دانشگاه آزاد اسلامي
 واحد اسلامشهر
 دانشكده مدیریت و حسابداری،گروه حسابداری
 پايان نامه براي دريافت درجة كارشناسيارشد« M.A. »
 
    عنوان:
تاثیر سیستمهای حسابداری مدیریت بر سرمایه های فکری در سازمان تامین اجتماعی 
استاد راهنما:
دكتر علی اصغر لطفی
استاد مشاور:
دكتر شاهرخ اسمی

نگارش:
هادی علی زاده
زمستان1393
سپاسگزاري
فرض بود بر همه شکر و سپاس شکر و سپاسی نه به حد قیاس
سپاس فراوان خدايي را که به ما فکرت آموخت و لذت آموزش و يادگيري را هديه کرد. و همواره داناياني را راهنماي انسانها قرار داد. اينک که برگي ديگر از دفتر زندگيم ورق خورده است و خورشيد گرم يکي ديگر از روزهاي زندگي، به اميد طلوع فردايي بهتر، رو به آشيانه غروب مينهد، از سر بندگي، خداي مهربان را شاکرم و بر خود لازم ميدانم از سر قدرشناسي، سپاسگزار دوستان و سروراني باشم که در طي اين طريق همراهم بودهاند. دوستاني که بودنشان برايم نعمتي بود و استاداني که شاگرديشان برايم غنيمتي. اين طي طريق را پس از خداوند مهربان و همه اساتيد بزرگوارم در بخش حسابداري دانشگاه ازاد اسلامی واحد اسلامشهر، مديون بزرگواراني هستم که نامشان هميشه در دلم خواهد بود و آموزههايشان در همه لحظات زندگي چراغ روشنگرم.
از زحمات استاد محترم راهنما، جناب آقاي دکتر علی اصغر لطفی، که با صبر و حوصله وصف ناپذير و درايت و دقت ستودني‌اش از نخستين قدمهاي اين پژوهش تا نقطه فرجام آن، راهنمايي کار را بر عهده داشتند، تشکر به عمل مي‌آورم. و همچنین، از استاد محترم مشاور، جناب آقاي دکتر اسمی كه در دوره مقطع كارشناسي افتخار شاگردي آن بزرگوار را داشته‌ام و با نظرات، نکتهسنجيها، راهنماييها و پيشنهادهاي سازندهي خود راه را بر من هموار ساخته‏اند، كمال تشكر و امتنان را دارم. مراتب سپاس و قدرداني را از ديگر اساتيد محترم بخش حسابداري آقايان دکتر اسماعیل زاده، دکتر دهقان به خاطر سالها شاگردي در محضر اين انديشمندان عرصه علم و پژوهش، ابراز ميدارم.
از دوستان عزيز در دوره ارشد و همکلاسيهاي ارجمندم، كه همواره از نظرات ارزشمند آن‌ها استفاده نموده‌ام و تمام عزيزاني که به نحوي در مراحل اين پژوهش مشمول لطف و عنايت آنان گرديدم، بدون ذکر نام کمال تشکر و قدرداني را به عمل مي‏آورم.
همچنین کارکنان محترم بخش حسابداري و دانشکده مدیریت و حسابداری که در اين مدت مرا ياري نمودهاند؛ و تمام عزيزاني که به نحوي در مراحل اين پژوهش مشمول لطف و عنايت آنان گرديدم، کمال تشکر و قدرداني را به عمل میآورم.
در پایان هر چه بوي خوش و گلبرگ خوشرنگ سپاس، تقديم به پدر و مادر مهربانم، که سرچشمه پاکي‌ها هستند، برادر وخواهرانم با تمام صميميتهايشان که همراه هميشگي بنده در تمامي مراحل زندگيام بودهاند.
فهرست مطالب
فصل اول کلیات پژوهش
1-1- مقدمه3
1-2- بیان مسأله4
1-3- اهميت و ضرورت پژوهش5
1-4- هدف پژوهش6
1-5- فرضيه‌هاي پژوهش6
1-5-1- فرضيه‌ اصلی6
1-5-2- فرضيه های فرعی6
1-6- روش انجام پژوهش7
1-6-1- روش پژوهش و گردآوري دادهها7
1-6-2- جامعه آماري و نمونه پژوهش8
1-6-3- روش تجزيه و تحليل داده‌ها8
1-7- استفاده کنندگان از نتایج پژوهش9
1-8- تعريف واژه‌هاي كليدي9
1-9- ساختار پژوهش10 فصل دوم مبانی نظری پژوهش
2-1- مقدمه12
2-2- مبانی نظری12
2-2-1- مفاهیم و تعریف سرمایه فکری12
2-2-1-1- سیر تاریخی سرمایه فکری17
2-2-1-2- عناصر سرمايه فكري18
2-2-1-3- روشهای اندازه گیری سرمایه فکری19
2-2-2- سیستمهای حسابداری مدیریت38
2-2-3- حسابداری مدیریت و سرمایه فکری40
2-3- پیشینه پژوهش42
2-3-1- پژوهشهای خارجی44
2-3-2- پژوهشهای داخلی44
2-4- خلاصه فصل48
فصل سوم روش اجرای پژوهش
3-1- مقدمه50
3-2- تعریف پژوهش50
3-3- متغیرهای پژوهش51
3-3-1- متغیر مستقل51
3-3-2- متغیر وابسته52
3-4- قلمرو پژوهش52
3-5- جامعه و نمونه آماری52
3-6- روش پژوهش و گردآوري دادهها53
3-7- طراحی پرسشنامه53
3-8- روش تجزیه و تحلیل داده ها و ازمون فرضیه ها51
3-9- ازمون نرمال بودن داده ها(کولموگوروف- اسمیرنوف)55
3-10- ضریب همبستگی55
3-11- خلاصه فصل55
فصل چهارم تجزیه و تحلیل دادهها
4-1- مقدمه57
4-2- آمار توصيفي متغيرهاي پژوهش57
4-3- روايي و پايايي پرسشنامه63
4-4- آزمون نرمال بودن متغیرها64
4-5- آزمون فرضیههای پژوهش65
4-6- رتبه بندی متغیرهای مستقل سیستمهای حسابداری مدیریت74
4-7- خلاصه فصل75
فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهادها
5-1- مقدمه77
5-2- مروري بر نتايج به دست آمده از پژوهش77
5-3- پيشنهادهاي پژوهش80
5-3-1- پيشنهادهاي حاصل از يافته‌هاي پژوهش80
5-3-2- پيشنهاد براي پژوهش‌هاي آينده81
5-4- محدودیتهای پژوهش81
5-5- خلاصه فصل81
پیوستها82
فهرست منابع92
چکيده
بررسي تاثیر سیستمهای حسابداری مدیریت بر سرمایه های فکری
در سازمان تامین اجتماعی

چکیده
هدف اين پژوهش، بررسی رابطه بین سیستمهای حسابداری مدیریت و توسعه سرمایه فکری در سازمان تأمین اجتماعی میباشد. بدين منظور رابطه سه معیار شیوه استفاده از سیستمهای حسابداری مدیریت، نوع اطلاعاتی که به وسیله سیستمهای حسابداری مدیریت تهیه میشود و نوع تصمیماتی که توسط سیستمهای حسابداری مدیریت پشتیبانی و حمایت میشود با اجزای سرمایه فکری شامل سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تجزيه و تحليل فرضيههاي پژوهش نشان ميدهد که به طور کلي، با توجه با آزمون ضرایب همبستگی بین متغیرهای پژوهش، از بین 12 فرضیه مطرح شده فقط چهار فرضیه پذیرفته شد که مربوط به رابطه بین متغیرهای شیوه استفاده از سیستمهای حسابداری مدیریت و سرمایه انسانی، نوع تصمیماتی که توسط سیستمهای حسابداری مدیریت پشتیبانی میشود و سرمایه ساختاری، سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری، و سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری میباشد، مورد پذیرش واقع شد. در هر چهار فرضیه نیز رابطه بین متغیرها مستقیم می‏باشد.
واژههاي کليدي: سیستمهای حسابداری مدیریت، سرمایه فکری، سازمان تأمین اجتماعی
فصل اول
کليات پژوهش

1-1- مقدمه
هدف اين فصل ارائه چارچوب و طرح کلي تحقيق است. پس از ارائه مقدمه به بيان مساله، اهميت و ضرورت پژوهش و اهداف تحقيق پرداخته شده است. در ادامه نیز فرضيهها و روش تحقيق ارائه خواهد شد.
از دیدگاه حسابداری مالی سرمایه‌ها به دو دسته ملموس (مشهود) و غیرملموس(نامشهود) طبقه بندی می‌شوند. دارایی‌های و سرمایه‌های ملموس شامل تمامی امکانات فیزیکی مانند زمین ، ساختمانها وتجهیزات تولیدی می‌باشد، اما شناخت سرمایه‌های ناملموس برای سازمانها امری مبهم می‌باشد. مفهوم سرمایه انسانی ریشه در ادبیات اقتصادی دارد(بکر، 1996). در حقیقت ویژگی‌های کیفی افراد سرمایه آنها هستند. سرمایه انسانی نه سرمایه فیزیکی نه سرمایه‌ مالی محسوب می‌شود بلکه سرمایه انسانی به عنوان دانش، مهارت، خلاقیت وسلامت فرد تعریف شده است (بکر، 2002).
ادبیات مربوط به سرمایه فکری بیانگر ارزش و ماهیت نامشهود این منابع می باشد. نخستین تلاش های مرتبط با مفاهیم سرمایه فکری مرهون مطالعات مچلاپ در سال 1962 میلادی است، اما به لحاظ تاریخی ابداع مفهوم سرمایه فکری به سال 1969 توسط گالبرایس نسبت داده میشود. وی اعتقاد داشت سرمایه فکری چیزی فراتر از ذهن بوده و در برگیرنده اقدام فکری نیز می گردد. این امر بدین معنی است که در ادبیات سرمایه فکری در تشریح مفهوم سرمایه فکری، حرکت از داشتن دانش به سمت استفاده از دانش به این نکته اشاره دارد که روابط و فرآیندها برای اینکه به عنوان سرمایه فکری محسوب گردند، باید دانش را به محصول یا خدمتی تبدیل نمایند که برای سازمان، شرکت یا غیره ارزشمند است. همچنین این امر منجر به فرآیندی می گردد که ما را از داشتن دانش به سمت استفاده از دانش می برد که این موضوع نیز منجر به ارائه تعاریف مختلف از سرمایه فکری می گردد. ادوینسون و مالون میگویند سرمایه فکری اطلاعات و دانش مورد استفاده برای کارکردن، برای ایجاد ارزش است (واسیل، 2008). به تازگی، محققان تعریف جامعی دربارهی سرمایه فکری ارایه کرده اند در این تعریف شرایط لازم برای شناسایی این دارایی نيز بیان شده است. “سرمایه فکری یک نوع دارایی است که، توانایی بنگاه اقتصادی را برای ایجاد ثروت اندازه گیری می کند. این دارایی ماهیت عینی و فیزیکی ندارد و یک دارایی نامرئی است که ازطریق به کارگیری دارایی های مرتبط با منابع انسانی، عملکرد سازمانی و روابط خارج از بنگاه اقتصادی به دست می‏آید. همه این ویژگی ها باعث ایجاد ارزش در درون سازمان می شود و ارزش به دست آمده به دلیل این که یک پدیده کاملا درون سازمانی است، قابلیت خرید و فروش ندارد” (رس و بارونس، 2005). سرمایه فکری زاده عرصه علم و دانش است. هنوز این واژه در دوران تکوین خود بسرمی برد. علی رغم این که ، سیستم های بیشتری در حال استفاده از سرمایه فکری هستند، اما هنوز هم بسیاری از افراد شاغل در سازمان ها و بنگاه های اقتصادی اطلاعی از این مفهوم ندارند (زنجیردار و همکاران، 1387). نتایج تحقیقات نشان داده است که شرکتهایی که از سطح بیشتري از کنترل و تمرکز روي دارایی هاي نامشهود خود برخوردارند به نسبت شرکتهایی که نسبت به این داراییها و بطور اخص سرمایه هاي فکري بی توجه اند، داراي عملکرد و بازگشت سرمایه بهتر و نوسان قیمت سهام این شرکتها کمتر بوده است (برامهندکار، 2007).

1-2- بيان مسأله
در نیمه دوم قرن بیستم با توسعه اطلاعات و پیشرفت سریع فناوری، تحولی عظیم در تمام جنبههای زندگی و فعالیت های بشر ایجاد شده که این امر باعث حرکت به سمت اقتصاد دانش محور و تغییر پارادیم حاکم بر اقتصاد صنعتی شده است (همتی و همکاران، 1389). در چنین فضایی، دانش و دارایی های نامشهود بعنوان مهمترین منبع و مزیت رقابتی سازمان ها شناخته شده است. در حقیقت جهان پس از انقلاب کشاورزی و صنعتی که در آن زمین، سرمایه و نیروی کار منابع اصلی به حساب می آمدند شاهد انقلاب اطلاعاتی است که در آن منابع اصلی بر پایه دانش و اطلاعات شکل گرفته است. در عصر دانش، سرمایه فکری موضوعی با اهمیت می باشد که مدیریت صحیح آن در محیط پرتلاطم و چالش برانگیز امروزی، رمز موفقیت شرکتها محسوب می‏شود (مجتهدزاده، 1381).
يكي از مهمترين چالشها و مشكلات سيستم هاي حسابداري سنتي، عدم انعكاس ارزش سرمايههاي فكري در صورتهاي مالي و گزارشات واحدهاي تجاري است. در حالي كه امروزه نقش سرمايه هاي فكري در ايجاد ارزش براي شركتها و واحدهاي تجاري بسيار بيشتر از نقشي است كه سرمايه هاي مالي در واحدها ايفا مي كنند. آگاه شدن مدیران از نقشی که داراییهای نامشهود از قبیل سرمایه فکری در ایجاد ارزش برای سازمان دارد، نیازمند سیستمهای حسابداری است که ارزش سرمایه فکری را اندازهگیری و گزارش کند (مار و چاتزکل، 2004؛ تیلز و همکاران، 2007). در اين میان، حرفه حسابداری و حسابداران نقش مهمی برای یافتن راههای موثر جهت کنترل و اندازه گيري و سنجش سرمایه های فکری بوسيله مدلها و روشهاي ارزيابي اين سرمايه ها بر عهده دارند. نواس و همکاران (2012) نیز بیان میکنند که حسابداری مدیریت میتواند روشی موثر برای منابع سازمانی و شرح ارتباط آن برای فرایند ایجاد ارزش در سازمان باشد. به همین دلیل، در نظر گرفتن حسابداری مدیریت به عنوان مکمل سرمایه فکری منطقی به نظر میرسد (نواس و همکاران، 2012). بنابراین در این پژوهش، به دنبال بررسی رابطه بین سیستمهای حسابداری مدیریت و سرمایه فکری در سازمان خواهیم بود تا این موضوع روشن شود که آیا سیستمهای حسابداری مدیریت و اطلاعاتی که فراهم میکند، با سرمایه فکری رابطهای دارد و آیا میتواند به مدیران در شناخت بیشتر نحوه ایجاد ارزش توسط سرمایه فکری در سازمان کمک کند.

1-3- اهميت و ضرورت پژوهش
بسياري از سيستم هاي حسابداري فعلي از نقش و اهميت فزاينده حق مالكيت معنوي و دانش در سازمان هايي عصر نوين غافل بوده و از توان سنجش ارزش واقعي داراييها در محاسباتشان ناتوانند. به عبارت ديگر، صورتهاي مالي در تشريح ارزش واقعي شركتها از محدوديتهاي بسياري برخوردار هستند. در جوامع دانش محور كنوني، بازده سرمايه فكري بكار گرفته شده بسيار بيشتر از بازده سرمايه‏هاي مالي به كار گرفته شده، اهميت يافته است اين به آن معناست كه در آينده در مقايسه با سرمايه هاي فكري، نقش و اهميت سرمايه هاي مالي در تعيين قابليت سودآوري پايدار، كاهش چشم گيري خواهد يافت. اين موضوع موج ايجاد فاصله بين ارزش واقعي شركت ها و سازمان ها با آنچه كه در محاسبات حسابداري سنتي اعمال ميگردد، شده است. افزايش شكاف بين ارزش واقعي و دفتري شركتها ، توجه محققان را براي توضيح ارزش نامرئي كه در اين بين از صورتهاي مالي حذف شده، جلب كرده است. ارزشي كه از آن تحت عنوان سرمايه فكري نام برده میشود و در تمامي ابعاد سازمان همچون يک پيكره دانش حضور دارد، اما ناديده گرفته ميشود.
از طرفی، یکی از سیستمهای اطلاعاتی که میتواند سازمان را در اندازهگیری و استفاده صحیح و بهینه از سرمایه فکری یاری کند، حسابداری مدیریت میباشد. حسابداری مدیریت، که در طول قرن بیستم ارزش خود را از دست داده بود (جانسون و کاپلان، 1987)، در حال حاضر چشم انداز و مجموعه ای از ابزار است که به ویژه گسترش حوزههای خود را گسترش داده و در نتیجه، فرصتی مناسب است برای برخورد با برخی چالشهای مستقیم یا غیر مستقیم مربوط به سرمایه فکری و تاثیر آن بر سازمان. پارادایم حسابداری مدیریت در حال حاضر روش مدیریت موثر منابع سازمانی و ارتباط آن را برای فرایند ایجاد ارزش در سازمان نشان میدهد. به همین دلیل، در نظر گرفتن حسابداری مدیریت به عنوان مکمل سرمایه فکری منطقی به نظر میرسد (نواس و همکاران، 2012).
در سازمان تأمین اجتماعی هم مانند بسیاری از سازمانهای نیرو محور دیگر، سرمایه انسانی از عوامل اصلی موفقیت سازمان به شمار میرود. لذا انجام پژوهشهایی در این زمینه از اهمیت فراوانی برخوردار است. در این مطالعه نیز به بررسی رابطه بین سیستمهای حسابداری مدیریت و سرمایه انسانی در سازمان تأمین اجتماعی خواهیم پرداخت.

1-4- هدف پژوهش
اهداف این در سه حوزه کاربردی، محتوایی و کاربردهای خاص به صورت زیر است:
کاربردی: هدف کاربردی کمک به مدیران سازمان تامین اجتماعی است تا با ارزیابی ارتباط سیستمهای حسابداری مدیریت خود با توسعه سرمایه فکری، بتوانند از این دارایی با ارزش استفاده کنند.
محتوایی: هدف محتوایی این پژوهش بررسی رابطه بین سیستمهای حسابداری مدیریت و توسعه سرمایه فکری در سازمان تأمین اجتماعی میباشد.
کاربردهای خاص: نتایج این پژوهش میتواند مورد استفاده مدیران سازمان تأمین اجتماعی، مدیران سایر سازمانها و پژوهشگران حوزه سرمایه فکری قرار بگیرد.
1-5- فرضيه‌هاي پژوهش
با توجه به مطالب عنوان شده و هدف مورد نظر پژوهش، فرضیههای پژوهش به شرح زیر مورد بررسی قرار خواهد گرفت:
1-5-1- فرضیه اصلی
فرضیه اصلی پژوهش عبارت است از:
1- سیستمهای حسابداری مدیریت به توسعه سرمایه فکری در سازمان تأمین اجتماعی کمک می‏کند.

1-5-2- فرضیههای فرعی
به منظور آزمون فرضیه اصلی فرضیههای فرعی زیر بر اساس ابعاد سیستمهای حسابداری مدیریت و سرمایه فکری مطرح میشود:
1-1- شیوه استفاده از سیستمهای حسابداری مدیریت تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه انسانی در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-2- شیوه استفاده از سیستمهای حسابداری مدیریت تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه ساختاری در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-3- شیوه استفاده از سیستمهای حسابداری مدیریت تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه مشتری در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-4- نوع اطلاعاتی که به وسیله سیستمهای حسابداری مدیریت تهیه میشود تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه انسانی در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-5- نوع اطلاعاتی که به وسیله سیستمهای حسابداری مدیریت تهیه میشود تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه ساختاری در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-6- نوع اطلاعاتی که به وسیله سیستمهای حسابداری مدیریت تهیه میشود تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه مشتری در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-7- نوع تصمیماتی که توسط سیستمهای حسابداری مدیریت پشتیبانی و حمایت میشود تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه انسانی در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-8- نوع تصمیماتی که توسط سیستمهای حسابداری مدیریت پشتیبانی و حمایت میشود تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه ساختاری در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-9- نوع تصمیماتی که توسط سیستمهای حسابداری مدیریت پشتیبانی و حمایت میشود تاثیر مستقیمی بر توسعه بعد سرمایه مشتری در سازمان تأمین اجتماعی دارد.
1-10- بین ابعاد سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری ارتباط معناداری وجود دارد.
1-11- بین ابعاد سرمایه انسانی و سرمایه مشتری ارتباط معناداری وجود دارد.
1-12- بین ابعاد سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری ارتباط معناداری وجود دارد.

1-6- روش انجام پژوهش
1-6-1- روش پژوهش و گردآوري دادهها
روش این پژوهش از نظر ماهیت از نوع تحقیقات پیمایشی و از نوع همبستگی است. روش انجام تحقیق بدین صورت خواهد بود که ابتدا بر اساس پرسشنامه، اطلاعات لازم در ارتباط با سیستمهای حسابداری مدیریت و سرمایه فکری گرداوری خواهد شد. سپس با کمک روشهای آماری رابطه بین این دو متغیر مورد بررسی قرار خواهد گرفت. روش گرداوری دادههای این پژوهش استفاده از پرسشنامه برای سنجش سیستمهای حسابداری مدیریت و سرمایه فکری میباشد. براي نگارش و جمع‌آوري اطلاعات مورد نياز بخش مباني نظري نیز، به گونه عمده از مجلات تخصصي انگليسي و فارسي استفاده خواهد شد.

1-6-2- جامعه آماري و نمونه پژوهش
جامعهي‌ آماري اين پژوهش شامل مدیران ارشد و روسای حسابداری شعب مختلف سازمان تامین اجتماعی تهران است.

1-6-3- روش تجزيه و تحليل داده‌ها
برای تجزیه و تحلیل اطلاعات در این پژوهش از روش همبستگی استفاده خواهد شد. پس از جمع‏آوری دادههای کورد نیاز، با استفاده از نرم افزار spss دادههای گرداوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. مدل مفهومی پژوهش به صورت زیر است:

شکل 1 – مدل مفهومی پژوهش (بر اساس مطالعه نواس و همکاران، 2012)
متغیرها و مدلهای اندازهگیری سرمایه فکری و سیستم‏های حسابداری مدیریت نیز به صورت زیر خواهد بود:
متغیر مستقل: مدل اندازه گیری سیستمهای حسابداری مدیریت- در این پژوهش از ابزار پرسشنامه و بر اساس پرسشنامه سیستمهای حسابداری مدیریت مطالعه نواس و همکاران (2012) استفاده خواهد شد تا میزان استفاده از سیستمهای حسابداری مدیریت در سازمان تأمین اجتماعی مشخص گردد. ابعاد سیستمهای حسابداری مدیریت در این پرسشنامه عبارتند از 1) شیوه استفاده از سیستمهای حسابداری مدیریت، 2) نوع اطلاعاتی که به وسیله سیستمهای حسابداری مدیریت تهیه میشود، و 3) نوع تصمیماتی که توسط سیستمهای حسابداری مدیریت پشتیبانی و حمایت میشود. برای هر کدام از این ابعاد پرسشنامهای طراحی خواهد شد تا بتوان بر اساس آن این ابعاد را به دادههای کمی تبدیل کرد.
متغیر وابسته: سرمایه فکری- سرمایه فکری شامل سه بعد سرمایه انسانی، ساختاری و مشتری میباشد. برای بررسی این ابعاد در سازمان تأمین اجتماعی و نحوه کمک سیستمهای حسابداری مدیریت برای توسعه آنها، از ابزار پرسشنامه استفاده خواهد شد. بدین ترتیب که از مدیران خواسته خواهد شد تا میزان اجرای هر کدام از ابعاد سرمایه فکری در سازمان را بر اساس طیف لیکرت (امتیاز 1 به بسیار کم تا امتیاز 5 برای بسیار زیاد) مشخص کنند.
1-7- استفاده‌كنندگان از نتايج پژوهش
کاربرد اصلی این پژوهش کمک به مدیران سازمان تأمین اجتماعی (و هر سازمانی) برای ارزیابی توانایی سیستمهای حسابداری مدیریت در توسعه سرمایه فکری سازمان میباشد.

1-8- تعریف واژههای کلیدی
سرمایه انسانی: سرمایه انسانی نشان دهنده موجودی دانش افراد یک سازمان است (بونتیس و همکاران، 2002). روس و همکاران(1997) نیز بحث می کنند که کارکنان، سرمایه فکری را از طریق شایستگی، نگرش و چالاکی فکری شان ایجاد می کنند. همچنین بروکینگ (1996) معتقد است دارایی انسانی یک سازمان شامل مهارتها، تخصص، توانایی حل مسأله و سبک های رهبری است.
سرمایه ساختاری: سرمایه ساختاری شامل همه ذخایر غیر انسانی دانش در سازمان می شود که در برگیرنده پایگاه های داده، نمودارهای سازمانی، دستورالعمل های اجرایی فرآیندها، استراتژی ها، برنامه های اجرایی و به طور کلی هر آنچه که ارزش آن برای سازمان بالاتر از ارزش مادی اش باشد،است (روس و همکاران، 1997). به عبارت روشن تر، روس و همکارانش معتقدند سرمایه ساختاری عبارت است از «هر آنچه که در شرکت باقی می ماند پس از آنکه کارکنان به هنگام شب به خانه می روند».
سرمایه مشتری: استیوارت (1997) اظهار میدارد موضوع اصلی سرمایه مشتری، دانش موجود در کانال های بازاریابی و روابط با مشتریان است. سرمایه مشتری نشان دهنده توانایی بالقوه یک سازمان به خاطر عوامل نامشهود بیرونی اش است. همچنین، چن و همکارانش (2004) سرمایه مشتری را در قالب قالبیت بازاریابی، شدت بازار و وفاداری مشتری طبقه بندی میکنند.

1-9- ساختار پژوهش
فصل اول به کليات پژوهش شامل مقدمه، مسأله، اهميت و ضرورت و هدف پژوهش، فرضيه‏هاي پژوهش، روش انجام پژوهش، متغيرهاي پژوهش، استفادهکنندگان از نتايج پژوهش و تعریف واژههای کلیدی اختصاص داشت.مختصري از مطالب عنوان شده در هر يک از فصول آتي نيز در ادامه بيان مي‏شود:
در فصل دوم، مباني نظري و پيشينه پژوهشهاي قبلي ارائه ميشود. در ابتدا، مباني نظري مربوط سرمایه فکری و سیستمهای حسابداری مدیریت ارائه میشود. در انتها نيز پژوهشهاي پيشين انجام شده در رابطه با موضوع پژوهش حاضر ارائه ميشود. در فصل سوم، روش پژوهش و آزمون فرضيهها عنوان شده است. به گونهاي که در ابتدا فرضيات به تفصيل تشريح شده و سپس متغيرهاي پژوهش تعريف و سپس روشهاي آماري مورد استفاده در پژوهش معرفي شده است. در فصل چهارم، تجزيه و تحليل و آزمون فرضيههاي پژوهش به همراه نتايج آن عنوان شده است. با توجه به خروجيهاي به دست آمده از نرمافزار SPSS 20 معنيداري ضرايب و مقايسه آنها با يکديگر اقدام به تأييد يا رد فرضيههاي پژوهش شده و سپس در کنار اين موضوع، ساير نتايج جانبي به دست آمده نيز تشريح ميشود. در فصل پنجم، با مرور کلي از نتايج به دست آمده، محدوديتهاي قرار گرفته در حين انجام پژوهش با جزئيات بيشتري آمده و سپس پيشنهادهايي که ميتواند در آينده تداوم اين پژوهش به روشنتر شدن موضوع کمک نمايد، عنوان شده است.
فصل دوم
مباني نظري و پيشينه پژوهش

2-1- مقدمه
فصل اول به بيان كليات پژوهش اختصاص داشت. بدين صورت كه پس از بيان مقدمه، مسأله پژوهش، اهميت و ضرورت پژوهش، هدف پژوهش، فرضیه‌های پژوهش، روش اجرای پژوهش و متغير‏هاي پژوهش تشريح شد. در اين فصل، مباني نظري و پيشينه پژوهش تشريح ميشود. در ابتدا مباني نظري مربوط به سرمایه انسانی و سیستمهای حسابداری مدیریت ارائه میشود. سپس پژوهشهاي پيشين انجام شده در رابطه با موضوع پژوهش حاضر ارائه ميشود.

2-2- مباني نظري
به اعتقاد صاحبنظران روش پژوهش، پژوهشگري که قصد رشد و توسعهي دانش مورد مطالعه خود را دارد، ابتدا بايد مباني نظري و پيشنيه پژوهشهايي را که تاکنون در زمينه دانش مذکور انجام شده را شناسايي و مطالعه نمايد. جان ديويي1 (1938)، مطالعه منابع مربوط به موضوع پژوهش را به عنوان يکي از مراحل اساسي پژوهش علمي مورد بحث قرار داده و معتقد است که انجام اين مطالعه، به پژوهشگر کمک ميکند تا بينش عميقي در مورد پژوهش و حوزهاي که پژوهش به آن تعلق دارد، کسب کند. بنابراين، مطالعه منابع مرتبط با موضوع مورد پژوهش، مشتمل بر شناسايي، مطالعه و ارزيابي تحقيقات و مشاهدات علمي گزارششده، عقايد و ديدگاههاي صاحبنظران در ارتباط با موضوع مورد پژوهش، بخش عمدهاي از روش علمي پژوهش است که انجام آن در کليهي پژوهشها، ضروري است. مطالعه منابع مربوط به موضوع پژوهش، به پژوهشگر اين فرصت را ميدهد که در رشته مورد علاقه خود در حد بضاعت، پيشقدم بوده و به بينش وسيعتري در ارتباط با آن دست يابد. اين کار موجب بنيانگذاري مستحکم پايه علمي پژوهش مي‏شود و به‏ نظر ميرسد اگر بنيان مذکور ضعيف باشد، پژوهش انجام شده، خام، سطحي و تکراري خواهد بود (دلاور، 1384).

2-2-1- مفاهیم و تعاریف سرمایه فکری
از دیدگاه حسابداری مالی سرمایه‌ها به دو دسته ملموس (مشهود) و غیرملموس(نامشهود) طبقه بندی می‌شوند. دارایی‌های و سرمایه‌های ملموس شامل تمامی امکانات فیزیکی مانند زمین، ساختمانها وتجهیزات تولیدی می‌باشد، تعریف سرمایه از نگاه صاحب نظران مدیریتی به سرمایه‌ متفاوت می‌باشد همان طور که آدام اسمیت تمامی ذخایر ثابت، توانایی‌هایی مفید و تمام ساکنان آن کشور را به عنوان سرمایه نام می برد. جاستین اسلی2 چهار نوع از سرمایه‌های ثابت را به شرح زیر طبقه بندی نمود.
1. وسایل و تجهیزات مفید که ابزار تجارت هستند
2. ساختمان به عنوان وسیله‌ای برای کسب درآمد
3. بهبود و توسعه زمین
4. به دست آوردن توانایی‌های مفید از تمامی کارکنان
امروزه بر بهره‌گیری و استفاده از ظرفیتهای بالقوه سازمانها از سرمایه‌های ناملموس تاکید می‌شود اما شناخت سرمایه‌های ناملموس برای سازمانها امری مبهم می‌باشد. برای شناخت سرمایه های ناملموس لسلی وذرلی3 در سال 2003 آنها را در چهار سطح تعریف نمود که شامل سطوح فردی ، اجتماعی، جامعه و ساختار می‌باشد.
سرمایه فکری زاده عرصه علم و دانش است. هنوز این واژه در دوران تکوین خود بسرمی برد. علی رغم این که ، سیستم های بیشتری در حال استفاده از سرمایه فکری هستند، اما هنوز هم بسیاری از افراد شاغل در سازمان ها و بنگاه های اقتصادی اطلاعی از این مفهوم ندارند (زنجیردار و همکاران، 1387).
مفهوم سرمایه فکری اغلب مورد بحث بوده است، اما همیشه به خوبی تعریف نشده است و کلمات مختلفی برای تفسیر این مفهوم مورد استفاده قرار گرفته است. مردم تمایل دارند از اصطلاحاتی مانند دارایی ها، منابع یا محرک های عملکرد به جای کلمهی “سرمایه” استفاده کنند. آنان “واژهی فکری” را با کلماتی مانند نامشهود، بر مبنای دانش مالی یا غیرمالی جایگزین میکنند. بعضی ازحرفه ها (مانند حسابداری مالی ، حسابرسی و…) نیز تعاریف کاملا متفاوتی مانند دارایی های ثابت غیرمالی که موجودیت عینی و فیزیکی ندارند اما ، توسط بنگاه اقتصادي نگهداری و از طریق حقوق قانونی قابل شناسایی و کنترل هستند ، ارایه کرده اند ( مار، 2008).
تعاریف متعددی از سرمایه فکری یا انسانی مطرح شده که هر یک خواص و ویژگی‌های متفاوتی را از سرمایه‌ انسانی مورد تاکید قرار می‌دهند. استوارت معتقد است سرمایه فکری مجموعه ای از دانش، اطلاعات ، اموال فکری، تجربه، رقابت و یادگیری سازمانی است که میتواند برای ایجاد ثروت به کارگرفته شود. در واقع، سرمایه فکری کلیه کارکنان، دانش سازمانی و توانایی های آنان را برای ایجاد ارزش افزوده در بر میگیرد و باعث ایجاد منافع رقابتی مستمر میشود (قلیچ لی و مشبکی،1386).
به اعتقاد بنتیس ( 1998) سرمایه فکری میتواند به عنوان مجموعه ای از دارایی های نامشهود (منابع، توانایی ها، رقابت) تعریف شود که از عملکرد سازمانی و ایجاد ارزش به دست می آیند.
پیتر هوتز (1998) سرمایه انسانی را در زمان ،تجربه ، هدف وتوانایی‌های یکی از افراد خانوار که می‌تواند در فرایند تولید نقش داشته باشد معرفی می کند.
ادوینسون و مالون4 میگویند سرمایه فکری اطلاعات و دانش مورد استفاده برای کارکردن، برای ایجاد ارزش است (واسیل5، 2008).
سبای6 (1997) نیز سرمایه فکری را سه جزء سرمایه انسانی (ظرفیتی برای انجام امور در موقعیت های مختلف، برای ایجاد دارایی های مشهود و دارایی های نامشهود)، سرمایه ساختاری (حق الاختراع، مفاهیم، مدل ها و سیستم های اداری وکامپیوتری) و سرمایه مشتری ( روابط با تامین کنندگان مواد اولیه و مشتریان) تعریف کرده است. واسیل معتقد است دانش یک ارزش اقتصادی است و این ارزش به طور فزاینده درحال افزایش است و بیشتر در شرکتهایی قابل رویت است که، ارزش های مشهودکمتری داشته باشند (رس و بارونس7، 2005).
بنتیس و هالند (2002) اعتقاد دارند سرمایه فکری ذخیره ای از دانش است که در نقطه خاصی از زمان در یک سازمان یا بنگاه اقتصادی وجود دارد. در این تعریف ارتباط بین سرمایه فکری و یادگیری سازمانی مورد توجه قرار گرفته است ( واسیل، 2008).
به تازگی، محققان تعریف جامعی دربارهی سرمایه فکری ارایه کرده اند در این تعریف شرایط لازم برای شناسایی این دارایی نيز بیان شده است. “سرمایه فکری یک نوع دارایی است که، توانایی بنگاه اقتصادی را برای ایجاد ثروت اندازه گیری می کند. این دارایی ماهیت عینی و فیزیکی ندارد و یک دارایی نامرئی8 است که ازطریق به کارگیری دارایی های مرتبط با منابع انسانی، عملکرد سازمانی و روابط خارج از بنگاه اقتصادی به دست میآید. همه این ویژگی ها باعث ایجاد ارزش در درون سازمان می شود و ارزش به دست آمده به دلیل این که یک پدیده کاملا درون سازمانی است، قابلیت خرید و فروش ندارد” (رس و بارونس، 2005).
مفهوم سرمایه انسانی ریشه در ادبیات اقتصادی دارد (بکر، 1996) در حقیقت ویژگی‌های کیفی افراد سرمایه آنها هستند. سرمایه انسانی نه سرمایه فیزیکی نه سرمایه‌ مالی محسوب می‌شود بلکه سرمایه انسانی به عنوان دانش، مهارت، خلاقیت وسلامت فرد تعریف شده است. (بکر، 2002). بکر به این موضوع اشاره می‌کند که سرمایه انسانی، سرمایه فیزیکی و سرمایه ‌مالی همه به نحوی از اشکال سرمایه محسوب می‌شوند اما تفاوت آنها از این جا ناشی می‌شود که یک فرد را نمی‌توان از مهارت ، سلامت و ارزش‌هایش جدا کرد در حالی که این امکان در مورد دارایی ها و اموال فرد وجود دارد. این بدان معناست که پایدارترین و تجدیدپذیرترین سرمایه همان سرمایه انسانی است. براساس نظر شولتز در سال1971 تحصیلات رسمی و آموزش ابزاری مهم و حتی لازم و حیاتی برای بهبود ظرفیت‌های تولید هستند. هم چنین او سرمایه‌گذاری بر روی سرمایه انسانی به عنوان معیارهای ثبت نام آموزشی می داند. (شولتز، 1992). در اغلب موارد موفقیت سازمانی به افرادی بستگی دارد که سطح بالاتری از شایستگی‌ها را دارا هستند در چنین شرایطی است که این افراد تبدیل به سرمایه‌های با ارزشی برای سازمان می‌شوند .به عبارت دیگر سرمایه انسانی را می‌توان به عنوان یکی از عوامل تولیدی که می تواند ارزش افزوده بالایی را برای سازمان و اجتماع داشته باشد قلمداد کرد. تعاریف جدیدی که از سرمایه انسانی شده است سرمایه انسانی را مجموعه ای از ویژگی‌ها، تجارت زندگی، دانش، خلاقیت ، نوآوری و انرژی معرفی می نماید که افراد آن را جهت سرمایه‌گذاری در کار خود انتخاب می‌کنند (وذرلی، 2003). به عبارتی سرمایه انسانی عبارت است از سرمایه‌گذاری بر روی منابع انسانی جهت افزایش بازدهی آنها که این هزینه ها با هدف بهره برداری در آینده انجام خواهد شد. از این رو است که: سازمان یادگیرنده سرمایه گذاری بر روی افراد را انتخاب می‌کنند به این خاطر که افراد در واقع سرمایه‌های انسانی با ارزشی میباشند که دارای کیفیت های متفاوتی هستند (بورود و تومولو2004). به طور کلی می‌توان گفت که سرمایه سازمانی مجموعه‌ای منسجم از ویژگی های کیفی تحصیلی مهارتی و فرهنگی افراد سازمانی است که سبب ایجاد ارزش افزوده برای سازمان گردد.
در جهان متلاطم امروزی شرکتهای پیشرو بیش از هر دوره و زمان دیگری به اهمیت و توجه به کارکنان خود پی برده‌اند آنها دریافتند که چگونه می‌توان با تاکید بیشتر بر حفظ و توسعه سرمایه انسانی خود در بالاترین نقطه اقتصاد جهانی جای گرفت. سرمایه انسانی کلیدی برای رشد اقتصادی جوامع محسوب می‌شود و یک سرمایه مهم و ضروری می باشد که سازمان در جهت رشد و توسعه اقتصادی کمک می‌کند و از این نظر می توان آن را با سرمایه‌ها و دارایی‌های فیزیکی سازمان مقایسه کرد. از آنجا که توانایی و مهارت افراد به عملکرد بهتر و بهره‌وری سازمان کمک می‌کند انجام هرگونه هزینه در آموزش و توسعه آن نوعی سرمایه‌گذاری بلند مدت محسوب می‌شود که سازمان تا مدتها می‌تواند از نتایج آن بهره مند شود. دلیل این امر این است که در محیط متغیر و شدیداً رقابتی امروزی تنها با کمک نیروی انسانی خلاق و نوآور است که می‌توان به مزیت رقابتی دست یافت. در نتیجه سازمانها باید به سازمانهایی پویا و یادگیرنده تبدیل شوند تا کارکنانشان با توانایی‌هایی که از خود بروز می‏دهند قابلیت انطباق با تغییرات را در عرصه رقابت داشته باشند. بنابراین توجه به اهمیت سرمایه انسانی نتایجی را به همراه خواهد داشت که عبارتند از:
1. سرمایه‌گذاری بر روی سرمایه انسانی به عنوان یکی از اجزای اساسی سازمان شناخته می شود سبب ارتقا کارکنان می‌شود (سالامون، 1992).
2. با سرمایه گذاری بر روی منابع انسانی ، کارکنان دانش و مهارتهای لازم را برای خلق محصولات و خدمات جدید بدست می‌آورند (رومر، 1990).
3. بر بهره‌وری کارکنان در محیط کار تاثیر گذار است (اسنل، 1999) .
4. باعث توانایی درونی شرکت در کسب مزیت رقابتی می‌شود ( رگر، 1995).
5. سبب بهره‌وری در اقتصاد ملی می‌گردد (ویناکر، 2000).
6. سبب رشد اقتصاد ملی میشود (رومر، 1986).
با توجه به تغییرات چشمگیر در محیط‌های سازمانی اجتماعی و تشدید عرصه رقابت در جهان امروزی سازمانها بیش از گذشته به دنبال جذب و از آن مهمتر حفظ و توسعه افراد برای انجام فرایندهای جاری و آتی خویش هستند. سازمانها به دنبال سرمایه جدیدی تحت عنوان سرمایه انسانی هستند، به جرات می‌توان گفت که سرمایه انسانی عاملی است که بیش از هر عامل دیگری بر روی رشدو بقای سازمانی تاثیرگذار است. امروزه اهمیت سرمایه انسانی در تمامی حوزهها گسترش یافته است به نحوی که تئوری رشد مدرن به تراکم سرمایه انسانی توجه می‌کند و حتی سرمایه انسانی به عنوان یک عامل تاثیرگذار در رشد و توسعه اقتصادی جوامع قلمداد می‌کند. مطالعات و بررسیهای زیادی در مورد تاثیر امکانات آموزشی بر روی رشد و یا عدم رشد اقتصاد کل کشور و جوامع صورت گرفته است. برخی از پژوهشگران سرمایه انسانی معتقدند که سرمایه گذاری بر روی افراد موجب بهره‌وری اقتصادی سازمانهای و جوامع خواهد شد و نقش کلیدی نیروی انسانی و سرمایه انسانی در رشد و توسعه سازمانها پیشرو در اقتصاد جهانی برای هیچ کس پوشیده نیست.
سرمایه فکری یا انسانی دارای ویژگیهایی نیز است که مهمترین آنها عبارتند از:
• از نظر هاروارد منابع فکری در شرکت حالت انحصاری و یگانه دارند و قابل کپی برداری و تقلید نیستند ، به همین جهت برای شرکت ارزشمند بوده و قابلیت ایجاد مزیت رقابتی را دارند
• داراییهای فکری، داراییهای غیر رقابتی هستند. بر خلاف داراییهای فیزیکی که فقط می‌توانند برای انجام یک کار به خصوص در یک زمان خاص مورد استفاده قرار بگیرند، داراییهای فکری را می‌توان به طور همزمان برای چند امر خاص به کار گرفت. برای مثال، سیستم پشتیبانی از مشتری می‌تواند، امکان حمایت از هزاران مشتری را در یک زمان خاص فراهم کند. این توانایی یکی از مهمترین معیارهای برتری داراییهای فکری بر داراییهای فیزیکی است.
• سرمایه انسانی و سرمایه مشتری، قابلیت تبدیل شدن به مالکیت شخصی ندارند ، بلکه باید بین کارکنان و مشتریان و تأمین‌کنندگان مشترک باشند. بنابراین، رشد این نوع از داراییها نیاز به مراقبت و توجه جدی دارد. 

2-2-1-1- سیر تاریخی سرمایه فکری
سرمایه فکری اوین بار در سال 1962 توسط فریتز مچلاپ مطرح شد پس از آن در سال 1969 جان کنت گالبرایت اصطلاح سرمایه فکری را به کار برد در اوايل دهه 1980 ایده عمومی ارزش ناملموس (که اغلب ”سرقفلی“ نامیده می شد) را ایتامی مطرح کرد.
در اواسط دهه 1980 انقلاب اطلاعات شكل گرفت و شكاف بين ارزش دفتري و ارزش بازار به طور چشمگيري براي بسياري از شركتها افزايش یافت. درهمين حين، كتابي پيرامون استخراج ارزش از نوآوري توسط آقاي تيس انتشاريافت.
در اواخر دهه 1980آغاز نخستين تلاشها براي نوشتن و تدوين صورت حسا ب هايي كه سرمايه هاي فكري را انداز ه گيري مي كنند (اسويبي، 1988 ) شکل گرفت و در این رابطه کتاب « ارتباط گم شده و سقوط مديريت حسابدار ي » توسط آ قايان جانسون و كاپلان انتشار یافت. همچنين كتاب «مديريت داراييهاي دانشي» (قرن 21) توسط آقاي آميدن منتشر شد.
در سال 1990 شرکت اسكانديا آقاي ليف ادوينسون را به عنوان « مدير سرمايه هاي فكري» خود منصوب کرد. اولين باري است كه نقش مديريت سرمايه هاي فكري با تخصيص يك پست رسمي، در سازمان مشروعيت مي يابد. كاپلان و نورتن ( 1992 ) مفهوم و رويكرد كارت امتيازي متوازن را معرفي کردند . اين رويكرد مبتني بر اين فرض است كه آنچه را كه شما اندازه گيري مي كنيد همان چيزي است كه شما به دست مي آوريد. همچنین كتاب «سازمان هوشمند» نیز توسط آقاي كوئين انتشار يافت.
ونوكا و تاكيشي در سال 1995 کار بسيار با ارزششان را دربارة ”سازمان دانش آفرین“ معرفی کردند . اگر چه تمركز اين كتاب بر دانش است ، با وجود اين، تمايز بين دانش و سرما ية فكري در آن بسيار ظريف عنوان شده است
در سال 1994 ابزار شبيه سازي سلمي به نام تانگو روانه بازار شد. تانگو اولين محصول پرفروش است كه در آموزش مديران دربارة اهميت عوامل نامشهود، به كار مي آيد. همچنين در سال ( 1994 ) ضميمه اي براي گزارش سالانة شركت اسكانديا تهيه شد كه موجودي سرمايه هاي فكري آن ر ا نشان مي داد. گزارش سرمايه هاي فكري، علاقة زيادي ايجاد کرد و در شركتهايي كه به دنبال پيروي از پيشگامي اسكانديا هستند. براي « مميزي دانش » رويداد قابل توجه ديگري كه در سال ( 1995 ) اتفاق افتاد، زماني است كه سلمي از ارزيابي جامع از وضعيت سرمايه هاي فكري شركت استفاده كرد. صاحب نظران نهضت سرماية فكري،كتابهاي پرفروشي را دربارة موضوع منتشر کردند (كاپلان و نورتون، 1996 ادوينسون و مالون،1997 ؛ اسويبي، 1997). با اين حا ل، كار ادوينسون و مالون بويژه دربارة فرآيند و چگونگي انداز هگيري سرمايه هاي فكري به مراتب بيشتر استفاده شد
سرمايه هاي فكري، موضوع مورد پسند بسياري از محققان و كنفرانس هاي علمي، مقاله ها و نشريه هاي مختلف قرار ميگيرد. تعداد زيادي پروژه از جمله پروژ ههاي مرتيوم، دانمارك و استكهلم، در سطح وسيع انجام گرفت.
اوایل دهه 2000 اولين مجلة معتبر علمي با عنوان « سرمايه هاي فكر ي » انتشار يافت. اولين استانداردهاي حسابداري « سرمايه هاي فكر ي » را دولت دانمارك منتشر كرد. چشم انداز سرمايه هاي فكري به همراه كميتة سرمايه هاي فكري در شركت اسكانديا تعيين و تشكيل شد.
اتحادية اروپا، اولين گزارش سرمايه هاي فكري خود را منتشر کرد و کتاب «ثروت نامشهود» را موسسة بروكينگ به چاپ رسانیددر آن سالها گزارش سرمايه هاي فكري مراكز اتريش منتشر ميشود و کتاب « مديريت، اندازه گيري و گزارش دهي داراييهاي نامشهود » رالو به همراه حجم گستردهاي كتب و مقا له ها، پيرامون مديريت سرمايه هاي فكري به چاپ مي رسد. تعداد بسياري پروژه در راستاي مديريت و انداز ه گيري سرمايه هاي فكري در سازمانهاي مختلف، تعريف و انجام شده و درحال حاضر نيز درحال پيگيري است.

2-2-1-2- عناصر سرمايه فكري
به طور کلی، محقققان و دست اندرکاران رشته سرمایه فکری، بر روی این موضوع اتفاق نظردارند که، سرمایه فکری از سه سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری تشكيل شده است که به شرح زير توضيح داده مي شوند:
الف ) سرمایه انسانی: رس و همکارانش (1997) معتقدند کارکنان، سرمایه فکری را از طریق شایستگی، نگرش و چالاکی فکری خود ایجاد میکنند. مهم ترین عناصرتشکیل دهنده سرمایه انسانی بنگاه اقتصادی مجموعهي مهارت های نیروی کار، عمق و وسعت تجربهي آنان است. منابع انسانی میتواند به منزله روح و فکر منابع سرمایه فکری باشد. این سرمایه در شب با ترک سازمان از سوی کارکنان از شرکت خارج می شود اما، سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری حتی با ترک سازمان در شب هم، بدون تغییر باقی می ماند. سرمایه انسانی شامل : الف) مهارت ها و شایستگی های نیروی کار ب) دانش آنان در زمینه هايي که برای موفقیت بنگاه اقتصادی مهم و ضروری هستند و ج) استعدادها، اخلاق و رفتارآنان است (مار، 2008).
بروکینگ ( 1996) معتقد است دارایی انسانی یک بنگاه اقتصادی شامل مهارت ها، تخصص ها، توانایی حل مساله و سبک های رهبری است. اگر در یک بنگاه اقتصادی سطح گردش کارکنان بالا باشد، این موضوع ممکن است به این معنی باشد که سازمان این جزء مهم از سرمایه فکری خود را از دست داده است.
ب) سرمایه مشتری : سرمایه مشتری شامل همه روابطی است که بین بنگاه اقتصادی با هر فرد یا بنگاه اقتصادی دیگری وجود دارد. این روابط شامل مشتریان، واسطه ها، کارکنان، تامین کنندگان مواد اوليه، مقامات قانونی، اعتباردهندگان و سرمایه گذاران است. روابط مزبور به دوگروه کلی تقسیم می شوند : گروه اول روابطی هستندکه از طریق قرارداد با مشتریان و تامین کنندگان مواد اوليه یا شرکای اصلی، رسمیت می یابند. گروه دوم بیشتر شامل روابط غیررسمی هستند. سرمایه مشتری به عنوان یک پل و سازمان دهنده عملیات سرمایه فکری تلقی و عامل تعیین کننده درتبدیل سرمایه فکری به ارزش بازار است. این سرمایه شامل استحکام و وفاداری مناسبات و روابط با مشتری است. رضایت مشتری، سلامت مالی و حساسیت قیمت ممکن است، به عنوان شاخص های این نوع سرمایه به کار روند. تفکیک سرمایه مشتری از سرمایه انسانی و ساختاری گویای اهمیت آن درارزش بنگاه اقتصادی است. علائم تجاری، شهرت و آوازه شرکت یا کالاها و خدمات آن، که منعکس کنندهي روابط بین شرکت ها و مشتریان (بالقوه یا بالفعل ) آنها هستند، نیزدراین گروه از دارایی ها قرار می گیرند ( مار، 2008).
ج) سرمایه ساختاری: رس و همکاران (2005) معتقدند سرمایه ساختاری شامل ذخایر غیرانسانی دانش از جمله، پایگاههای داده، نمودارهای سازمانی، دستورالعمل های اجرای فرآیندها، استراتژی ها و برنامه های اجرایی است. سرمایه ساختاری دامنهي گسترده ای از عناصرضروری را پوشش می دهد. مهم ترین آنها معمولا شامل : 1) فرآیندهای مهم اجرایی بنگاه اقتصادی 2) چگونگی ساختاربندی آنها 3) سیاست ها، جریان های اطلاعاتی و عناصر پایگاه های داده 4) رهبری و سبک مدیریت 5) فرهنگ سازمان و 6) طرح های پاداش کارکنان است.

2-2-1-3- روشهای اندازه گیری سرمایه فکری
تمام روشهاي اندازه گيري سرمايه فكري اشاره شده با توجه به ماهیت آنها در چهار گروه به شرح زير قابل طبقه بندي هستند:
الف ) روشهاي بازده دارایي ها
ب ) روشهاي سرمايه گذاري بازار
ج ) روشهاي سرمايه فكري مستقیم
د ) روشهاي كارت امتيازي
الف ) روشهاي بازده دارایي ها:
اين روش ها، متوسط درآمد قبل از كسر ماليات شركت را در دوره مشخص محاسبه و آن را بر متوسط ارزش دارایي هاي فيزيكي در همان دوره تقسيم مي كنند. در اين حال، تفاوت ميان مقدار بازگشت به دارایي هاي حاصل شركت با متوسط بازگشت به دارایي هاي صنعت محاسبه مي شود و چنانچه مقدار تفاوت صفر يا منفي باشد، شركت داراي سرمايه فكري مازاد بر متوسط صنعت نبوده و فرض مي شود كه سرمايه فكري شركت صفر است. با اين وجود چنانچه مقدار تفاوت مثبت باشد فرض مي شود كه شركت سرمايه فكري مازاد بر متوسط صنعت دارد.
در اين صورت مقدار تفاوت مزبور در متوسط ارزش دارایي هاي فيزيكي شركت در همان دوره ضرب مي شود تا متوسط مازاد درآمد ساليانه معين گردد . به وسيله تقسيم اين مازاد درآمد ساليانه بر متوسط هزينه سرمايه شركت، تخميني از ارزش سرمايه فكري شركت حاصل خواهد گرديد.
ویژگی های روش بازده دارایی ها:
• روشهای نرخ بازده داراییها، به نرخهای بهره بسیار حساس هستند.
• در این روشها از مقایسه مستقیم ارزشها با ارزشهای بازار استفاده نمی‌شود، بلکه تنها از بعضی عوامل که تحلیلگران بازار در ارزیابی خود از شرکت از آنها استفاده می‌کنند، بهره گرفته می‌شود.
• این روشها همانند روشهای بازار سرمایه‌گذاری روی ارقام مالی تأکید می‌کنند، که باوجود کامل نبودن، دارای قابلیت حسابرسی هستند. 
روش های بازده دارایی ها شامل الگوهای زیر می باشد:
1- ارزش افزوده اقتصادی
2- ضریب فکری ارزش افزا
3- ارزش نامشهود محاسبه شده
4- درآمد سرمایه دانش
1) ارزش افزوده اقتصادی:
در این روش از معیارهای نظری بودجه بندی سرمایه ای،برنامه ریزی مالی، تعیین هدف،اندازه گیری عملکرد،ارتباط با سهامداران و جبران خدمات تشویقی برای تعیین راه هایی که از طریق آنها ارزش شرکت



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید