دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه جغرافیای طبیعی
پایان نامه تحصیلی برای اخذ کارشناسی ارشدM.A
رشته: جغرافیای طبیعی – اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی
عنوان
بررسی بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی
استاد راهنما
دکتر بهمن رمضانی
استاد مشاور
دکتر پرویز رضایی

نگارش
فرخنده مقصودیه کهن
تابستان 92
تقدیر و تشکر
به حکم ادب و معرفت، وظیفه خود می دانم که از زحمات تمام کسانی که مرا در امر این پژوهش یاری نموده اند تشکر و قدر دانی نمایم:
– از استاد بزرگوار جناب آقای دکتر بهمن رمضانیدر تدوین این پایان نامه به عنوان استاد راهنما قبول زحمت فرموده و من از راهنمائی های ایشان بسیار بهره برده ام،
– از جناب آقای دکتر پرویز رضایی در مقام استاد مشاور
– ازجناب آقای دکتر افشاری آزاد که زحمت داوری این تحقیق را بر عهده گرفتند،
– از راهنمایی های ارزنده مدیر محترم گروه جغرافیای طبیعی جناب آقای دکتر تیمور آمار
– از ریاست و معاونین و تمامی اساتید محترم دانشگاه آزاد اسلامی
تقدیم به:
پسر عزیزم ،
پدر و مادر مهربانم ،
و همه كساني كه دوستشان دارم
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
مقدمه2
فصل اول : کلیات تحقیق
1-کلیات تحقیق4
1-1 بیان مسئله4
1-2 سوالهای تحقیق4
1-3 فرضیه های تحقیق5
1-4 اهداف تحقيق5
1-5 روش تحقيق5
1-6- روش گردآوري اطلاعات5
1-7- ابزار گردآوري اطلاعات5
1-8- روش تجزيه و تحليل اطلاعات6
1-9- سوابق تحقیق6
1-10- مشکلات تحقیق8
1-11- قلمرو تحقیق8
فصل دوم : مبانی نظری تحقیق
2- مبانی نظری تحقیق12
2-1- مقدمه12
2-2- فرآیند بارش12
2-3- بارش و مشخصات آن13
2-3-1- تقسیم بندي بارش14
2-3-4-1- بارش همرفتی15
2-3-4-2- بارش کوهستانی16
2-3-4-3- بارش سیکلونی17
2-3-2-اندازه گیري بارندگی17
2-4- مفهوم بارش سنگین17
2-5- عوامل و محل حدوث بارش سنگین18
2-6- انواع روشهاي مطالعه بارش سنگین19
2-7- بارندگی های یک روزه (24 ساعته)21
2-8- متوسط بارندگی ماهانه22
2-9- بارندگی فصلی22
2-10- فضای شهری22
فصل سوم : ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق
3- ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق24
3-1- ویژگی های طبیعی24
3-1-1- موقعیت جغرافیایی24
3-1-2- زمین شناسی بندرانزلی26
3-1-3- توپوگرافی28
3-1-4- اقلیم28
3-1-4-1- مقدمه28
3-1-4-2- شرايط عمومي ومنطقه اي آب و هوا29
3-1-4-3- توده هاي هوا29
3-1-4-4- شرايط محلي آب و هوا30
3-1-4-5- روش کار30
3-1-4-6- ايستگاه مورد استفاده در اين تحقیق31
3-1-4-7- وضعيت عناصر اقليمي محدوده تحقیق31
3-1-4-7- 1- بارندگي31
3-1-4-7- 1- 1- درصد بارندگي فصلي33
3-1-4-7- 1- 2- تعداد روزهاي باراني34
3-1-4-7- 2- درجه حرارت35
3-1-4-7- 2- 1- درجه حرارت ماهانه35
3-1-4-7- 2- 2- متوسط حداقل و حداكثر دماي ماهانه36
3-1-4-7- 3- متوسط ماهانه تعداد روزهاي يخبندان37
3-1-4-7- 4- متوسط رطوبت نسبی38
3-1-4-7- 5- روزهاي همراه با ابر39
3-1-4-7- 6- ساعات آفتابي40
3-1-4-7- 7- باد40
3-1-4-7- 7- 1- بادهای محلی بندرانزلی40
3-1-4-7-8- طبقه بندي اقليمي منطقه42
3-1-4-7- 8- 1- طبقه بندي اقليمي به روش ايوانف42
3-1-4-7-8-2 -طبقه بندي اقليمي به كمك نموگرام دومارتن44
3-1-4-7- 8- 3- طبقه بندي اقليمي به كمك نموگرام آمبرژه45
3-1-5- منابع آب46
3-1-6- خاک46
فصل چهارم : مواد و روش کار
4-1 مواد و روش کار48
فصل پنجم : یافته های تحقیق
5- یافته های تحقیق56
5-1- مقدمه56
5-2- تحلیل رژیم بارندگی انزلی57
5-2-1- رژیم سالانه بارش57
5-2-2- رژیم ماهانه بارش57
5-2-3- رژیم روزهاي همراه با بارش59
5-2-4- رژیم ماهانه بارش 24 ساعته59
5-3-شدت بارندگيهای کوتاه مدت و منحنی هایIDF ) Intensity Duration Frequency (60
فصل ششم : پاسخ به فرضیات و نتیجه گیری
6- پاسخ به فرضیات و نتیجه گیری76
6-1- پاسخ به فرضیات76
6-1-1- فرضیه اول76
6-1-2- فرضیه دوم76
6-1-3- فرضیه سوم76
6-2- نتیجه گیری77
منابع و ماخذ79
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره(2-1): متوسط آمار روزهاي با بارش 30 میلی متر و بیشتر(علیجانی، 1376 )18
جدول3-1- تقسیمات سیاسی شهرستان بندرانزلی 138524
جدول 3-2- موقعیت جغرافیایی استان گیلان و محدوده مورد مطالعه26
جدول شماره (3-3): مشخصات ايستگاه محدوده تحقیق31
جدول شماره (3-4): متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه سينوپتيك انزلي32
جدول شماره (3-5):درصد بارندگي فصلي ايستگاه انزلي33
جدول شماره (3-6): متوسط ماهانه تعداد روزهاي باراني ايستگاه سينوپتيك انزلي34
جدول شماره (3-7): متوسط ماهانه و سالانه درجه حرارت ايستگاه سينوپتيك انزلي35
جدول شماره(3-8):متوسط دماي حداكثر و حداقل ماهانه ايستگاه سينوپتيك انزلي36
جدول شماره (3-9):متوسط ماهانه تعداد روزهاي يخبندان ايستگاه سينوپتيك انزلي37
جدول شماره (3-10):متوسط ماهانه رطوبت نسبي ايستگاه سينوپتيك انزلي38
جدول شماره (3-11):متوسط ماهانه تعداد روزهاي همراه با ابر ايستگاه سينوپتيك انزلي39
جدول شماره (3-12): متوسط ماهانه ساعات آفتابي ايستگاه سينوپتيك انزلي40
جدول شماره (3-13):تعيين نوع اقليم به روش ايوانُف43
جدول شماره(3-14): پارامترهاي مورد مطالعة ايستگاه انزلي در متُد ايوانف43
جدول شماره (4-1): مشخصات ايستگاه بندر انزلی48
جدول شماره (4-2): میانگین ماهانه بارش (میلی متر) در ایستگاه انزلی48
جدول شماره (4-3 ): میانگین ماهانه بارش 24 ساعته (میلی متر) در ایستگاه انزلی48
جدول شماره(4-4): مقادیر بر آورد شده شدت، مدت ، فراوانی ایستگاه انزلی49
جدول شماره(5-1): پارامترهای مورد محاسبه بارش57
جدول شماره (5-2 ): میانگین ماهانه بارش (میلی متر) در ایستگاه انزلی ( 2005 –1976)57
جدول شماره(5-3 ): روزهاي همراه با بارش در ایستگاه مطالعاتی( 2005 –1966)59
جدول شماره ( 5-4 ): میانگین ماهانه بارش 24 ساعته (میلی متر) در ایستگاه انزلی59
جدول شماره5-5: مقادیر بر آورد شده شدت، مدت ، فراوانی ایستگاه انزلی65
جدول شماره(5-6):.معادلات برآورد شدت بارندگی با مدت‌های متفاوت درانزلی65
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار شماره(1-1): نمودار انواع بارش ها با توجه به منشا و عوامل ایجاد کننده16
نمودار3-1- متوسط ماهانه بارندگي ايستگاه سينوپتيك انزلي32
نمودار شماره(3-2): درصد بارندگي فصلي ايستگاه سينوپتيك انزلي33
نمودار شماره(3-3): تعداد روزهاي باراني ايستگاه سينوپتيك انزلي34
نمودار شماره(3-4): ميانگين دماي ماهانه ايستگاه سينوپتيك انزلي35
نمودار شماره(3-5):ميزان متوسط دماي حداكثر و حداقل ايستگاه سينوپتيك انزلي36
نمودار شماره(3-6): متوسط تعداد روزهاي يخبندان ايستگاه سينوپتيك انزلي37
نمودار شماره (3-7):متوسط ماهانه رطوبت نسبي ايستگاه سينوپتيك انزلي38
نمودار شماره(3-8):متوسط تعداد روزهاي همراه با ابر ايستگاه سينوپتيك انزلي39
نمودار شماره(3-9): متوسط تعداد ساعات آفتابي ايستگاه سينوپتيك انزلي40
نمودار شماره (3-10 ):گلبادسالانه ایستگاه همدیدي انزلی41
نمودار شماره ( 3- 11):نمودار درصد توزیع فراوانی سرعت باد سالانه42
نمودار شماره (3-12):موقعيت بندرانزلي در اقليم نماي دومارتن.44
نمودار شماره (3-13):اقليم نماي آمبرژه45
نمودار شماره(5-1): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی 15
دقیقه66
نمودار شماره(5-2): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی 30
دقیقه66
نمودار شماره(5-3): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی 45
دقیقه67
نمودار شماره(5-4): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی60
دقیقه67
نمودار شماره(5-5): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی90
دقیقه68
نمودار شماره(5-6): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی120 دقیقه68
نمودار شماره(5-7): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی180 دقیقه69
نمودار شماره(5-8): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی
360دقیقه69
نمودار شماره(5-9): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی720
دقیقه70
نمودار شماره(5-10): نمودار برازش داده های باران کوتاه مدت انزلی با توزیع های آماری در بازه زمانی1440دقیقه70
نمودار شماره(5-11): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 200 در ایستگاه انزلی71
نمودار شماره(5-12): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 100 در ایستگاه انزلی71
نمودار شماره(5-13): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 50 در ایستگاه انزلی72
نمودار شماره(5-14): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 25 در ایستگاه انزلی72
نمودار شماره(5-15): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 10 در ایستگاه انزلی73
نمودار شماره(5-16): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 5 در ایستگاه انزلی73
نمودار شماره(5-17): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 3در ایستگاه انزلی74
نمودار شماره(5-18): منحنی شدت ،مدت و فراوانی(IDF ) با دوره بازگشت 2 در ایستگاه انزلی74
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه شماره(1-1):نقشه موقعیت محدوده مورد مطالعه10
نقشه شماره(3-1): موقعیت شهر بندر انزلی25
نقشه شماره(3-2): نقشه زمین شناسی انزلی27

چکیده
بارانهای کوتاه مدت به عنوان شکلي از بارش‌هاي مايع است که به ناگهان مي‌بارد و به سرعت نيز قطع مي‌شوند. آگاهی از چگونگی وقوع و اثرات مخربای بارانها می‌تواند کمک بسزایی در انجام پروژه‌های عمرانی و کاهش خسارت بنماید. شهر بندرانزلی با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت جفرافیایی خاص خود همواره از حوادث و مخاطرات طبیعی آسیب دیده و میزان این خسارت قابل ملاحظه است. شناخت و آگاهی ما از بارش‌های کوتاه مدت و چگونگی وقوع، شدت، مدت و تداوم آن در فواصل مختلف زمانی کمک بسزایی در جهت مقابله صحیح با آن نموده و منجر به به تصمیم‌گیری مناسب در ایجاد سازه‌های شهری و غیر‌شهری می‌شود.
در همین راستا پزوهش حاضر به منظور شناخت، قانونمند کردن و پیش‌بینی بارانهای کوتاه مدت در سطح انزلی صورت گرفته است. محدوده تحقیق شهر بندر انزلی است و دوره زمانی تحقیق 30 ساله می باشد. نتایج نشان داد که تغییر میزان رگبار در بازه‌های مختلف زمانی صورت گرفته است. بدین ترتیب برحسب شدت بارش‌ رخ داده بندر انزلی که بالاترین میزان بارندگی دربازه زمانی 15 دقیقه و کمترین در بازه زمانی 1440 دقیقه بوقوع پیوسته است. همچنین برازش داده‌های رگباری با توزیع‌های مختلف آماری جهت تعیین معادلات اساسی برای پیش‌بینی حاکی از آن است که در بیشتر موارد(84 درصد) می‌توان از معادلات لگاریتمی درجه سوم استفاده کرد زیرا با کاربرد معادلات بدست آمده می‌توان تخمین درستی از میزان رگبار در واحد زمان با دوره برگشت طرح ایجاد نمود.
واژگان کلیدی: بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته، شدت-مدت، ، SMADA ، مدل، شهر انزلی
مقدمه
بارش از جمله موهبت هاي الهی است که براي ادامه زندگی به آن نیاز مبرم داریم و ریزش آن به معنی تداوم حیات است. بسیاري از فعالیت هاي انسانی از جمله حمل و نقل، صنعت و از همه مهمتر کشاورزي مستقیماً به پدیده هاي بارشی اعم از باران، برف، تگرگ و … بستگی دارد. نحوه پراکندگی بارش بر روي زمین را عامل بوجود آورنده آن، یعنی عامل صعود و منبع رطوبت تعیین می کند. در جایی که این دو عامل با هم باشند حداکثر بارش رخ داده و در جایی که یکی از این عوامل به صورت کامل وجود نداشته باشد بارش اتفاق نمی افتد یا اینکه به حداقل ممکن می رسد. از این رو زمین را می توان به سه دسته : نواحی پرباران، نواحی کم باران و نواحی با بارش متوسط تقسیم بندي نمود (علیجانی و کاویانی، 1371)
کشور ایران به لحاظ عرض جغرافیایی و نفوذ مرکز پرفشار جنب حاره، علاوه بر کمی بارش، رژیم بارندگی بسیار بی نظمی دارد. نوسانات شدید سالانه، فصلی و ماهانه و بارشهاي کوتاه مدت و شدید از خصوصیات بارز اقلیم ایران محسوب می شود. توزیع زمانی و مکانی بارندگی ایران متاثر از توزیع سیستم هاي گردش عمومی جو و جهت گیري کوهها می باشد. کمترین تغییر در الگوهاي عمومی جو، نوسانات شدید آب و هوایی را به دنبال خواهد داشت که یکی از این ناهنجاریها، بارشهاي کوتاه مدت است. این نوسانات اثرات زیانباري بر روي جوامع انسانی داشته و خسارات مالی و جانی جبران ناپذیري را ایجاد می نماید. تغییرات و نوسانات شدید بارش در کشور بیشتر معطوف به مناطق خشک و نیمه خشک است. این نواحی به علت شرایط طبیعی، بیشتر تحت تاثیر خسارات ناشی از بارشهاي کوتاه مدت قرارمی گیرند. اما نواحی پر بارانی همچون انزلی گاهی این پدیده را تجربه می کند. لذااین تحقیق در نظر دارد با بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی را بررسی نماید .
بنا به ماهیت موضوع فصل اول با عنوان کلیات تحقیق، وفصل دوم با عنوان مبانی نظری تحقیق؛ وفصل سوم با عنوان ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق و فصل چهارم تحقیق با عنوان یافته های تحقیق، ودر نهایت فصل پنجم تحقیق با عنوان پاسخ به فرضیه ها و نتیجه گیری آورده شده است.

1-کلیات تحقیق
1-1- بیان مسئله
بارانهای کوتاه مدت به عنوان شکلي از بارش‌هاي مايع است که به ناگهان مي‌بارد و به سرعت نيز قطع مي‌شوند. رگبار‌هاي شديد به همراه توسعه روزافزون شهرها و تغییر سطوح نفوذپذیر به سطوح نفوذناپذیر، باعث افزایش ضریب جریان سطحی و در نتیجه آسيب‌‌ديدگي تاسيسات و زير ساخت‌هاي شهري و روستائي و فعاليت‌هاي انساني مي‌شود.بنابر این می بایست در طراحی شهرها به ظرفیت کانال ها، آبروها و زهکشها بر اساس سیلاب های شدیدی ناشی از رگبارها توجه شود. استان گيلان و بخصوص شهرستان بندر انزلی نيز با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت جفرافیایی خود همواره از حوادث و مخاطرات طبیعی آسیب دیده و میزان این خسارت قابل ملاحظه است.
شناخت و آگاهی ما از بارش‌های کوتاه مدت و چگونگی وقوع، شدت، مدت و تداوم آن در فواصل مختلف زمانی کمک بسزایی در جهت مقابله صحیح با آن نموده و منجر به به تصمیم‌گیری مناسب در ایجاد سازه‌های شهری و غیر‌شهری می‌شود.
تعداد سيلابهايي كه در جهان خسارات سنگين مالي و جاني را سبب گشته اند , كم نبوده است . به همين دليل لزوم مطالعه و تحقيق در امور مربوط به پيش بيني و كنترل سيلابها احساس و در اين زمينه اقداماتي صورت گرفته است.
استان گيلان از جمله مناطقي است كه بيشترين بارندگي را در سطح كشور به خود اختصاص داده است از اين رو در اكثر موارد در بیشتر شهرهای آن سيل به راه مي افتد و مشكلاتي را ايجاد مي كند از جمله اين مشكلات مي توان مشكلات بهداشتي و زيست محيطي و آلودگي آب اشاره كرد .
اين مشكلات در اغلب شهرها به چشم مي خورد خصوصاً در شهر بندر انزلی که آبگرفتگي جاده هاي ارتباطي بين نقاط شهری مشاهده مي گردد ، به طوريكه در اثر سيلاب, جاده اصلي ارتباطي برخی نقاط اصلی از بين رفته و تأسيسات عمومي , اماكن و منازل مورد تهديد و هجوم سيلاب قرار دارند ،لذااین تحقیق در نظر دارد به منظور مقابله با سیلاب با بررسی بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی علل بروز سیلاب رادر شهر انزلی شناسایی نماید .
1-2- سوالهای تحقیق
آیا بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته شهر بندر انزلی در بروز سیلاب نقش دارند؟
1-3- فرضیه های تحقیق
– بنظر می رسد که ریزشهای جوی یکی از عوامل مهم در وقوع سیلاب شهر بندر انزلی می باشد .
– به نظر می رسد بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته در شهر بندر انزلی از روند يکساني تبعيت مي‌کند.
– به نظر می رسد تمرکز بارانهای کوتاه مدت 24 ساعته از نظر زماني به فصل مشخصي محدود مي‌گردد.
1-4- اهداف تحقيق
1- ارائه راهکارهای مناسب درجهت کاهش یا مهار سیلاب در شهر بندر انزلی
2- تعيين تغييرات زماني بارش‌هاي کوتاه مدت جهت جلوگیری از بروزسیلاب
3- شناسایی بارانهای کوتاه مدت در وقوع سیلاب در شهر بندر انزلی
1-5- روش تحقيق
براساس متدولوژی و در چهارچوب فرایند تحقیق جهت بررسی بارش 24 ساعته انزلی از روش توصیفی – تحلیلی و آماری با اهداف کاربردی استفاده شده است.
1-6- روش گردآوري اطلاعات
روشهاي گردآوري اطلاعات در اين تحقيق بصورت اسنادی و كتابخانهاي و ميداني می باشد.
براي بدست آوردن اطلاعات مورد نياز از سالنامه هاي آماري ،سایت هواشناسی و اداره هواشناسی انزلی استفاده شده است.
1-7- ابزار گردآوري اطلاعات
هريك از روشهاي گردآوري اطلاعات ابزار مخصوص خود را دارند در روش متن خواني از فيش و در روش آمار خواني از جدول و در روش تصوير خواني از نقشه و كروكي استفاده مي شود و درروشهاي ميداني ‏از مصاحبه, دوربين ‏عكاسي و قطب‏نما و آلتي‏متر و رطوبت‏سنج … استفاده شده‏است. بنابراين جهت تهيه آمارهاي مورد نياز به شركت آب و منطقه اي گيلان رفته و پس از دريافت آمارهاي مورد نياز به تجزيه و تحليل آنها پرداخته و آمارهاي كمبود را به روشهاي مختلف( تفاضلها و نسبتها و …) بازسازي نمودم . سپس جهت تهيه منابع و اطلاعات لازم در زمينه موضوع مورد مطالعه خود به ادارات , سازمانها و ادارات مختلف از جمله (اداره آب و خاك استان گيلان , جهاد كشاورزي استان گيلان, ستاد حوادث غير مترقبه گيلان , فرمانداري شهرستان بندر انزلی , سازمان مديريت و برنامه ريزي استان گيلان مراجعه و پس از جمع آوري اطلاعات موجود آنها را دسته بندي كرده تا هر كدام را در جاي لازم استفاده نمايم .
1-8- روش تجزيه و تحليل اطلاعات
براي تجزيه و تحليل اطلاعات ضمن بهره جستن از الگوها و روشهاي مناسب در رابطه با تحقيق مورد نظر از روشهاي آماري, فرمولهاي تجربي و ضرايب اقليمي … استفاده شده است.
1-9- سوابق تحقیق
در ارتباط با بارش‌هاي کوتاه مدت و بررسي ويژگي‌هاي آن در ايران قهرمان (1366) و وزيري(1376) مطالعه و روابط تجربي متناسب با شرايط اقليمي ايران ارائه نموده‌اند. علاوه برزحمات افراد فوق به برخی تحقیقات دیگرهمانند: يونس نيسي(1375) که در تحقیق خود به “شناسايي توزيع‌هاي زماني رگبارهاي مولد سيلاب در حوضه آبريز خراسان (بارز)” پرداخته است، اشاره نمود. ایشان با استفاده ازتعداد 26سري از رگبارهاي ثبت شده در ايستگاه هاي مختلف و بارش‌ها و دبي‌هاي ثبت شده، 26 سري هيتوگراف – هيدروگراف براي انجام تجزيه و تحليل‌هاي لازم ترسيم نموده و در اين هيتوگراف و هيدروگرافها پارامترهاي مهم باران – دبي از قبيل پارامترهاي زماني مانند زمان‌هاي دوام بارش كل و بارش مازاد، زمان تاخير، زمان تخليه، زمان رسيدن به دبي اوج، زمان پايه، مقادير بارش كل و بارش مازاد، شاخص، تلفات بارش، قشر آب جريان يافته، حجم دبي پايه، حجم رواناب و حجم كل، ضريب رواناب و CN معادل تعيين گرديده‌اند تا مقادير واقعي سيلاب‌هاي حادث شده در حوضه آبريز را نشان دهند و به عنوان داده‌هاي پايه‌اي هيدرولوژيكي جهت كاليبره كردن مدلهاي باران – دبي در آتيه مورد استفاده قرار گيرند.
قنبرپور و تلوري(1382) در پژوهش خود تحت عنوان”الگوي توزيع زماني بارشهاي رگباري در ايستگاه هاي سينوپتيك شمال ايران”با بررسي كليه رگبارهاي مشاهداتي در ايستگاههاي سينوپتيك شمال ايران و با استخراج منحني هاي بدون بعد تجمعي رگبارهاي معرف و استفاده از روش هاي احتمالاتي و ميانگين، الگوهاي توزيع زماني بارش را معرفی نموده اند. با بررسي الگوهاي بارش در ايستگاه هاي مورد مطالعه مشاهده گرديد كه در بارش هاي كوتاه مدت بيش از پنجاه درصد از مقدار بارش در يك دوم مركز بارش به وقوع پيوسته و با افزايش مدت رگبار پراكنش زماني بارش يكنواخت تر شده و بارشهاي با شدت كمتر را نشان مي دهد. با بررسي الگوهاي توزيع زماني بارش به روش احتمالاتي مشخص گرديد كه اكثر رگبارها در ايستگاههاي مورد مطالعه به ترتيب جزء رگبارهاي چارك سوم و چهارم مي باشند.در اين مطالعه توزيع زماني بارش هاي 24 ساعته و الگوهاي تيپ توزيع زماني مورد مقايسه قرار گرفته كه نتيجه آن عدم همخواني بين آنها را نشان مي دهد.
عليزاده، امین وهمکاران (1374) نیزدر بررسي جامع رگبارهاي كوتاه مدت درمشهد، داده‌هاي باران نگاري مشهد در دوره آماري 93-1969 مورد بررسي قرار گرفته است .
قهرمان (1374) برخي از خصوصيات رگبار 16 خرداد 1371 مشهد را مورد مطالعه قرار داده و نتایج حاصل از تحقیق ایشان نشان داد كه : الف) گرچه مقدار باران و طول تداوم آن در چهار ايستگاهي كه توزيع زماني آن را ثبت كرده‌اند متفاوت است ولي منحني‌هاي مجموع بدون بعد نشان مي‌دهد كه تيپ رگبار در تمامي ايستگاهها يكسان و مشابه است ، ب) دو كانون بارندگي به ترتيب مستقردر دانشكده كشاورزي و سيلو گندم تشخيص داده شد و خطوط هم مقدار بارش براي رگبار تحت مطالعه ترسيم گرديد ، ج) با تطبيق رابطه هورتن بر روي اين دو كانون مستقل ، يك الگوي رياضي براي تبيين كاهش بارش با مساحت به دست آمد كه مي‌تواند براي رگبارهاي شديد ديگر نيز مورد استفاده قرار گيرد.
وزيري نیز در اثنای سالهای 1376-1359 در اثر ارزشمند خود تحت عنوان “تجزيه و تحليل رگبارها در نقاط مختلف ايران (تعيين توابع شدت-مدت)” به بررسی بارشهای رگباری پرداخته و با در نظر گرفتن اهداف اساسی در مطالعه رگبارها به طور كلي اهداف تجزيه و تحليل ((رگبارها)) متعدد و متنوع است اما به لحاظ اهميت و كاربرد آنها در مطالعات هيدرولوژيكي سه هدف از بقيه مهمتر است.
غریب ، معصومه و مساعدی ، ابوالفضل ، 1382 ، در مقاله خود تحت عنوان بررسی نحوه تغییرات زمانی و مکانی بارندگی دربخشی از حوزه آبریز گرگانرود بیان داشته عواملی مانند موقعیت جغرافیایی ، توپوگرافی و شرایط اقلیمی سبب شده اند که علاوه بر تغییرات زیاد مقدار بارندگی در مناطق مختلف حوزه تغییرات شدیدی نیز در زمان وقوع بارندگی بوجود آید. و نتایج تحقیق نشان داده که در بسیاری از موارد روند کاهشی تعداد روزهای بارانی دلیلی بر روندکاهشی و یا افزایشی مقدار بارندگی نمی باشد.
هدایتی دزفولی ، اکرم ،1382، در مقاله خود تحت عنوان تحلیلی بر تغییرات تاریخ شروع بارش و روندآن درتهران بیان داشته بارش یکی ازاصلی ترین عناصر اقلیمی هرمنطقه به شماره آید .یکی از ویژگیهای اصلی مناطق خشک و نیمه خشک ، کمی بارش همراه با نوسانات زیاد می باشد. نتایج تحقیق نشان داده که روند برای ماههای اواخر پاییز و زمستان کاهشی و در سایر ماههای سال افزایشی است .
عسگری ، احمد و رحیم زاده ، فاطمه ، 1382، در مقاله خود تحت عنوان برجستگی نوسان بارش در کشور نسبت به روند و جهش آن بیان داشته که عنصر بارش را می توان یکی از عناصر پیچیده و غیر ترمودینامیک جو دانست که دارای تغییرات زمانی و مکانی قابل ملاحظه ای است. این تغییرات زمانی در مکانهای خشک و نیمه خشک از شدت بیشتری برخوردار است. چون بخش اعظم کشور ما هم در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا قرار دارد. تغییر در الگوهای بارش مانند تغییر در نوع ،میزان و تاریخ های بارش از حساسیت زیادی برخوردار بوده و افزایش یا کاهش آن و یا تغییر قابل ملاحظه در رخداد موارد حدی که منجر به بروز سیل یا خشکسالی می شود مسلما می تواند تاثیر بسزایی در برنامه ریزیهای کلان کشور داشته باشد.
بابایی فیئی، ام سلمه و فرج زاده ، منوچهر ، 1382، در مقاله خود تحت عنوان شاخص های مکانی بارش و تغییرات آن در ایران بیان داشته تغییرات زمانی و مکانی بارش از ویژگیهای اصلی اقلیم ایران می باشد. از اینرو اطمینان به دریافت حداقل مقدار بارندگی در نواحی مختلف جغرافیایی را تحت تاثیر قرار می دهد. نتایج تحقیق نشان دهنده 6 الگوی مکانی در دوره 11 ساله اول ، 6 الگوی مکانی در دوره 11 ساله دوم و 8 الگوی مکانی در دوره 11 ساله سوم می باشد.
براتی ، غلامرضا و حیدری ، ایرج ، 1382، در مقاله خود تحت عنوان رده بندی منابع رطوبی بارش های غرب ایران (سال آبی 85-1984) بیان داشته هرچند در دهه های اخیر بهره برداری های غیر علمی از منابع آب و خاک غرب ایران این مناطق پر عارضه را دستخوش خسارات فزاینده ناشی از سیل ساخته است. اما شناخت ساز و کار موجهای بارش زا و تغییرات زمانی آرایش سیستم های فشار عامل به روش سینوپتیک می تواند زمینه بهتری برای برنامه ریزی در جهت کاهش خسارات و مهار آسیب ها ایجاد نماید.نتایج این تحقیق نشان داد با استقرار عمومی فرود تراز 500 هکتاپاسکال در شرق مدیترانه و هماهنگ با تغییرات زمانی مقادیر بارش ، این دریا با 4/45 درصد بیشترین سهم را در تامین رطوبت بارشهای غرب ایران دارد و پس از آن به ترتیب دریاهای سرخ با 7/37 و سیاه با 9/16 درصد قرار می گیرند.
– برهمین اساس کتابهای مختلفی چاپ و مقالات زیادی در مجلات مختلف منتشر شده است و پایان نامه‎های زیادی در این رابطه نگاشته شده است.
1-10- مشکلات تحقیق
هر تحقیقی مشکلات مخصوص به خود را دارد و در این تحقیق نیز می توان عدم همکاری برخی از سازمانها در ارائه اطلاعات و کمبود آمارهای منسجم در ارتباط با بارشهای 24 ساعته را بیان نمود
1-11- قلمرو تحقیق
بندر انزلی در شمال مرکزی استان گیلان در طول جغرافیایی49 درجه و28 دقیقه و عرض جغرافیایی37 درجه و 28 دقیقه واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریای آزاد منهای 26متر می باشد از شمال به دریاچه بزرگ خزر و از شرق به شهرستان رشت و از جنوب به شهرستان صومعه سرا و از غرب به شهرستان رضوانشهر متصل می شود. وسعت شهرستان 7/304 کیلومتر مربع است. بندرانزلی دارای یک شهر به نام انزلی، یک بخش به نام بخش مرکزی با دو دهستان به نام های دهستان چهارفریضه با 21 آبادی و دهستان لیجارکی حسن رود با 7 آبادی می باشد. بندرانزلی در ناحیه ای کاملاً جلگه ای و ساحلی به صورت طولی در ساحل دریاچه خزر واقع شده و از آب وهوای معتدل برخوردار است و به دلیل قرار گرفتن در ساحل ماسه ای دریا از موقعیت مناسبی برای توریسم برخوردار است. بندرانزلی در محل به هم پیوستن تالاب به دریاچه خزر و بر روی رسوب های دلتائی آن قرار گرفته و به همین جهت شهر از سه قسمت تشکیل شده است. بخش غربی یا انزلی، بخش میانی یا شبه جزیره میان پشته و بخش شرقی به نام غازیان.
نقشه شماره(1-1):نقشه موقعیت محدوده مورد مطالعه

2- مبانی نظری تحقیق
2-1- مقدمه
بارندگی در سطح کره زمین داراي تغییرات مکانی و زمانی زیاد است. میانگین بارندگی در سطح کره زمین بین 700 تا 900 میلی متر در سال تخمین زده شده، ولی تغییرات بارندگی در دنیا به گونه اي است که برخی نواحی کره زمین در 20 سال متوالی هیچگونه بارندگی دریافت نمی کنند، در حالی که در بعضی نقاط دیگر مانند چراپونچی واقع در شمال خلیج بنگال سالانه در حدود 24600 میلی متر بارندگی دریافت می کند . اگر این مقدار را با میانگین بارندگی سالانه ایران که در حدود 240 میلی متر است مقایسه کنیم بارندگی ایران کمتر از یک سوم متوسط بارندگی در سطح دنیاست( علیزاده، 1380 )
نحوه پراکندگی بارش بر روي زمین را عوامل بوجود آورنده آن، یعنی عامل صعود و منبع رطوبت تعیین می‎کند. در جایی که این دو عامل در کنار هم باشند حداکثر بارش رخ می دهد و در جایی که هیچ کدام از این عوامل موثر نباشد میزان بارش به حد اقل ممکن می رسد . از این رو کره زمین را ازنظر میزان بارش به سه ناحیه می توان تقسیم کرد که عبارتند از : نواحی پرباران، نواحی کم باران و نواحی با بارش متوسط(علیجانی و کاویانی، 137 )
2-2- فرآیند بارش
از لحاظ تعریف، بارش (Precipitation)، هر گونه رطوبت متراکمی است که به سطح زمین فرو می ریزد. بنابراین، فرآیند تراکم باید قبل از بارندگی صورت گیرد. معمولاً بارندگی، از انواع ابرها می بارد. اما ممکن است تمام ابرها ایجاد بارندگی نکنند. فقط وقتی قطرات آب، تکه های یخ و یا بلورهای آن آنقدر بزرگ می‎شوند که بر نیروهای شناوری و بالا دهنده ی قطرات آب در هوا فایق آینده بارندگی انجام می شود.
وقتی مقایسه ای بین اندازه ذرات ابری که باران ازآن می بارد یا ابری که ایجاد باران نمی کند به عمل می‎آید، متوجه می شویم فرآیند و یا فرآیندهایی وجود دارند که هنوز شناخته نشده اند. برای مثال، متوسط اندازه یک ذره ابر، که تخمین زده می شود در مدت 100 ثانیه متراکم شده باشد، 04/0 میلی متر است، و حداکثر اندازه یک ذره متراکم 2/0 میلی متر است. به هر حال، قطرات باران معمولی از 5/0 تا 4 میلی متر تغییر می کنند.
مساله مهم در فیزیک بارندگی این است که چرا بعضی از ابرها قطراتی به اندازه قطره باران درست می کنند و دیگر ابرها چنین کاری را ننمی کنند. اگرچه تراکم مستقیم سبب ایجاد قطرات بزرگ نمی شود، اما برخورد و همامیزی قطرات با یکدیگر قطرات بزرگی ر ابوجود می آورد. برخورد مکرر، قطراتی با اندازه باران ر اتشکیل می دهد. کارآرایی همامیزی در شکل 2-1 که سرعت رشد قطرات آب ر ادر حالت تراکم و همامیزی نشان می دهد مشخص شده است. پس از این که اندازه قطرات به 04/0 میلی متر رسید، رشد آنها بیشتر به علت همامیزی است تا تراکم. هنوز این سوال وجود دارد که چرا همامیزی در بعضی از ابرها اتفاق می افتد و در بعضی دیگر نه. جواب این سوال تا حدودی در شکل 2-1 نشان داده شده است. کمتر از یک حد آستانه (حدود 04/0 میلی متر) قطرات آن قدر کوچک هستند که بطور مداوم با یکدیگر ادغام نمی‎شوند. اما چرا بعضی از ابرها به این اندازه می رسند و بعضی دیگر نمی رسند؟ جواب این سوال در طبیعت و اندازه هسته های تراکم اولیه نهفته است. در مناطق حاره، که بیشتر سطوح آنها اقیانوس است، ذرات درشت نمک در هوا وجود دارد و قطرات باران در اطراف آنها تشکیل می گردد. این قطرات سپس با همامیزی درشت تر می شوند.
در عرض های جغرافیایی میانه و زیاد، ابرها ان قدر مرتفع هستند که درجه حرارت آنها در زیر نقطه انجماد است. در چنین ابرهایی قطرات کوچک آب و بلورهای یخ به صوزت توام وجود دارند(شکل 2-2). در این وضعیت چون فشار بخار آب بیشتر از فشار بخار یخ در همان درجه حرارت است لذا چنین به نظر می رسد که هوا از نظر قطرات آب در حالت اشباع، و از نظر بلورهای یخ در حالت فوق اشباع است. با توجه به این که بخار آب بتدریج در اطراف ذرات یخ انباشته می شود کم کم هوا از حالت اشباع خارج شده و قطرات کوچک آب شروع به تبخیر می کنند. این عمل آن قدر ادامه پیدا می کند تا تمام قطرات کوچک آب تیخیر شوند و یا آن که بلورهای یخ به قدری بزرگ شوند که از ابر خارج و به پایین سقوط نمایند. در طی سقوط، گرم و ذوب می شوند و به عنوان قطرات باران در می آیند که با همامیزی، درشت و درشت تر می شوند. این پدیده، که معمولاً در ابرهایی که دماهای آنها 10- تا 30- درجه سانتی گراد است به خوبی عمل می کند به نام پدیده برژرون (Bergeron) نام گذاری شده است ( برژرون دانشمند هواشناسی نروژی است که برای اولین بار این پدیده را توصیف نمود).
2-3- بارش و مشخصات آن
منظور از بارندگی، کلیه نزولات جوي است که به سطح زمین و ارد می شوند . تشکیل قطرات باران
یکی از پیچیده ترین پدیده هاي هواشناسی است . اگر هوا خالص می بود عمل تقطیر فقط زمانی
صورت می گرفت که هوا بیش از اندازه از بخار آب اشباع می بود، اما وجود ذرات ناخالص در هوا
اطلاق می شود، باعث می گردد تا در شرایط اشباع معمولی نیز (aerosol) که به آن هستک یا آئروسل
بخار آب در اطراف ذرات تقطیر شود.
اگر چه وجود رطوبت در اتمسفر براي ایجاد بارندگی الزامی است اما تنها این شرط کافی نیست .
معمولاً رطوبت در اکثر اوقات در اتمسفر وجود دارد ولی حتی در هواي ابري نیز ممکن است باران تشکیل نشود. بطور کلی براي ایجاد بارندگی سه شرط لازم است:
– وجود رطوبت
– وجود هسته هاي کوچک از اجسام جامد که عمل تقطیر در اطراف آن صورت گیرد.
– خنک شدن هواي مرطوب(صعود)
هر بارش داراي مشخصاتی است که عبارتند از:
الف- مدت بارندگی: فاصله زمانی بین شروع و خاتمه بارندگی را مدت بارش یا مدت بارندگی گویند که به 3 دسته کوتاه، متوسط و دراز مدت تقسیم بندي می شوند . دوام بارانهاي کوتاه مدت کمتر از 6 ساعت، بارانهاي متوسط مدت دوامی بین 6 تا 24 ساعت داشته و به بارانهائی دراز مدت گفته می شود که دوام آنها بیش از یک روز باشد.
ب- مقدار بارندگی: ارتفاع آب حاصل از بارندگی را در طول مدت بارش مقدار بارندگی گویند که برحسب میلی متر، سانتی متر و یا اینچ توصیف می شود.
ج- شدت بارندگی: شدت بارش عبارتند از مقدار بارندگی در واحد زمان که معمولاً برحسب میلی متر بر ساعت، میلی متر بر دقیقه و یا اینچ بر ساعت توصیف می شود.
د- فراوانی وقوع: منظور از فراوانی وقوع یک باران با مدت مشخص این است که در یک دوره زمانی معین چند بار می توان انتظار داشت که بارانی مشابه آن رخ دهد و گاهی به جاي فراوانی وقوع از واژه دوره برگشت استفاده می شود.( علیزاده، 1376 )
بارندگی معرف میزان باران در مدت معین است. در آمریکا بارندگی بر حسب شدت باران به سه گروه زیر تقسیم می شوند که می توان در ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد.
باران سبک با شدت حداکثر 5/2 میلیمتر در ساعت
باران متوسط با شدت 8/2 تا 6/7 میلیمتر در ساعت
باران شدید با شدت بیش از 6/7 میلیمتر در ساعت
2-3-1- تقسیم بندي بارش
بارندگی ها بسته به این که مکانیسم سرد شدن هواي مرطوب چگونه صورت گرفته باشد به سه نوع
کلی تقسیم می شوند که عبارتند از:
– بارانهاي کوهستانی
– بارانهاي جبهه اي
– بارانهاي همرفتی
در شرایط آب و هوایی ایران هر سه نوع بارندگی را می توان مشاهده کرد . نزولات زمستانی بیشتر از نوع جبهه اي و بارانهاي کوتاه مدت تابستانی، عمدتاً از نوع همرفتی می باشند و در کوهپایه ها نیز بارندگی ها بیشتر از نوع بارانهاي کوهستانی است.
علاوه بر مکانیسم تشکیل بارندگی، نزولات جوي به لحاظ شکل به دو گروه عمده طبقه بندي می شوند: نزولات مایع و نزولات جامد.
نزولات مایع شامل باران، نم نم باران و شبنم است که در مورد اول در ایجاد رواناب و بطور کلی در حرکت سیکل هیدرولوژي نقش سریع دارد و نزولات جامد شامل برف، یخبرف، تگرگ و یخپوشه تشکیل می‎شوند. (علیزاده، 1376 )
2-3-4-1- بارش همرفتی
همرفت توده هوا در مقیاس های محلی و در نتیجه ناپایداری صورت می گیرد، اما در صورت مساعد بودن شرایط، رگبارهای شدید بوجود می آورند. ناپایداری همرفتی موقعی حاصل می شود که توده هوا، در یک سطح معین، گرمتر از هوای مجاور خود شود. گرم شدن توده هوا نسبت به محیط اطراف خود، در نزدیکی سطح زمین به دو طریق اتفاق می افتد. اول اینکه ممکن است یک قسمت از زمین در منطقه ای وسیع انرژی تابشی بیشتری نسبت به اطراف کسب کند و به تدریج تا آنجا گرم شود که گرمای آن، قسمت زیرین توده هوا بالایی را گرمتر از هوای مجاور خود کند. چنین هوایی ناپایدار می شود. دوم اینکه توده هوا در مسیر حرکت خود از مناطق گرم عبور کند. گرمای چنین منطقه ای از طریق رسانایی به وای گذرنده منتقل می شود و قسمت زیرین آن را گرمتر از قسمت های بالایی اش می کند. صعود همرفتی با ابرهای جوششی که در صورت شدت به برج شبیه می شوند همراه است. ابرهای جوششی یاد شده از نوع کومولوس و در حالت های شدید از نوع کومولونیمبوس هستند که از پایین منظره صفحاتی خیلی تیره، و از بالا منظره ای خیلی روشن دارند و بر روی تصاویر ماهواره ای به صورت نقاطی رون می درخشند. تصاویر ماهواره ای بهترین تائید کننده برای موضعی و شدید بودن صعود و بارش حاصل از عملکرد همرفتند (علیجانی و کاویانی، 1371).
نمودار شماره(1-1): نمودار انواع بارش ها با توجه به منشا و عوامل ایجاد کننده
2-3-4-2- بارش کوهستانی
این نوع بارش در اثر صعود مکانیکی هوا مرطوب در حاشیه کوهستان حاصل می شود. ناهمواری سطح زمین در واقع عامل صعود نیست، بلکه مانع حرکت افقی هواست و توده هوا را وادار به صعود از قله می‎نماید. با استقرار سیستم فشار در یک منطقه ممکن است بادها از دامنه کوه بالا بروند که ضمن این حرکت، دمای توده هوا کاهش می یابد. زمانی فرامی رسد که بر اثر کاهش دما، گنجایش نگهداری رطوبت هوا از میزان رطوبت موجود کمتر می شود. در نتیجه تراکم آغاز و ابر و باران ایجاد می شود (علیجانی و کاویانی، 1371).
2-3-4-3- بارش سیکلونی
بارش سیکلونی در اثر بالا رفتن هوا به وجود می آید. بارش های دو چرخه ای معمولاً منشا جبهه ای یا غیر جبهه ای دارند. در بارش های سیکلونی هوای گرم به علت ناپایداری ذاتی خود، در هر دو جبهه سرد و گرم وجود و در نهایت ایجاد بارش می کند. بنابراین هر چه مقدار رطوبت هوای گرم بیشتر باشد، مقدار بارش نیز بیشتر است. برای مثال سیکلون های جنوب ایران، به جهت دسترسی به رطوبت فراوان خلیج فارس و دریای عمان، باران شدیدتری تولید می کنند در صورتی که سکلون های شمال ایران، چون از منبع رطوبتی دریای مدیترانه و خلیج فارس دورند، بارش ملایم تر و نسبتاً کمتری تولید می کنند. اغتشاشات سیکلونی از عوارض عمده فصل یا زمان سرد به شمار می آیند. در فصل سرد بادهای غربی گسترش پیدا می کنند و با خود سیستم های سیکلونی ر ابه ارمغان می اورند بنابراین، عامل چرخندگی، به ویژه سیکلون‎ها از انواع عمدئه ایجاد بارش در فصل سرد در منطقه برون حاره اند (علیجانی و کاویانی، 1371).
2-3-2-اندازه گیري بارندگی
منظور از اندازه گیري باران تعیین مقدار ارتفاع آب حاصل از نزولات جوي در سطح زمین است بدون آنکه تبخیر شده یا در زمین نفوذ کند. اندازه گیري باران توسط دستگاههاي به نام باران سنج انجام می شود که دو نوع است. باران سنج ساده و ثبات یا باران نگار. باران سنجهاي ساده به دو دسته باران سنج روزانه معمولی و باران سنج ذخیره اي تقسیم می شوند.( علیزاد، 1376)
2-4- مفهوم بارش سنگین
بارشهاي سنگین نشان از یک حداکثر آب و هوایی است و اینگونه بارندگی ها صدمات زیادي بر روي اقتصاد می گذارد. تعریف بارش سنگین با آنچه که در عرف وجود دارد بسیار متفاوت است و چند معیار براي متمایز ساختن این نوع بارشها از انواع دیگر آن وجود دارد که عبارتند از شدت زیاد، وسعت زیاد و ثبات و پایداري آن.
براي تعریف هر پدیده اقلیمی یک آستانه وجود دارد که این مقدار درنقاط مختلف کره زمین متفاوت می‎باشد. در کره زمین نقاطی وجود ندارد که از نظر اقلیمی کاملاً مشابه باشند و اگر هم تشابه اندکی وجود داشته باشد عوامل محیطی بر روي آن اثر گذاشته و آن را تغییر می دهد . لذا تعریف و یا معیار ثابتی براي شناخت اینگونه پدیده هاي اقلیمی وجود ندارد.
تاکنون تعاریف متفاوتی، بر اساس معیارهاي مختلف، در مراجع علمی ارائه گردیده است که مواردي از آن اشاره می گردد:
– رخدادهایی از بارندگی که باعث تجمع زیاد آب حاصل از باران در یک سطح مشخص گردد.
– در کشور ما براي بارش سنگین یک معیار تعیین شده وجود دارد که عبارت است از، هر روزي که بارندگی آن 30 میلی متر و یا بیشتر باشد آن را روز با بارندگی سنگین گویند.
2-5- عوامل و محل حدوث بارش سنگین
محل حدوث بارشهاي سنگین، عوامل ایجاد آن را به خوبی مشخص می کند که عبارتند از عوامل صعود و بخصوص دسترسی به بخار آب. فراوانی روزهاي بارش سنگین در ساحل غربی دریاي خزر آن هم در فصل پاییز، وجود بخار آب فراوان دریاي خزر و ناپایداري حاصل از همرفت وزشی نسبتا سرد سیبري به هنگام عبور از روي دریاي خزر را نشان می دهد . در تمام سواحل خزر، فصل بیشینه بارشهاي سنگین فصل پاییز است و تعداد آنها به تناسب کاهش اثر بادهاي سیبري از غرب به شرق کاهش می یابد. در دیگر نقاط کشور فراوانترین فصل این گونه بارشها زمستان است . در زمستان مسیراصلی سیکلونهاي مدیترانه از زاگرس مرکزي می گذرد که با خود عامل صعود و رطوبت فراوان می آورد.
در سواحل جنوب هم به جهت دسترسی به بخار آب فراوان به هنگام ورود عوامل صعود قوي، باران هاي سنگین اتفاق می افتد. عامل اصلی کاهش بارندگی هاي سنگین در مرکز و شرق کشور نرسیدن بخار آب کافی به منطقه است.
جدول شماره(2-1): متوسط آمار روزهاي با بارش 30 میلی متر و بیشتر(علیجانی، 1376 )
ایستگاه
فصلبندر انزلیبهار 4/1تابستان9/3پاییز10زمستان2/3سال5/18
شدیدترین بارشها در ساحل دریاي خزر بویژه در قسمت غربی آن رخ می دهد و هر چه که از غرب به شرق می رویم از تعداد روزهاي داراي بارش سنگین کاسته خواهد شد . ناحیه دیگري از کشور که داراي بارش سنگین است ارتفاعات زاگرس است که از دزفول شروع شده و تا سنندج ادامه می یابد .
ناحیه سوم که این گونه بارشها در آن رخ می دهد ساحل خلیج فارس از بوشهر تا جاسک است. در بقیه نقاط کشور در نواحی کوهپایه اي و کوهستانی روزهاي بیش از 30 میلی متر بارندگی بسیارکمتر اتفاق می‎افتد و در نواحی پست مرکزي هم اصلاً اتفاق نمی افتد (علیجانی، 1376 ).
2-6- انواع روشهاي مطالعه بارش سنگین
سه روش براي مطالعه این پدیده اقلیمی وجود دارد که هر کدام از آنها رامی تواند بایکدیگر تلفیق و به صورت یک روش جدید ارائه نمود. سه روش اصلی عبارتند از:
– روشهاي سینوپتیک : مطالعات زیادي در زمینه بارشهاي سنگین، درداخل و خارج ازکشور، با استفاده از الگوهاي سینوپتیکی انجام شده که در ذیل به چند نمونه از آن اشاره می گردد:
– لشکري ( 1375 ) الگوهاي سینوپتیکی بارشهاي شدید جنوب غرب ایران را بررسی نمود و وقوع بارشهاي سنگین و سیل آسا در جنوب غرب ایران را نتیجه تقویت و تشد ید فعالیت مرکز کم فشارمونسونی،سودانی ومنطقه همگرائی دریاي سرخ وتبدیل آنهابه سیستم دینامیکی وترمودینامیکی میداند.
– خوشحال دستجردي ( 1376 ) مدلهاي سینوپتیک و کلیماتولوژي براي بارشهاي بیش از صد میلی متردر سواحل جنوبی دریاي خزر را تحلیل و بررسی نموده است. نتایج بررسی هاي ایشان نشان داده که ریزش این بارانها در اثر فرارفت سرد سیبري برروي ایران انجام نمی گیرد و مقدار ریزش باران در



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید