (1986): 713-725.
78
Bowen, Burgstahler and Daley “The incremental Information content of accrual vs Cash
flows” The Accounting Review 62 4 (1987): 723-747.
Burgstahler and Dichev “Earnings management to avoid earnings decreases and losses”
Journal of Accounting and Economics (1997):99-126.
Copeland “Income Smoothing” Journal of Accounting Research (1968): 101-116.
FASB Statement of Financial Accounting Concepts No. 1, 1978.
Amy L. Geile (2007). CASH FLOW MANAGEMENT AND THE COST OF DEBT. A Dissertation Submitted to the Faculty of the COMMITTEE ON BUSINESS ADMINISTRATION.
پیوست1: اسامی شرکت های نمونه تحقیق
پیوست 1: لیست شرکت های نمونه نام صنعت تعداد درصد حمل و نقل، انبارداری و ارتباطات 2 0.016 خودرو و ساخت قطعات 17 0.138 دارو 11 0.089 دستگاههای برقی 1 0008 ساخت محصولات فلزی 3 0.024 سایر مالی 2 0.016 سایر محصولات کانی غیر فلزی 10 0.081 سیمان، آهک و گچ 7 0.057 صنعت منسوجات 4 0.033 غذایی به جزء قند و شکر 12 0.098 فلزات اساسی 11 0.089 قند و شکر 2 0.016 کاشی و سرامیک 7 0.057 کانههای فلزی 3 0.024 کشاورزی دامپروری 1 0.008 لاستیک و پلاستیک 3 0.024 ماشین آلات و تجهیزات 12 0.098 محصولات چوبی 1 0.008 محصولات شیمیایی 10 0.081 محصولات کاغذی و بسته بندی 3 0.024 مواد نفتی 1 0.008 جمع 123 1.000
Abstract:
This paper Study on the relationship between Cash Flow Management and Debt in Firms Listed in Tehran Stock Exchange.To reach such a goal, all the firms which presented their financial statements (balance sheet, income statement) and other required information in the years 1385-1390, were checked. 123 companies. Multiple regression (Enter method) was used to test the hypothesis and their meaningfulness was reached by using t and F statistics. On the other hand, the Durbin-Watson test was applied to examine the autocorrelation of the model. The results showed that no Significant Relation between Cash Flow Management and Debt.
ISLAMIC AZAD UNIVERSITY
Science and Research Branch (Hormozgan)
« M.A Thesis »
: Subject
A Survey of Relatoin Between Cash Flow Management and Debt in Companies listed in the TSE
Thesis Adviser:
Consulting Adviser:
By:
1-1- مقدمه
مدیران توان انجام عملیاتی را دارند که می توانند آنها را در مدیریت جریان وجوه نقد عملیاتی درگیر کنند. جریان وجوه نقد عملیاتی وجوهی است که از فعالیت ای عملیاتی تکراری کسب و کار حاصل می شود(هارتمن و همکارن، 2004). مجله بیزینس چند مورد از فعالیت هایی را که مربوط به تصمیمات مالی و سرمایه گذاری است اما تحت عنوان جریان نقد عملیاتی گزارش می شوند را شناسایی کرده است(هنری، 2004). این موارد شامل تغییرات سرمایه در گردش، حساب های دریافتنی اعتباری، تاسیس و استفاده از شرکت های تابعه مالی می باشد. با توجه به اصول پذیرفته شده همه فعالیت های فوق در بخش عملیاتی صورت جریان وجوه نقد گزارش می شود. مدیران ممکن است در این فعالیت ها وارد شوند تا بتوانند جریان های وجوه نقد عملیاتی را مدیریت کنند. دستکاری این معاملات منجر بع جریان های نقد غیر عادی می شود. فروش یک جا و با تخفیف موجودی کالا مثالی از تغییر در سرمایه در گردش است. کاهش سرمایه در گردش به معنی افزایش در جریان وجوه نقد است. از این رو زمانبندی عمدی فعالیت ها که بر حساب های سرمایه در گردش تاثیر می گزارد، می توان جریان وجوه نقد عملیاتی گزارش شده را دستکاری کند. هنگامی که شرکت ها زودتر از دوره بازگشت به وجوه نقد نیاز پیدا می کنند، می توان حساب های دریافتنی خود را ب فروش رسانند(هارتمن و همکارن، 1998). در کوتاه مدت انجام این کار شرکت را با افزایش وجوه نقد مواجه می سازد. این فعالیت تامین مالی به عنوان یک فعالیت عملیاتی معمول به شمار نمی رود، اما ممکن است در بخش عملیاتی صورت جریان وجوه نقد گزارش شود. شرکت های تابعه مالی شرکت هایی هستند که حسابهای دریافتنی شرکت های مادر را تامین مالی می کنند. استفاده از شرکت های تابعه مالی می تواند جریان وجوه نقد عملیاتی مثبتی را در صورت های مالی تلفیقی ایجاد کنند. این شرکت ها به مشتری های شرکت مادر وام می دهند تا فروش را افزایش داده و در نتیجه جریان نقدی عملیاتی را در صورت های مالی تلفیقی افزایش دهند. این کار باعث می شود جریان وجوه نقد عملیاتی از طریق یک فعالیت تامین مالی افزایش پیدا کند. زمانی که شرکت قصد دارد جریان وجوه نقد عملیاتی را دستکاری کند، صورت های مالی به درستی نمی توانند جریان وجوه نقد حاصل از عملیات را نشان دهند. لذا دستکاری این فعالیت ها می تواند جریان وجوه نقد عملیاتی غیر عادی و غیر قابل اتکا را ایجاد کند. بنابراین در این تحقیق به دنبال بررسی تاثیر مدیریت جریان وجوه نقد بر میزان بدهی هستیم.
1-2- بیان مساله
مدیریت گردش وجوه نقد برای دستیابی به دو هدف انجام می شود اولا؛ شرکت ها می توانند با دستکاری جریان های نقدی عملیاتی به سود مورد هدف خود دست یابند و ثانیا؛ شرکت ها ممکن است با دستکاری به جریان وجوه نقد هدف خود دستیابند. همچنین دستکاری گردش وجوه نقد عملیاتی بر کیفیت گزارشگری اطلاعات مالی تاثیر می گزارد.
نتایج تحقیق روی چوتی(2005) نشان داد که شرکت ها گردش وجوه نقد عملیاتی ناشی از فعالیت های عملیاتی همچون تخفیفات فروش، افزایش فروش و تولید بیش از حد برای کاهش بهای تمام شده کالای فروش رفته را به منظور گزارش سود های اندک و تغییرات مثبت درآمد ها دستکاری می کنند. این یافته ها با نایج تحقیقاتی که بیان می کنند که هدف شرکت ها از دستکاری گردش وجوه نقد عملیاتی، دستیابی به سود هدف که ناشی از خوداری ارائه زیان ها و همچنین گزارش سودهای مثبت کوچک است.
بطور مشابه بورگستالر و دچو(1997) درآمدها را به گردش وجوه نقد عملیاتی، تغییر در سرمایه در گردش و سایر تعهدات تفکیک کردندو دریافتند که شرکت ها گردش وجوه نقد عملیاتی را جهت تبدیل زیان های کوچک به درآمد های مثبت کوچک دستکاری می کنند. همچنین این با دستکاری وجوه نقد برای رسیدن به سود هدف سازگار است. یافت هایی وجد دارد که تلاش شرکت ها را برای رسیدن به گردش وجوه نقد هدف بیان می کند، مانند فرانکر (2005) به بررسی کاهش سرمایه در گردش در نتیجه افزایش افزایش وجوه نقد عملیاتی پرداخت، به ویژه کاهش در دارایی های جاری و افزایش در بدهی های جاری در نتیجه افزایش گردش وجوه نقد عملیلتی می باشد. او یافت که رابطه معنی داری بین کاهش سرمایه در گردش و تلاش مدیران برای افزایش گردش جریان وجوه نقد عملیاتی از پیش تعیین شده وجود دارد. به عبارت دیگر مدیران کاهش سرمایه در گردش را برای رسیدن به گردش وجوه نقد عملیاتی هدف مدیریت می کنند.این تحقیق بطور ویژه بیان میکند که مدیران با دستکاری در سرمایه در گردش و گردش وجوه نقد عملیاتی هدف پاداش می گیرند.
ژانک(2006) همچنین مدارکی را فراهم کرد که شرکت ها مدیریت گردش وجوه نقد عملیاتی را برای رسیدن به اهدافشان مانند جریان وجوه نقد عملیاتی مثبت، دستیابی به پیش بینی ها و سود سهام هدف بکار میگیرند. همسو با نتایج ادبیات گذشته در ارتباط با گردش وجوه نقد او یافت که اجزاء غیر عادی جریان وجوه نقد پایداری کمی دارد. این نتیجه همچنین بیان کننده این مطلب می باشد گردش وجوه نقد باعث کاهش کیفیت اطلاعات مالی می شود.
مدیریت جریان وجوه نقد تنها از یک طریق بر درآمدهای شرکت تاثیرگذار نیست به عنوان مثال روی چوتی(2005) به بررسی فعالیت هایی که باعث افزایش درآمدها که شامل تخفیفات فروش، تولید انبوه و کاهش هزینه های اختیاری پرداخت که این فعالیت ها در نتیجه مدیریت گردش وجوه نقد نیست ولی این فعالیت ها باعث افزایش گردش وجوه نقد عملیاتی می شود.
با توجه به مطالعات انجام شده می توان عنوان کرد که شرکت ها برای مدیریت جریان وجوه نقد خود و دستیابی به سطح سود و جریان وجوه نقد هدف خود اقدام به مدیریت جریان وجوه نقد خود می کنند که یکی از موارد که می تواند مدیریت کند میزان بدهی شرکت برای دستیابی به جریان وجوه نقد بالا یا پایین است. بنابراین پیش بینی می شود که رابطه معناداری بین میزان جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکت ها وجود داشته باشد که هدف اصلی ما در این تحقیق بررسی این رابطه می باشد.
1-3- اهداف تحقیق
هر پژوهش برای دستیابی به اهداف خاص صورت می گیرد، این اهداف خود را در قالب مساله پژوهش نمودار می سازد و از طریق آن آشکار می شود اهداف پژوهش می تواند به صورت کلی یا فرعی مطرح شود (خاکی، 1386).
هدف اصلی این تحقیق عبارتست از بررسی رابطه بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تا به گونه تجربی به مدیران، سرمایه گذاران و سایر تصمیم گیرندگان نشان دهد که مدیریت جریان وجوه نقد تا چه میزانی بر میزان بدهی تاثیر می گذارد. هدف این مطالعه بررسی رابطه بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد که بطور اخص اهداف به شرح زیر است:
بررس ارتباط بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی.
بررسی ارتباط بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی در شرکت هایی که دارای زیان و همچنین جریان وجوه نقد و درآمد پایین هستند.
هدف کاربردی این تحقیق بررسی رابطه بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. سهامداران، مدیران، سرمایه گذاران و سازمان بورس و اوراق بهادار از جمله بهره وران این تحقیق هستند.
1-4- اهمیت موضوع
با توجه به اقتصاد نوپای ایران و بورس نوظهور کشورمان ضرورت دارد تا به موضوع بین میزان جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکت ها پرداخته شود که آیا چنین ارتباطی در بازار ایران مصداق دارد. لذا اهمیت این تحقیق از دو جنبه مطرح است اول اهمیت نظری تحقیق که بررسی ارتباط بین میزان جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکت ها در بازار ایران را مطرح می کند و دوم اهمیت کاربردی آن که مدیران شرکت ها با کشف چنین روابطی می توانند در مدیریت جریان وجوه نقد خود با در نظر گرفتن سطح مطلوب بدهی برای شرکت ها اقدام کنند.
1-5- فرضیههای تحقیق
فرضیه در واقع بیان حدس و فرض در مورد روابط احتمالی بین دو یا چند متغیر است پس در درجه اول، فرضیه بیانی است مبتنی بر احتمال نه یقین، در درجه دوم فرضیه ها معمولا به شکل جملات تفسیری یا خبری بیان می شود و طبعا به طور اعم یا اخص متغیری را به متغیر دیگر مرتبط می سازد(ساده،1375،ص 31).
یک فرضیه، یک حدس مبتنی بر دانش با تجربه در مورد حل یک مسئله است و آن را می توان بعنوان یک رابطه فرضی بین دو متغیر می دانست که به صورت گزاره های قابل آزمون ارائه می شود. بیان مسئله تنها به صورت کلی پژوهش را هدایت می کند و تمام اطلاعات ویژه پژوهشی را در بر ندارد. بنابراین مسئله هرگز بصورت کلی پژوهش را هدایت می کند و تمام اطلاعات ویژه پژوهشی را در بر ندارد، بنابراین مسئله هرگز به صورت علمی حل نخواهد شد مگر اینکه به فرضیه یا فرضیاتی تبدیل شود (خاکی، 1384).
با توجه به مطالعات انجام شده فرضیه های تحقیق به صورت زیر ارائه می شود.
فرضیه1: رابطه معناداری بین مدیریت جریان وجوه نقد ومیزان بدهی وجود ندارد.
فرضیه2: رابطه معناداری بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی شرکت هایی که دارای زیان و جریان وجوه نقد و درآمد پایین هستند وجود دارد.
1-7- روش تحقیق 1
تحقیق حاضر از شاخه تحقیقات شبه تجربی و نوع پس رویدادی(با استفاده از اطلاعات گذشته)است که براساس اطلاعات واقعی بازار سهام و صورت های شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام خواهد گرفت. اطلاعات اساسی این تحقیق، قیمت بازار سهام و اطلاعات مربوط به صورت های مالی شرکت ها است. به همین منظور برای جمع آوری داده های تحقیق از بانک اطلاعاتی نرم افزار ره آورد نوین و تدبیرپرداز استفاده خواهد شد.
تحقیق حاضر با رویکرد روش، تحقیقی توصیفی از نوع همبستگی می باشد چرا که هدف از تحقیق توصیفی، توصیف عینی ، واقعی و منظم خصو صیات یک موقعیت یا یک موضوع است یعنی آنچه که هست بدون هیچ گونه دخالت و استنتاج ذهنی تحقیق ارائه می گردد. همبستگی نیز عبارت است از رابطه بین دو یا چند مجموعه از جفت متغیرها که درجه این رابطه بوسیله ضرب همبستگی پیرسون سنجیده و توصیف می گردد.
زمینه فلسفی این تحقیق، مکتب مدرنیسم یا اثبات گرایی (با هستی شناسی عینیت گرا، شناخت شناسی عاری از ارزشهای محقق، و روش شناسی کمی و محاسباتی) است. همچنین، این تحقیق دارای جهت گیری کاربردی، استراتژی همبستگی، و از نوع اجرایی توصیفی- پیمایشی است که سعی دارد با استفاده از یک نمونه منطقی، نتایج و یافته ها را به کلیت جامعه آماری تعمیم دهد. همچنین پژوهش حاضر به روش قیاسی – استقرایی انجام شده است به این معنی که از روش قیاسی به مطالعات چارچوب نظری و پیشینه پژوهش از راه مطالعات کتابخانهای، مقالات، اینترنت و برای قبول یا رد آزمون فرضیات از راه استقرایی به جمع آوری اطلاعات پرداخته می شود. این پژوهش همچنین به صورت پیمایشی و میدانی انجام می گیرد.
1-8- جامعه آماری و روش نمونه گیری2
جامعه آماري تحقيق حاضر را كليه شركت هاي پذ يرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تشكيل مي دهند. براي تعيين نمونه مورد مطالعه، شركت هايي از جامعه آماري ياد شده، انتخاب می شوند كه:
پا يان سال مالي آنها 29 اسفند ماه باشد،
از سال1385 تا 1390، در بورس حضور داشته باشند،
شركت بين سال هاي 1385 تا 1390، تغيير سال مالي نداشته باشد،
شرکت نباید در گروه واسطه گری مالی باشد(بانک ها، نهادها، سرمایهگزاری ها و..)
اطلاعات مورد نياز شركت، در دسترس باشد.
1-9- قلمرو تحقیق
از نظر قلمرو تحقیق، قلمرو موضوعی، زمانی و مکانی این تحقیق به شرح زیر می باشد:
قلمرو موضوعی :
قلمرو موضوعی این تحقیق بررسی رابطه بین مدیریت جریان وجوه نقد و میزان بدهی است.
قلمرو زمانی :
از نظر زمانی دوره زمانی سالهای 1385 لغایت 1390 در نظر گرفته می شود.
قلمرو مکانی :
شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مد نظر است.
1-10- روش گردآوری داده ها و اطلاعات
اطلاعات و داده های مورد نیاز در این تحقیق با استفاده از دو شیوه جمع آوری شده است:
ابتدا برخی از اطلاعات که مربوط به مباحث تئوریک پژوهش بوده از منابع و مآخذ در قالب کتب نشریات تخصصی و پایان نامه های مرتبط، گردآوری شده است. دستهای دیگر از اطلاعات از جمله صورت های مالی شرکت های شامل ترازنامه، صورت سود و زیان و صورت جریان وجوه نقد از طرق بانک های اطلاعاتی ره آورد نوین و تدبیرپرداز، با مراجعه به کتابخانه بورس اوراق بهادار تهران استخراج شده است. همچنین یادداشت های پیوست صورتهای مالی از سایت رسمی سازمان بورس اوراق بهادار، www.rdis.ir گردآوری شده است. سپس با انتقال دادهها به صفحه گسترده نرم افزار اکسل، دادهها جمع بندی و بعد از اعمال محاسبات مورد نیاز، اطلاعات مزبور برای تجزیه و تحلیل آماده شده است. تجزیه و تحلیل نهایی نیز به کمک نرم افزار آماری Eviews انجام شده است.
1-11- تعریف عملیاتی مفاهیم و واژه های کلیدی تحقیق
وجه نقد‌: عبارت‌ است‌ از موجودی‌ نقد و سپرده‌های‌ دیداری‌ نزد بانکها و مؤسسات‌ مالی‌ اعم از ریالی‌ و ارزی‌ (شامل‌ سپرده‌های‌ سرمایه‌گذاری‌ کوتاه‌مدت‌ بدون‌ سررسید) به‌ کسر اضافه‌ برداشتهایی‌ که‌ بدون‌ اطلاع‌ قبلی‌ مورد مطالبه‌ قرار می‌گیرد(استانداردهای حسابداری ایران).
 جریـان‌ وجه نقد‌: عبارت‌ است‌ از افزایش‌ یـا کاهش‌ در مبلـغ‌ وجه نقد ناشی از معاملات‌ با اشخاص‌ حقیقی‌ یا حقوقی‌ مستقل‌ از شخصیت‌ حقوقی‌ واحـد تجـاری‌ و ناشی از سایـر رویدادها (استانداردهای حسابداری ایران).
مدیریت جریان وجوه نقد: مدیریت گردش وجوه نقد مجموعه اقدامات مدیریت برای دستیابی به جریان وجوه نقد مورد نظر می باش. مدیریریت گردش وجوه نقد برای دستیابی به دو هدف انجام می شود اولا؛ شرکت ها می توانند با دستکاری جریان های نقدی عملیاتی به سود مورد هدف خود دست یابند و ثانیا؛ شرکت ها ممکن است با دستکاری به جریان وجوه نقد هدف خود دستیابند(امیلی جیل،2007).
بدهی: عبارت از مطالبات اشخاص یعنی بستانکاران از واحد تجاری است. دو گروه عمده بدهی‌ها عبارتند از بدهی‌های جاری و بدهی‌های بلندمدت (پرویز بختیاری، ۱۳۸۵).
اندازه شرکت: اندازه شرکت نشان دهنده حجم و گستردگی فعالیتهای یک شرکت است. جهت تعیین اندازه شرکت از معیارهای متفاوتی همچون لگاریتم طبیعی ارزش دفتری کل داراییهای شرکت، لگاریتم طبیعی ارزش دفتری دارایی ثابت ناخالص، تعداد کارکنان، حجم فروش شرکت و لگاریتم طبیعی فروش سالانه شرکت مورد استفاده قرار می گیرد(حلمی حمامی، 2009). که در این تحقیق از لگاریتم طبیعی ارزش دفتری کل دارایی های شرکت استفاده میشود.
اهرم مالی: یکی از مهمترین اهرم هایی است که در بخش مدیریت سرمایه، جایگاه خاصی دارد. ساختار سرمایه یک شرکت رابطه بین بدهی و حقوق صاحبان سهام است که نیاز مالی براي تهیه داراییها را تامین می کند. درجه اهرم مالی نشان دهنده ریسک مالی واحد تجاري است که عبارتست از ریسک مازادي که صاحبان سهام عادي در اثر تصمیم به تامین مالی ازطریق گرفتن وام متحمل می شوند. بنابراین می توان با استفاده از آن میزان ریسک و بازدهاي ساختار هاي مختلف سرمایه را مورد ارزیابی قرار داد( وکیلی فر، 1388).
1-12- ساختار کلی تحقیق
در فصل اول: کلیات تحقیق شامل تعریف مسئله و بیان سؤال اصلی تحقیق، اهمیت و ضرورت تحقیق، فرضیه ها، اهداف تحقیق، روش تحقیق، تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی ارائه شده است.
در فصل دوم: ضمن بیان مقدمه دربخش اول مروری بر ادبیات جریان وجوه نقد و بدهی بیان شده است و در بخش دوم خلاصهای از تحقیقات انجام شده در داخل و خارج ایران در زمینه تحقیق ارائه می گردد.
در فصل سوم: ابتدا روش تحقیق بکار گرفته شده در پژوهش حاضر، اهداف تحقیق، جامعه آماری، نمونه آماری، فرضیات تحقیق و متغیرهای تحقق مورد مطالعه معرفی شده است. در نهایت روش گردآوری اطلاعات و روش آماری بکار گرفته شده جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات بطور کامل تشریح می شود.
در فصل چهارم: به چگونگی طبقه بندی اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها از طریق بکارگیری روشها و مدل های آماری مورد استفاده اشاره می شود و در نهایت نتایج آزمون فرضیات ارائه می گردد.
در فصل پنجم: خلاصه ای از تحقیق ارائه می شود و سپس نتیجه گیری و طبقه بندی نتایج حاصله بیان می گردد. در پایان پیشنهادها، محدودیت ها و توصیه هایی برای تحقیقات آتی ارائه می گردد. فهرست منابع و مأخذ نیز، در بخش آخر گزارش ارائه خواهد شد.
2-1- مقدمه
در این فصل به ارائه و تفصیل مطالبی می پردازیم که به لحاظ تئوریکی زیرساختهایی مفهومی برای موضوع مورد مطالعه فراهم می آورند. هر تحقیق و پژوهش علمی که صورت میگیرد بر پایهی ارکان و نتایج مطالعات و تحقیقات پیشین استوار است. در این فصل مرتبطترین دستاوردهای تحقیقاتی پژوهشگران قبلی در ارتباط با موضوع مورد نظر شناسایی می شوند.
در ارتباط با موضوع تحقیق حاضر مفاهیم مربوط به جریان های نقدی، انواع جریان نقدی و بدهی و موضوعات مربوط به بدهی شرکت ها مورد بررسی بیشتر قرار می گیرند. همچنین در قسمت دوم این فصل چندین نمونه از پژوهشهای مرتبط داخلی و خارجی پیشین در این فصل ارائه شده است.
2-2- مروری بر ادبیات جریان وجوه نقد
2-2-1- جریان های نقدی عملیاتی
به دلیل اهمیت بسیار وجوه نقد در شرکتها،بررسی تغییرات وجوه نقد در هر دوره مالی و مشاهده میزان و اندازه ورود وخروج وجوه نقد در شرکت و بالاخره تعیین مقدار وجوه نقدی که برای هر دوره مالی لازم بوده و مازاد اضافی وجوه نقد، برای سرمایه گذاریهای بلندمدت یا کوتاه مدت و سایر تصمیم گیریهای پولی، از مهمترین عملیات مالی و حسابداری می باشد. در نتیجه، تهیه صورت تغییرات وضعیت مالی که به شکل صورت گردش وجوه نقد تنظیم می شود، در شمار صورتهای مالی اساسی، جزو وظایف اصلی می باشد.
براساس مصوبه 21/5/1371،نودوسومین جلسه هیئت تدوین استانداردهای حسابداری که به همت سارمان حسابرسی،این هیئت تشکیل شده ،اطلاعات مربوط به گردش وجوه نقد می تواند در زمینه های زیر مفید واقع شود:
سنجش نقدینگی و ارزیابی توان واحد انتفاعی در ایفای بموقع تعهدات، پرداخت سود وتأمین نیازمندیهای نقدی. کمک به درک عملیات از طریق شناسائی ارتباط بین نتایج عملیات وگردش وجوه نقد مربوط وتسهیل در تفسیر اطلاعات ارائه شده درباره سودآوری. ارزیابی فعالیتهای تأمین مالی و سرمایه گذاری واحد انتفاعی.
2-2-2- مقایسه صورت گردش وجوه نقد با سایر صورتهای مالی اساسی
غیر از صورت گردش وجه نقد، صورتهای مالی اساسی دیگری در هر موسسه عبارتند از: ترازنامه3 ، صورت سود وزیان4، وصورتحساب سود انباشته5.
ترازنامه هر موسسه وضعیت مالی یک موسسه را در تاریخ تهیه ترازنامه نشان می دهد واکثریت اقلام آن اقلام، وضع سرمایه گذاریها وتأمین مالی در گذشته یعنی؛ مانده داراییها وبدهیهای پرداخت نشده وحقوق صاحبان سهام را نشان می دهد.
صورتحساب سود وزیان هر دوره ، عملکرد موسسه بر اساس ارزش پولی ونتیجه عملیات یک دوره را که در اثر فعالیتهای عملیاتی باعث تغییراتی در خالص داراییها شده اند ،بیان می کند.
صورتحساب سود انباشته، میزان سود انباشته سالهای قبل وتغییرات آن را در دوره جاری مشخص می سازد.
هیچ یک از صورتحسابهای فوق گردش وجه نقد را در یک دوره مالی مشخص نمی نماید و لذا برای بیان و مشخص نمودن ورود و خروج وجه نقد ناشی از فعالیتهای عملیاتی، سرمایه گذاری و تامین مالی تنظیم صورت گردش وجوه نقد، جهت تکمیل گزارشگری اطلاعات مالی ضروری می باشد.
2-2-3- طبقه بندی جریانهای نقدی و نحوه ارائه صورت جریان وجوه نقد
صورت جریان وجوه نقد باید منعکس کننده جریانهای نقدی طی دوره تحت سرفصلهای اصلی زیر باشد:
فعالیتهای عملیاتی،
بازده سرمایه گذاریها وسود پرداختی بابت تأمین مالی،
مالیات بر درآمد،
فعالیتهای سرمایه گذاری، و
فعالیتهای تأمین مالی.
در ارائه جریانهای نقدی، رعایت ترتیب سر فصل ها به شرح بالا ونیز ارائه جمع جریانهای نقدی منعکس شده در هر سرفصل و جمع کل جریانهای نقدی قبل از سرفصل فعالیتهای تأمین مالی ضرورت دارد.
2-2-4- گزارش جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی
مبلغ جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی، یکی از شاخص های اصلی ارزیابی این موضوع است که عملیات واحد تجاری تا چه میزان به جریانهای وجه نقد کافی جهت بازپرداخت وامها، نگهداشت توان عملیاتی واحد تجاری وپرداخت سود سهام منجر شده و انجام سرمایه گذاریهای جدید را بدون تمسک به منابع مالی خارج از واحد تجاری میسر کرده است.
فعالیتهای عملیاتی عبارت از فعالیتهای اصلی مولد درآمد عملیاتی واحد تجاری است.فعالیتهای مزبور متضمن تولید و فروش کالا و ارائه خدمات است و هزینه ها و درآمد های مرتبط با آن در تعیین سود یا زیان عملیاتی در صورت سود وزیان منظور می شود. جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی اساسا دربرگیرنده جریانهای ورودی و خروجی نقدی مرتبط با فعالیتهای مزبور است. مثالهایی از جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی به شرح زیر است:
دریافتهای نقدی حاصل از فروش کالا و ارائه خدمات.
دریافتهای نقدی حاصل از حق امتیاز،کارمزد و سایر درآمدهای عملیاتی.
پرداختهای نقدی به فروشندگان کالا و خدمات.
دریافتها و پرداختهای نقدی یک شرکت بیمه بابت حق بیمه ها، خسارات، مستمریها و سایر پرداختهای بیمه ای.
پرداختهای نقدی به کارکنان واحد تجاری یا از جانب آنها.
دریافتها و پرداختهای مرتبط با قراردادهای منعقد شده با اهداف تجاری و عملیاتی.
پرداختهای نقدی بابت مزایای پایان خدمت کارکنان و هزینه سازماندهی.
2-2-5- روشهای تهیه جریانهای نقدی عملیاتی
روش مستقیم6
برای گزارش خالص جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی در روش مستقیم، دریافتها و پرداختهای نقدی عملیاتی (از قبیل دریافتهای نقدی از مشتریان، پرداختهای نقدی به فروشندگان و پرداختهای نقدی به کارکنان یا از جانب کارکنان) که تشکیل دهنده خالص جریان وجوه نقد ناشی از فعالیتهای عملیاتی است، به طور جداگانه در صورت جریان وجوه نقد ارائه می شود.
روش غیر مستقیم7
در روش غیر مستقیم سود و زیان عملیاتی با انجام تعدیلات زیر به خالص جریانهای نقدی ناشی از فعالیتهای عملیاتی تبدیل می شود:
اثر معاملات و رویدادهایی که دارای ماهیت غیر نقدی است ، و
اثر اقلامی که در محاسبه سود یا زیان عملیاتی دوره جاری منظور شده باشد، لیکن جریانهای نقدی مرتبط با آنها در دوره های حادث شده یا در دوره های آینده حادث خواهد شد و بالعکس.
اقلام با ماهیت غیرنقدی مانند هزینه استهلاک و هزینه مزایای پایان خدمت کارکنان.
اقلامی که در محاسبه سود یا زیان عملیاتی دوره جاری منظور شده، لیکن جریانهای نقدی مرتبط با آن به ترتیب در دوره های قبل حادث شده است یا در دوره های آینده حادث خواهد شد با بالعکس، از قبیل افزایش یا کاهش مانده موجودی مواد و کالا و افزایش یا کاهش مانده پیش پرداخت هزینه و خرید کالا و پیش دریافت درآمد و فروش کالا نسبت به مانده پایان دوره قبل.
2-2-6- مزیت روش مستقیم نسبت به روش غیرمستقیم
مزیت اصلی روش مستقیم این است که دریافتهای و پرداختهای نقدی عملیاتی را نشان می دهد. اطلاع از منابع مشخص دریافتهای نقدی و مقاصد مربوط به پرداختهای نقدی انجام شده در دوره های گذشته می تواند در برآورد جریانهای نقدی آتی مفید واقع شود، لیکن ممکن است در برخی موارد، منافع حاصل از ارائه اطلاعات به استفاده کننده گان بدین شیوه، بر هزینه های تهیه و ارائه این اطلاعات توسط واحد تجاری فزونی نداشته باشد، بنابراین استانداردهای حسابداری ایران کاربرد روش مستقیم را الزامی نمی داند. با این حال در شرایطی که مزایای اطلاعات ارائه شده در روش مستقیم بر هزینه های تهیه این اطلاعات فزونی داشته باشد، به منظور ارائه اطلاعات مفید استفاده از روش مستقیم توصیه می شود.
2-2-7- مزایای روش غیرمستقیم نسبت به روش مستقیم
مزیت اصلی روش غیرمستقیم این است که تفاوت بین سود عملیاتی و جریان وجه نقد ناشی از فعالیتهای عملیاتی به گونه برجسته ای نشان داده می شود. بسیاری از استفاده کننده گان صورتهای مالی معتقدند که چنین صورتی در ارائه تصویری از کیفیت سود واحد تجاری حائز اهمیت اساسی است.برخی سرمایه گذاران و بستانکاران، جریانهای نقدی آتی را از طریق تخمین سود آتی و انجام تعدیلاتی در رابطه با اقلام با ماهیت غیرنقدی و نیز اقلام مبتنی بر تعهدی عمل کردن درآمد و هزینه برآورد می کنند و از این رو، اطلاعات مربوط به تعدیلات مزبور در دوره های گذشته می تواند در برآورد تعدیلات آتی مفید واقع شود
2-2-8- جریان نقدی آزاد
جنسن جریان وجوه نقد آزاد را، جریان های نقدی مازاد بر وجه نقد سرمایه گذاری شده در پروژه هایی که ارزش فعلی خالص آنها مثبت است، تعریف می کنند و اظهار می دارد این جریان وجوه نقد آزاد در پروژههایی که ارزش فعلی خالص آنها عنفی است ء سرمایه گذاری می شوند.
مفهوم جریان وجوه نقد بر مقدار نقدینگی متمرکز است. شرکت ها در دارایی های جاری و بلند مدت به منظور ادامه حیاتشان سرمایه گذاری میکنند بنابراین، جریان وجوه نقد آزاد، جریان نقد مازاد بر وجه نقدسرمایه گذاری شده در دارا یی هایی مانند موجودی انباری وسایل و تجهیزات و سهام سایرشرکت ها و …توسط شرکت می باشد. زمانی که شرکت قادر است جریان های نقد مازاد بر مخارج شرکت، جهت ادامه بقا درتجارت ایجاد نماید، دارای جریان وجوه نقد آزاد است که این وجوه را میتواند بین سهام داران تقسیم نماید و یا برای رشد بیشتر در شرکت نگهداری کند(آشورزاده، 1386).
امروزه به دلیل روی آوردن شرکت ها به مقوله ارزیابی عملکرد، جریان وجوه نقد آزاد مورد توجه بسیاری از گروه ها قرار گرفته است. جریان وجوه نقد آزاد را می توان به مودن شاخصی درارزیابی عملکرد و گزارشگری ارزش اقتصادی واحد تجاری معرفی کرد. فرض اساسی این است که ارزش واحد تجاری ناشی از توانایی شرکت در ایجاد جریان های نقد است. بدین ترتیب ارزش یک شرکت به میزان جریان های نقد آتی، زمانبندی و ریسک این جریان ها بستکی دارد. این شیوه ارزش گذاری، تمامی عناصر موثر بر ارزش یک شرکت را در نظر می گیرد. از این رو، کمیتههای پاداش و مجامع عمومی شرکت ها برای رهایی از دام سود حسابداری به این مقیاس های ارزیابی عملکرد مبتنی بر ارقام حسابداری به این مقیاس روی آورده اند. مقیاسهای ارزش افزوده اقتصادی و جریان وجوه نقد آزاد مقیاس اصلی اندازه گیری شرکت است که نارسایی های سایر مقیاس‏های حسابداری را ندارد. و تلاش می نمایند بین منافع طبقه سهامداران و مدیرانهمسویی ایجاد نمایند.
مانده جریان های نقدی بدون هیچ گونه تعدیلاتی ممکن است گمراه کننده باشد، زیرا جریان های نقدی خروجی مورد نیاز برای ادامه حیات شرکت را منعکس نمی کند. یکی از مقیاس های جایگزین، جریان نقدی آزاد است که بوسیله جنسن توسعه یافت. جریان نقدی آزاد معیاری برای اندازه گیری عملکرد شرکت ها است و وجه نقدی را نشان می دهد که شرکت پس از انجام مخارج لازم برای نگهداری یا توسعه ی داراییها، دراختیار دارد(رحیمی، 1390)
جریان نقدی آزاد از این حیث دارای اهمیت است که به شرکت اجازه می دهد تا فرصت هایی را جستجو کند که ارزش سهامدار را افزاش می دهد. بدون در اختیار داشتن وجه نقد، توسعه ی محصولاتجدید، انجام تحصیل های تجاری، پرداخت سودهای نقدی به سهامداران و کاهشی بدهی ها امکان پذیر نمی باشد. از طرف دیگر، وجه نقد باید در سطحی نگهداری شود که بین هزینهی نگهداری وجه نقد و هزینه ی وجهنقد ناکافی تعادل برقرار شود.
جریان نقدی آزاد معیاری طلایی است، چرا که سودآوری عملیات یک شرکت را نشان می دهد. جریان نقدی آزاد معیاری کامل نیست، امادستکاری کردن آن در مقایسه باسود و سود هر سهم بسیار مشکل است و به همین دلیل است که آن را نسبت به سود خالص ترجیح می دهند. سود یک شرکت ممکن است رقمی بالاو در حال رشد باشد، اما تا زمانی که وجوه نقد آزاد مورد توجه قرار نگرفته است نمی توان به این نکته پیبردکه آیا این سود، برابر نقدینگی حاصل شده برای یک شرکت در یک سال معین می باشد یا خیر؟ صاحبان سرمایه درنهایت علاقمند به وجوه نقدی آزاد می باشند. وجوه نقد آزاد، وجوه قابل برداشت را نشان می دهد:چیزی که سود آن را نشان نمی دهد.
این واقعیت که یک شرکت جریان نقدی آزاد تولید می کند، به خودی خود نه خوب است و نه بد. مهم آن است که شرکت با وجه نقد آزاد چه می کند. درواقع، سطح بالای جریان نقدی آزاد ‏لزوما به معنای وضعیت مطلوب تلقی نمی شود. همچنین جریان نقد آزاد منفی به تنهایی نشان دهنده وضعیت نامطلوب نیست. جریان نقد آزاد‏ منفی می تواندحاکی از سرمایه گذاری زیاد ‏باشد، امری که در بسیاری از شرکتهای نوپا طبیعی است.
بر اساس مطالعات جنسن، صنعت نفت آمریکا مثالی از اتلاف منابع را نشان می دهد. تحت تاثیر هزینه های نمایندگی جریان نقدی آزاد، مدیریت مازاد منابع را به سهامداران پرداخت نمی کند، بلکه در عوض صنعت به انجام مخارج سنگین روی فعالیتها (اکتشاف و توسعه) ادامه می دهد که میانگین بازده این فعالیت ها کمتر از هزینه سرمایه می باشد. به باور او، اگر این شرکت ها مازاد وجوه نقد خود را از طریق بازخریدسهام یا معاوضه با بدهی به سهامداران پرداخت می کردند، وضعیت مطلوب تری داشتند.
در یکی از روش های اندازه گیری، جریان نقد آزاد از رابطه ی زیر محاسبه می شود:
سرمایه گذاری خالص در دارا یی های عملیائی – سود عملیاتی خالص پس از کسر مالیات = FCF
یا به عبارت دیگر در یک روش محاسباتی، جریان نقد آزاد عبارت است از جریان نقد عملیاتی (سودخالص به علاوه هزینه ی استهلاک دارا یی های ثابت مشهود و نامشهود) منهای مخارج سرمایه ای و سودسهام تقسیمی:
(سود تقسیمی + مخارج سرمایه) – جریان نقدی خالص از فعا لیتهای عملیاتی = FCF
بعض از تحلیل گران مالی جریان وجوه نقد آزاد را به عنوان معیار توانایی شرکت برای مواجه با الزا مات سرمایهای خود می دانند و برخی جریان وجوه نقد آزاد را نشان دهنده وجوه نقد موجود بعد از هزینههای عملیاتی (شامل سود تقسیمی، بدهی جاری و هزینه نگهداری فعالیت در سطح جاری) می دانند. گروهی دیگرجریان وجوه نقد آزاد را وجوه نقد موجود بعد از هزینه های عملیاتی شامل هزینه نگهداری دارایی عملیاتی می نامند. از این دیدگاه جریان وجوه نقد آزاد، جریان وجوه نقد عملیاتی به کسر هزینه نگهداری دارا ییسرمایه ای می باشد. بر اساس تعاریف موجود، جریان وجوه نقد آزاد عبارت است از جریان وجه نقد حاصل از فعالیت عملیاتی منهای هزینههای سرمایهای که شرکت ها برای حفظ ظرفیت تولیدی جاری خود احتیاج دارند. بر طبق این دیدگاه سود تقسیمی و مبلغ پرداخت بدهی نباید از جریان وجوه نقد آزاد کسر شود. بنابراین، وجوه نقد اختیاری باید در رابطه با هزینه های سرمایهای به منظور رشد شرکت، کاهش بدهی، سود تقسیمی و بازخرید سهام خرج شود. از دیدگاه این استاندارد بر اساس مفهوم نگهداشت سرمایه، هزینه سرمایهای صرفا شامل هزینه های ضروری برای نگهداری دارایی عملیاتی شرکت است(مایلز و موسو، 2002).
2-2-9- فرضیه جریان نقد آزاد
برل و مینز(1923) از جمله اولین افرادی بودند که به استفاده ناکارآمد وجوه در فرصت های سرمایه گذاری سودآور توسط مدیریت اشاره داشتند. کار آنها اساس و پایه الگوی نمایندگی جنسن و مکلینگ (1976) قرار گرفت. جنسن نظریه عدم تقارن اطلاعاتی و مشکل نمایندگی را با هم ترکیب کرده وفرضیه جریان نقدی آزاد را مطرح کرد که بر اساس آن وجوه باقی مانده پس از تامین مالی تمام پروژه هایدارای ارزش فعلی مثبت باعث به وجود آمدن تضاد منافع مدیران و سهامداران می شود. اگر چه میتوان با پرداخت بهره و تسویه بدهی و تقسیم سود و سرمایه گذاری در پروژه هایی با ارزش مورد انتظار مثبت، از مصرف وجوه مازاد در اموری که در راستای اهداف شرکت نیستند، کاست.
مدیران شایستهای که در جهت تحقق خواسته های سهامداران به بهترین نحو کار می کنند، باید در تمام فرصتهای سرمایه گذاری سودآور سرمایه گذاری نماید. با وجود این تفکیک مالکیت، مدیران شرکت را ترغیب می نماید تا سرمایه گذاری اضانی را هزینه نموده‏ یا به هدر دهند. استفاده‏ ناکارا از سرمایه فراتراز فرصتهای سرمایهگذاری سودآور توسط مدیران اولین بار بوسیله مینز مشنص شد(رحیمی، 1390).
2-2-10- مصارف جریان نقدی آزاد
همان طوری که گفته شد جریان نقدی آزاد(FCF) مقدار وجه نقد در دسترس است که بین تمام سرمایه گذاران اعم از سهامداران وطلبکاران باید توزیع گردد. جریان نقدی آزاد برای موارد ذیل استفاده قرار میگیرد:
پرداخت بهره به طلبکاران شرکت
بازپرداخت بخشی از بدهی به طلبکاران شرکت
پرداخت سود به سهامداران
بازخرید سهام از سهامداران
خرید اوراق بهادار قابل معامله یا سایر داراییهای غیر عملیاتی
در عمل اغلب شرکت ها این پنج مورد را به طریقی ترکیب می کنند که خالص جمع آنها برابر با جریان نقدی آزاد شود. برای مثال یک شرکت ممکن است بهره و سود سهام بپردازد و بدهی جدید ایجاد کند و همچنین مقداریاوراق بهادار قابل معامله بفروشد(احمدپور، 1387).
2-2-11- مشکلات ناشی از وجوه نقد آزاد
چنانچه وجوه نقد آزاد شرکت بیش از متوسط وجوه نقد آزاد شرکت های عضو جامعه باشد، به آن وجوه نقد آزاد بالا می گویند. جریان وجوه نقد آزاد بالا و فرصت های رشد پایین در شرکت های مشکلات نمایندگی ناشی از جریان وجوه نقد آزاد را به دنبال دارد.
شرکتی با چشم انداز رشد را می توان به عنوان شرکت دارای فرصت سرمایه گذاری توصیف کردو فرصتهای سرمایه گذاری شرکت به عوامل خاص آن شرکت مثل دارایی فیزیکی، منابع انسانی، عوامل خاص صنعت و اقتصاد خرد بستکی دارد. فرصتهای سرمایه گذاری شرکت یعنی پروژه هایی که برای رشد می آفرینند.
‏ رشد شرکت یکی از عوامل و متغییر های مهم است که دیدگاه سهامداران نسبت به رفتار مدیران درمصرف جریان های وجوه نقد آزاد را تحت تاثیر قرار می دهد. زمانی که جریان وجوه نقد آزاد شرکتی بالا ورشد آن پایین باشد، سهامداران از مدیران انتظار دارند که آن وجوه نقد را به صورت سود تقسیمی و یا بازخرید سهام توزیع نمایند. در مقابل زمانی که شرکت رشد بالایی دارد، سرمایه گذاران به دنبال توزیع وجوه نقد شرکت نمی باشند، بنابراین بازار، زمانی که این جریان وجوه نقد آزاد را در هنگام رشد بالا تقسیم نمی نمایند واکنش منفی نشان نمی دهد. اما در صورت وجود رشد پایین، بازار صرفا اگر شرکت جریان وجوه نقد آزاد را توزیع کند به صورت مثبت پاسخ می دهد واگر جریان وجوه نقد آزاد را نگه دارد، به صورت منفی واکنش می دهد جریان وجوه نقدآزاد منفی با رشد پایین شرکت متفاوت است. زمانی که جریان وجوه نقد آزاد منفی است، نمیتوانیم بگوییم که بازده پایین است زیرا شرکت ها در دوره توسعه به سرمایه گذاری بالا احتیاج دارند(رحیمی، 1390).
در این تحقیق نسبت ارزش بازار شرکت به ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام به عنوان معیار فرصت رشد در نظر گرفته می شود. سپس متوسط فرصت های رشد نمونه تعیین می گردد. شرکتی که رشد آن از این متوسط کمتر باشد، دارای فرصت رشد پایین است.
2-2-12- ماهیت و مفهوم جریان نقد آزاد
جریان نقد آزاد نشان دهنده ی پول نقدی است که مدیران بوسیله تقویت آن می توانند بر ارزش شرکت خود بیافزایند.برای ارزیابی عملکرد شرکت از طریق معیارجریان نقد آزاد ابتدا بایستی عوامل موثر بر این معیار مثل سود خالص، هزینه ی استهلاک دارایی های مشهود و نامشهود، مخارج سرمایه ای، سود تقسیمی، هزینه ی تأمین مالی، مالیات بر



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید