دانشگاه آزاد اسلامی
واحد شهرری
دانشکده علوم پایه ، گروه جغرافیای انسانی
پایان نامه برای دریافت کارشناسی ارشد «M.A »
گرایش : برنامه ریزی روستایی
عنوان :
روند تاثیر خشکسالی برروی شاخص های کمی و کیفی توسعه پایدار در شهرستان ورامین
(بخش کشاورزی)
استاد راهنما :
دکتر محمود رحمانی
استاد مشاور :
دکتر اکبر قویدل
نگارش :
فرزانه تاجیک
تابستان 1392
تقدیم
ماحصل آموخته هایم را تقدیم می کنم به آنان که مهر آسمانی شان آرام بخش آلام زمینی ام است 
به استوارترین تکیه گاهم ، دستان پرمهر پدرم 
به سبزترین نگاه زندگیم ، چشمان سبز مادرم 
که هرچه آموختم در مکتب عشق شما آموختم و هرچه بکوشم قطره ای از دریای بی کران مهربانیتان را سپاس نتوانم بگویم. 
امروز هستی ام به امید شماست و فردا کلید باغ بهشتم رضای شما ، ره آوردی گران سنگ تر از این ارزان نداشتم تا به خاک پایتان نثار کنم، باشد که حاصل تلاشم نسیم گونه غبار خستگیتان را بزداید. 
بوسه بر دستان پرمهرتان 
و تقدیم به برادر و خواهر مهربانم که با تمام وجود در طی سالهای تحصیلم مرا یاری نمودند و در سختترین شرایط برایم همچون کوه بودند .
عزیزانم صمیمانه دوستتان دارم .
سپاسگزاری
به مصداق «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق » بسی شایسته است 
از استاد فرهیخته و فرزانه جناب آقای دکتر رحمانی (استاد راهنما) و جناب آقای دکتر قویدل ( استاد مشاور) و سایر اساتید ارجمندم از مقطع ابتدایی تا کنون ، که با کرامتی چون خورشید ، سرزمین دل را روشنی بخشیدند و گلشن سرای علم و دانش را با راهنمایی های کار ساز و سازنده بارور ساختند ؛ تقدیر و تشکر نمایم.
فهرست
عنوان صفحه
فصل اول : مقدمه و کلیات
مقدمه ……………………………………………………………………………………………..1
بیان مسئله ………………………………………………………………………………………. 2
هدف…………………………………………………………………………………………….. 5
سوال های تحقیق ……………………………………………………………………………….. 6
فرضیه ……………………………………………………………………………………………7
روش و ابزار تحقیق …………………………………………………………………………… 7
محدودیت ها ……………………………………………………………………………………. 8
روائی مطالعه ………………………………………………………………………………….. 8
پایایی مطالعه …………………………………………………………………………………… 8
فصل دوم : مبانی نظری تحقیق
مقدمه …………………………………………………………………………………………… 9
تعاریف و مفاهیم آب و هوا و عناصر آن …………………………………………………… 10
2-1- آب هوا (اقلیم) ……………………………………………………………………………11
2-2- عناصر آب و هوایی
2- 2-1- دما …………………………………………………………………………………..14
2-2-2 – تاثیر تابش بر دما ………………………………………………………………….. 15
2-2-2-1- مناطق انرژی تابشی ایران ……………………………………………………… 16
2-2-3- بارش ………………………………………………………………………………… 17
2-2-3-1- نواحی بارشی ایران ……………………………………………………………… 18
2-3 – عوامل آب و هوایی
2-3-1- عرض جغرافیایی و تابش ………………………………………………………….. 20
2-3-2- دوری و نزدیکی به دریا …………………………………………………………… 21
2-3-3- ارتفاع از سطح دریا ……………………………………………………………….. 22
2-3-4 – رطوبت ……………………………………………………………………………..22
2-3-4-1- رطوبت مطلق و رطوبت نسبی ………………………………………………….23
2-3-5 باد ……………………………………………………………………………………. 24
2-4- خشکسالی ……………………………………………………………………………… 26
2-4-1- انواع عمده خشکسالی ……………………………………………………………… 26
2-4-2- خشکسالی در ایران ………………………………………………………………… 28
پدیده ال نینو ………………………………………………………………………………….. 29
2-4-3- انواع خشکسالی ……………………………………………………………………. 31
خشکسالی هواشناسی ………………………………………………………………………… 32
خشکسالی کشاورزی ………………………………………………………………………… 33
خشکسالی هیدرولوژیکی ……………………………………………………………………. 34
2-4-4- آغاز و خاتمه خشکسالی …………………………………………………………… 38
2-4-5- فراوانی خشکسالی …………………………………………………………………. 38
2-4-6- وسعت منطقه ای خشکسالی ……………………………………………………….. 39
2-4-7- دوره تناوبی رخداد خشکسالی …………………………………………………….. 39
2-5- تعاریف و مفاهیم توسعه ………………………………………………………………. 41
2-5-1- شاخص های توسعه ………………………………………………………………… 45
2-6- مفاهیم توسعه پایدار …………………………………………………………………… 47
2-6-1- شاخص های توسعه پایدار …………………………………………………………. 49
2-7-1- تعریف روستا ………………………………………………………………………. 50
2-7-2- توسعه روستایی ……………………………………………………………………. 50
2-8-1- برنامه چیست ؟ …………………………………………………………………….. 52
2-8-2- برنامه ریزی و جایگاه آن در اهداف توسعه ای ………………………………….. 54
فصل سوم : معرفی ناحیه مورد مطالعه ( شناخت وضعیت موجود ناحیه)
3-1- موقعیت ، وسعت و تقسیمات کشوری ……………………………………………….. 55
3-2- جغرافیای طبیعی
3-2-1 ناهمواری ها ………………………………………………………………………… 58
3-2-2- زمین شناسی ……………………………………………………………………….. 61
3-3 آب و هوا
3-3-1 دما ……………………………………………………………………………………. 63
3-3-2- بارش ……………………………………………………………………………….. 65
3-3-3- رطوبت نسبی ………………………………………………………………………. 67
3-3-4- تبخیر و تعرق ………………………………………………………………………. 68
3-3-5- یخبندان ……………………………………………………………………………… 70
3-3-6- بادها …………………………………………………………………………………. 70
3-4- پوشش گیاهی ………………………………………………………………………….. 71
3-5- ویژگی های جمعیتی
3-5-1- – تعداد جمعیت در سالهای 1375 ، 1385 ، 1390 ……………………………. 73
3-5-2- میزان جمعیت در سال آماری 1385 به تفکیک بخش …………………………… 74
3-5-3- میزان جمعیت در سال آماری 1390 به تفکیک بخش …………………………… 75
3-5-4- نرخ رشد در سه دوره آماری ……………………………………………………… 77
3-5-5-تعداد خانوار …………………………………………………………………………. 78
3-5-6 میزان جمعیت بر اساس سن های و جنسیت سال 1385………………………….. 80
3-5-6- بار تکفل در دوره آماری 1385 ………………………………………………….. 81
3-5-7-تعدادجمعیت باسواد و بی سواد به تفکیک بخش …………………………………… 82
3-5- 8- میزان جمعیت به تفکیک دهستان در سال 1385………………………………… 84
3-5-9- تعداد جمعیت با سواد وبی سواد به تفکیک دهستان و جنسیت …………………… 87
3-6- وضعیت اقتصادی ……………………………………………………………………… 89
3-6-1- وضع فعالیت جمعیت 10 ساله و بیشتر به تفکیک جنس …………………………. 89
3-6-2- جمعیت شاغل 10 ساله و بیشتر بر اساس گروههای عمده شغلی ……………….. 91
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل
تجزیه و تحلیل ………………………………………………………………………………… 93
4- 1- شرایط آب و هوایی
4-1-1- بررسی وضعیت اقلیمی شهرستان ورامین بر اساس مدل های اقلیمی ………….. 94
4-1-2- بررسی وضعیت دما و بارش و عملکرد آن ………………………………………. 99
4-2 – تاثیر شرایط اقلیمی و آب و هوایی بر کشاورزی …………………………………. 100
4-2-1- ساختار توپوگرافی
4-2-1-1 مزایای ساختار توپوگرافی ……………………………………………………… 100
4-2-1-2- معایب ساختار توپوگرافی ……………………………………………………… 101
4-2-2- ساختار هیدرولوژیکی و منابع آبی
4-2-2-1- مزایای ساختار هیدرولوژیکی و منابع آ………………………………………. 101
4-3- خاکشناسی و طبقه بندی اراضی ……………………………………………………. 103
4-3-1- معادن ………………………………………………………………………………. 103
4-3-2- رویش طبیعی ……………………………………………………………………… 103
4-4- کشاورزی …………………………………………………………………………….. 106
4-4-1- منابع آبی کشاورزی شهرستان …………………………………………………… 107
4-4-2- وسعت اراضی شهرستان ………………………………………………………… 108
4-4-3- نوع مالکیت ……………………………………………………………………….. 114
4-4-4- شیوه کشت …………………………………………………………………………. 114
4-4-5- میزان تولیدات کشاورزی در دو دورآماری 1385 و 1390 ………………….. 116
4-4-6- میزان تولیدات کشاورزی درسال 1385 ………………………………………… 118
4-5- سنجش توسعه یافتگی شهرستان ورامین ……………………………………………. 120
4-5-1-روش موریس ………………………………………………………………………. 121
4-5-1- عملیات موریس در شهرستان ورامین به تفکیک دهستان ………………………. 122
4 -5-2- عملیات تاپسیس
4-5-2-1- چگونگی عملیات تاپسیس ……………………………………………………… 125
4-5-2-2- عملیات تاپسیس در شهرستان ورامین به تفکیک دهستان ……………………. 126
4-5-3- عملیات تاکسونومی
4-5-3-1- چگونگی عملیات تاکسونومی …………………………………………………. 128
4-5-3-2- عملیات تاکسونومی در شهرستان ورامین به تفکیک دهستان ……………….. 131
4-5-4- نتایج حاصل از سه روش ………………………………………………………… 136
4-6- رابطه موجود میان فاصله از مرکز و میزان توسعه یافتگی ………………………. 138
فصل پنجم : نتیجه گیری
5- 1- نتیجه گیری ………………………………………………………………………….. 140
5-2- پیشنهاد ها …………………………………………………………………………….. 146
منابع مآخذ …………………………………………………………………………………… 149
پیوست
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3 – 1 – حداکثر و حداقل و متوسط دمای ماهانه (1391-1381) ………………… 63
جدول 3- 2 – حداکثر و حداقل و متوسط دمای ماهانه (1391-1381) ………………….. 64
جدول 3 -3- میزان و درصد بارش فصلی ( 1391-1381) ……………………………… 66
جدول 3-4- متوسط ماهانه رطوبت نسبی در یک دوره 11 ساله ( 1381-1391)……… 67
جدول 3- 5 – میانگین ماهانه تبخیر (1391-1387) ……………………………………… 69
جدول 3- 6- میزان جمعیت در سه دوره آماری ……………………………………………. 73
جدول 3-7 تعداد و درصد زنان و مردان به تفکیک بخش در سال 1385 ……………….. 75
جدول 3- 8 – تعداد و درصد زنان و مردان به تفکیک بخش در سال 1390 ……………. 76
جدول 3 – 9 – تعداد ودرصد خانوار در سال 1385 ……………………………………… 78
جدول 3 – 10 – تعداد و در صد جمعیت بر اساس سن و جنسیت ………………………… 80
جدول 3- 11 – میزان جمعیت با سواد و بی سواد به تفکیک بخش ……………………….. 83
جدول 3-12- تعداد کل و جنسیت جمعیت به تفکیک دهستان ……………………………… 85
جدول3-13- تعداد جمعیت با سواد وبی سواد به تفکیک دهستان و جنسیت ………………. 87
جدول 3-14- وضع فعالیت جمعیت 10 ساله و بیشتر به تفکیک جنس ………………….. 90
جدول 3-15- جمعیت 10 ساله و بیشتر براساس گروههای عمده شغلی ………………….. 91
جدول4-1- خلاصه نتایج اقلیمی ……………………………………………………………… 95
جدول 4-2- اراضی طبیعی در سال 1385 ………………………………………………. 110
جدول 4-3- اراضی طبیعی در سال 1390 ………………………………………………. 111
جدول4-4- تعداد بهره برداران کشاورزی در سالهای مختلف …………………………… 113
جدول 4-5- میزان انواع تولیدات کشاورزی به تن ……………………………………….. 115
جدول 4-6- تولید انواع محصولات کشاورزی به هکتار سال 1390-1385 ……………117
جدول 4 – 7- میزان محصولات کشاورزی سال 1385 به تفکیک دهستان……………. 119
جدول 4-8- شاخص های مورد استفاده در عملیات موریس ……………………………… 123
جدول 4-9 – سنجش توسعه یافتگی در عملیات موریس ………………………………….. 124
جدول 4-10 – سنجش توسعه یافتگی در عملیات تاپسییس ………………………………. 127
جدول 4-11– شاخص های مورد مطالعه در تاکسونومی ……………………………….. 132
جدول 4-12- وضعیت در حال مناطق همگن ……………………………………………. 133
جدول 4-13- هدف توسعه در مناطق همگن ……………………………………………… 134
جدول 4-14- نتایج حاصل از سه روش موریس ، تاپسیس و تاکسونومی ………………. 137
جدول 4-15- فاصله دهستان از مرکز شهرستان ………………………………………… 139
فهرست نمودار ها
عنوان صفحه
نمودار 3-1- میانگین حداکثر و حداقل دمای ماهانه (1391-1381) …………………….. 64
نمودار 3 -2- میانگین حداکثر و حداقل دمای ماهانه (1391-1381) ……………………. 65
نمودار 3-3- میزان و درصد بارش فصلی (1391-1281) ………………………………. 66
نمودار 3 -4- رطوبت نسبی ………………………………………………………………… 68
نمودار 3-5- تبخیر ماهانه ……………………………………………………………………. 69
نمودار 3 – 6- جمعیت شهرستان ورامین در سه دوره آماری……………………………… 74
نمودار 3-7 – تفکیک جنسیتی جمعیت سال 1385 ………………………………………… 75
نمودار 3- 8 – تفکیک جنسیتی جمعیت 1390 …………………………………………….. 77
نمودار 3- 9 – نرخ رشد در سه دوره آماری متوالی ……………………………………… 78
نمودار 3- 10 – تعداد و درصد خانوار به تفکیک بخش………………………………….. 79
نمودار 3 – 11 – تعداد و در صد جمعیت بر اساس سن و جنسیت ………………………… 81
نمودار 3 – 12 – میزان و درصد بار تکفل 1385 ………………………………………… 82
نمودار 3 – 13 – میزان جمعیت با سواد و بی سواد به تفکیک بخش 1385 …………….. 83
نمودار 3- 14 – میزان جمعیت به تفکیک دهستان ………………………………………… 86
نمودار 3- 15 – میزان جمعیت دهستان به تفکیک جنسیت ……………………………….. 86
نمودار 3- 16 – تعداد جمعیت با سواد و بی سواد به تفکیک دهستان …………………….. 88
نمودار 3- 17 – تعداد جمعیت با سواد و بی سواد به تفکیک جنسیت …………………….. 88
نمودار 3- 18 – وضع فعالیت جمعیت 10 ساله و بیشتر به تفکیک جنس ………………… 90
نمودار 3- 19 – میزان جمعیت شاغل در گروههای عمده شغلی ………………………….. 92
نمودار 3- 20 – درصد جمعیت شاغل در گروههای عمده شغلی ………………………… 92
نمودار4- 1- میزان بارندگی سالیانه در طی دوره آماری 1391-1381 ………………. 107
نمودار 4-2- درصد نرمال بارندگی در سالهای (1391-1381) ………………………. 108
نمودار 4 -3– وسعت اراضی طبیعی 1385……………………………………………… 110
نمودار 4- 4 – وسعت اراضی طبیعی 1390…………………………………………….. 111
نمودار 4 – 5 – تعداد بهره برداران کشاور……………………………………………….. 113
نمودار 4 – 6 – میزان انواع تولیدات کشاورزی به ………………………………………. 115
نمودار 4 -7 – سنجش توسعه یافتگی در عملیات موریس ……………………………….. 124
نمودار 4 – 8- سنجش توسعه یافتگی در عملیات تاپسییس ………………………………. 127
نمودار 4 – 9 – وضعیت حال توسعه مناطق همگن ……………………………………… 135
نمودار 4 – 10– هدف توسعه در مناطق همگن ………………………………………….. 135
نمودار 4 – 11 – نتایج حاصل از سه روش موریس ، تاپسیس و تاکسونومی………….. 138
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 2-1- اقلیم در کره زمین ……………………………………………………………….. 11
شکل 2-2- دما در مناطق مختلف کره زمین ……………………………………………….. 15
شکل 2-3- نحوه ایجاد باران ………………………………………………………………… 17
شکل 2-4- خشکسالی کشاورزی …………………………………………………………… 34
فهرست نقشه
عنوان صفحه
نقشه تقسیمات سیاسی شهرستان ورامین …………………………………………………… 57
نقشه عوارض طبيعي پستي و بلندي شهرستان ورامين ……………………………………. 60
نقشه زمین شناسی شهرستان ورامین ……………………………………………………….. 62
نقشه تناسب اراضی برای کابری های عمده ………………………………………………. 105
فصل اول
مقدمه و کلیات
مقدمه
بررسی بستر های فعالیت ، بخصوص کشاورزی و عوامل موثر در کیفیت و کمیت تولیدات آن که خود نقش موثری در توسعه فعالان دارد و از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است . احضاء عوامل و تعیین اولویت عوامل اثر گذار و مشخص نمودن نقش هر یک از ضرورت های یک مطالعه است . در فعالیت کشاورزی ، آسیب شناسی عوامل موثر در این فعالیت و کاهش و افزایش شدت و ضعف هر یک از آنان خود می تواند راهگشای وضعیت موجود و سبب افزایش فعالیت و اقتصاد آن شود و از رکود و یکنواختی آن و در نهایت از این طریق از ضعف ها جلوگیری نماید . و لذا سبب توسعه کمی و کیفی این فعالیت و شاغلان حاضر در آن گردد.
بیان مسئله
با توجه به روند گرمایش زمین و محدودیت بارندگی های سالهای اخیر، خشکسالیهای پیاپی گسترده مزارع و باغات و به طور کل اقتصاد روستایی در مناطق مختلف جهان از جمله ایران را تحت شعاع قرارداده است . به گونه ای که بسیاری از محصولات کشاورزی به شدت به لحاظ کمی و کیفی از خشکسالی آسیب دیده اند، و همین آسیبها به مراتب ظرفیتهای توسعه در نواحی روستایی را دچار مخاطره نابودی کرده است . با توجه به نوسانات شدید در بارش های مختلف کشور ، خشکسالی ها از جمله بلایای طبیعی هستند که در شرایط نوسان منفی و یا به عبارتی کاهش بارش های جوی نسبت به میانگین دراز مدت رخ می دهند و اثر های زیانباری را بر بخش کشاورزی و بعضا اقتصاد نواحی تحمیل می نمایند به طور یقین وجود ابعاد مختلفی از این پدیده موجب تعریف های گوناگونی از آن می شود که با توجه عواملی همچون بارنگی ، دما ، پوشش گیاهی و…. عنوان می گردد . ( فرج زاده ، 1384، 3)
با توجه به عوامل موثرآب و هوایی در تعیین الگوی صحیح کشاورزی باید اهتمام زیادی گردد . شاید بسیاری از برنامه ریزی های صورت گرفته در مناطق روستایی کشور و خصوصا در زمینه کشاورزی نه تنها مشکلات را حل نکرده بلکه به فراگیر شدن و در نتیجه رویارویی با مسائل جدیدتر را رقم زده است در پی پایین آمدن کیفیت منابع آب و به تبع آن خاک پدیده های دیگری متعاقب آن به وقوع می پیوندد که دولتها را به شدت درگیر می سازد .
صاحب نظران توسعه روستايي معتقدند كه تحقق اين اهداف از طريق تصميم گيري و برنامه ريزي از درون جامعه روستايي و با حمايت و تسهيل گري مديران و برنامه ريزان بيروني حاصل مي شود (Escap,1996,2) ، كه متأسفانه در طول چندين دهه برنامه ريزي و به ويژه توسعه روستاي به خاطر تبعيت از الگوي توسعه برون زا در قالب نظريه نوسازي، مورد توجه قرار نگرفته است كه برايند آن شكل گيري دولت بزرگ، در حاشيه قرار گرفتن مردم، تربيت مردم روستايي مطيع و وابسته به كمك دولت،جريان نوآوري ها از شهر به روستا، مهاجرت نيروهاي خلاق با استعداد و كوشاي جوان به شهر به دليل عدم توجه به آنها، و عدم ارائه امكانات مناسب در محيط روستا، بيكاري، فقر، تخليه روستاها، تغييرات اجتماعي و نظاير اينها بوده است . (افتخاری و همکاران ، 1386، 12)
در راستای تحقق اهداف توسعه پایدار با توجه به شرایط خاص آب و هوایی در کشور بسیاری از مسائل را باید مرتفع کرد .مدیریت در استفاده از آب در مصرف کشاورزی هم وضعیت را سخت تر کرده است به همین دلیل الگوی مصرف آب در کشور باید به گونه ای اصلاح شود که نسبت مصارف کشاورزی به تنهایی از 93% وضع فعلی به حدود 90 % در طی برنامه تغییر یابد . همچنین فعالیت بخش های مصرف کننده آب باید به گونه ای سازماندهی شود که ابتدا از آلودگی های منابع آب ناشی از فعالیت این بخشها کنترل شده ، سپس شاخص های کیفی آب به سطح شرایط مطلوب ارتقاء یابد . از طریق عدم بهره برداری بهینه از آبها و استفاده از آبهاب نامناسب توسط بهره برداران سالانه بخشی از اراصی زیر کشت در معرض شوری قرار می گیرد . همچنین به دلیل شرایط سخت محیطی در کشور ، خاکهای بی حاصل بیابانی و تپه ماسه ها و یا خاکهای شور در فلات و تپه ماسه ها برتری چشم گیری را نشان می دهد . ( خانی ، 1386 ، 188-187)
در هر نقطه ای از دنیا هیج مکانی مانند روستا ها به لحاظ وابستگی اقتصادی به زمین و کشت و کار حاصل از آن ، درگیر شرایط آب و هوایی و اقلیمی هستند ؛ در حقیقت روستاها محل کشاورزی هستند؛ لذا توسعه همه جانبه آن در گرو بالارفتن میزان سطح زیر کشت و اندازه تولیدات زراعی و دامی است . تحقق این موضوع در گرو برآورده شدن بعضی ازنهاده های کشاورزی از جمله آب مورد نیازمی باشد .
در این رابطه شهرستان ورامین نیز با توجه به خشکسالی های اخیر ، کاهش ریزش های جوی و نبود حجم منابع آب لازم برای زنده نگهداشتن قدرت تولید زمینهای کشاورزی سبب کاهش کمیت و کیفیت محصولات ومتعاقب آن کاهش در آمد و در نهایت سرعت روند توسعه و توسعه پایدار روستایی شده است. فعالیت های عمرانی چون سد ماملو بررودخانه جاجرود نتوانسته است نیازهای ضروری بخش کشاورزی را تامین کند و از طرفی علاوه بر افزایش مصارف نیازهای کشاورزی مصارف خانگی و صنعتی نیز به این موضوع اهمیت می بخشد. در این تحقیق سعی براین است که با توجه به قرار گیری شهرستان ورامین در حاشیه کویر و با توجه به ظرفیتهای بالقوه و بالفعل در زمینه کشاورزی و منابع آبی چگونه می توان آثار خشکسالی را کمرنگ کرد و به دنبال آن شاخصهای توسعه اعم از مسائل اقتصادی ، اجتماعی ، بهداشتی و…. را بهبود بخشید. شهرستان ورامین در طی سالهای اخیر جایگاه مطلوبی در زمینه کشاورزی در کشور به دست آورده است به گونه ای که بسیاری از محصولات کشاورزی ورامین در زمره اقلام صادراتی کشور می باشد ؛ گلخانه های عظیم با سرمایه گذاری های فراوان و اراضی وسیع زیر کشت ، برنامه ریزی را برای این شهر کویری که با بحران کم آبی و به دنبال آن خشکسالی روبروست ، سخت کرده است . اما چیزی که باید به آن توجه داشت این است که اگر هر نقطه ای از کشور به قطب کشاورزی تبدیل گشت ، استمرار این روند تنها بر دوش کشاورزان نیست و خسارات ناشی از این بلای طبیعی آنقدر سنگین است که اگر دولت با کشاورزان همکاری نکند روستاها خالی از سکنه میشوند و به دنبال آن کشاورزی نابود خواهد شد و کشوری که کشاورزی پویا با تمام مشکلاتش نداشته باشد ؛ صحبت از صنعت کار عبث و بیهوده ای خواهد بود . توسه پایدار ملی در گرو پایداری مناطق روستایی است . به عبارتی پایداری فضاهای روستایی در ابعاد مختلف می تواند نقش موثری در توسعه منطقه ای و ملی داشته باشد بدین ترتیب با شناخت جایگاه سکونتگاهها از منظر ابعاد وشاخص های توسعه پایدار با دیدگاه جامع تری امکان برنامه ریزی فراهم خواهد شد.( شایان وهمکاران،1389، 18)
هدف
کشاورزی در هر مقطع زمانی و در هر مکانی با آب و ویژگی های مکانی شامل (انواع خاک، آب و هوا و میزان و کیفیت آب و…) به آن گره خورده است به طوریکه توسعه روستایی از گذشته تا کنون با کشاورزی عجین شده است . مدت زمانی است که توسعه کشاورزی به عنوان یک روش برای رسیدن به اهداف قسمت زیادی از توسعه ملی مورد توجه برنامه ریزان کشور قرار گرفته است . ( دهقان و همکاران 1384، 2) از آنجا که کشاورزی در ارتباط با آب و هوا قرار دارد به همین دلیل تقابل این دو مساله نیاز به بحث و تعقل دارد ،لذا با توجه به اینکه کشور ما در کمربند آب و هوایی خشک و نیمه خشک قرار گرفته است و در مناطق خشک و کم باران به خصوص در نواحی بیابانی میانگین بارش به زیر 50 میلی متر می رسد که خود به نوعی بحران محسوب می شود که مدیریت صحیح منابع طبیعی را می طلبد . مدیریت موفق منابع آب ، نتیجه درک جامع فرآیند های موجود در نظام های منابع آب است و این موضوع اساس توسعه اقدامات مدیریتی مناسب مانند کاهش ریسک در مقاطع مختلف را از راه نظام های هشدار دهنده و آمادگی برای مواقع اضطراری و بحرانی تامین می کند . (ناظمی ، 1385 ، 93)
در چنین مناطقی زندگی الزاما در ارتباط با آب شکل گرفته و وجود منابع آب ، کمیت و کیفیت و نیز دائمی یا موقتی بودن آن همواره در تشکیل اجتماعات انسانی نقش داشته است . بدیهی است در چنین فضایی بدون وجود آب کافی تشکیل جوامع شهری یا شکل گیری اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و بهره برداری از زمین غیر ممکن است ( مهدوی ، 1385، 143) بدین ترتیب توجه به توسعه روستایی بدون توجه به کشاورزی امری بی اساس است چرا که زندگی روستاییان بر پایه کشاورزی است و حال آنکه به دلیل شرایط اقلیمی و خاص آب و هوایی و خشکسالی های پیاپی و تقابل و رویارویی این مسائل با هم ، پرداختن به آن در اولویت های اساسی برنامه ریزان برای بهبود شرایط کمی و کیفی زندگی روستاییانی است که اقتصاد آنها از راه کشاورزی و دامداری می چرخد .
سوال های تحقیق
1- آیا کمبود بارش و نوسانات جوی و آب و هوایی در کاهش راندمان تولیدات کشاورزی نقش موثری دارد ؟
2- آیا فقدان اطلاعات در بکارگیری بهتر منابع آبی در کمیت و کیفیت تولیدات کشاورزی نقش نافذ دارد ؟
3- آیا کاهش میزان حجم منابع آبی ناشی از خشکسالی در کاهش میزان محصولات کشاورزی و تنوعات و در نهایت در چگونگی توسعه روستاهای شهرستان ورامین موثر است ؟
فرضیه
1- به نظر می رسد کمبود بارش و نوسانات جوی و آب وهوایی در کاهش راندمان تولید و به طور کلی فعالیت کشاورزی ، نقش بسزایی دارد .
2- به نظر می رسدعدم وجود دانش و اطلاعات کافی دربه کارگیری بهترمنابع آبی موجود در تولیدات کشاورزی نقش تعیین کننده دارد. ( مدیریت آب و مدیریت تولید )
3- بنظرمی رسد کاهش تولیدات کشاورزی به دلیل خشکسالی و به تبع کاهش توان اقتصادی و همچنین کاهش تنوعات محصولات کشاورزی در روند آهنگ توسعه درروستاهای شهرستان ورامین موثر بوده است .
روش و ابزار تحقیق
این مطالعه به لحاظ روش تفصیلی و به لحاظ هدف کاربردی بوده است یعنی اطلاعات موجود ناحیه استخراج و توصیف و بر اساس بهره برداری و استفاده مطلوب مورد بررسی قرار می گیرد بنابراین روش های گردآوری مطالعه مشاهده ، مصاحبه و استفاده از اسناد مدارک کتابخانه ای می باشد . همچنین تجزیه و تحلیل اطلاعات گرد آوری شده از طریق روش های تحلیلی آماری با کمک نرم افزار EQLIM ،SPSS ، DIC ،Taxconomi صورت می گیرد .
محدودیت ها
– عدم دسترسی به آمار و اطلاعات دقیق در سطح دهستان از سوی مرکز آمار
– فقدان آگاهی دستگاههای دولتی ذیربط و مسئول از اطلاعات مربوط به کشاورزی و آسیبهای خشکسالی در طی سالهای اخیر
– عدم وجود تخصص های لازم در ساختار و تشکیلات واحد های مربوطه
– عدم شناخت نسبت به ابعاد اهمیتی آمار و برنامه ریزی
– محدودیت مکانی انجام مطالعات در یک محدوده مشخص تقسیمات جغرافیایی ( شهرستان ورامین )
– محدودیت زمانی انجام مطالعات در طول یک ترم تحصیلی
روائی مطالعه
ابزار مطالعه میتواند متغیرها و داده های موضوع مورد مطالعه را سنجش نماید و واقعیت ها را به خوبی نمایش دهد و عناصر و عوامل را بطور جداگانه و در ترکیب با هم مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد .
پایایی مطالعه
چون ابزار سنجش در تمام موقعیت های مکانی و در هر مقطع زمانی قابل بهره برداری است ، لذا نتایج این مطالعه نیز از اعتبار برخوردارند .
فصل دوم
مبانی نظری
مقدمه
در هر مطالعه مبانی نظری یعنی ادبیات مطالعه از برجستگی ویژه ای بر خوردار است . چون دانستن تعاریف و مفاهیم می تواند ما را در شفاف سازی مطالعه کمک کند. لذا با این دیدگاه تلاش شد تا به تعریف واژه هایی که ابعاد بنیادی مطالعه را تشکیل می دهد ، بپردازیم ؛ و بر مبنای آن روند مطالعه را شکل دهیم و نتایج مورد نظر را از آن استخراج کنیم و در نهایت با حصول نتایج ، پیشنهادات را ارائه نماییم .
تعاریف و مفاهیم آب و هوا و عناصر آن
کشور ما ایران سرزمینی متنوع از لحاظ آب و هوایی و محصولات کشاورزی است و تنوع آب و هوایی در مقطع زمانی مشخص سبب می شودکه ما انواع تولیدات کشاورزی را همزمان با هم داشته باشیم ؛ به طوریکه در برخی از شهرهای شمالی و شمالغربی و غرب کشور در فصل زمستان برف و کولاک وجود دارد و در همین زمان در نواحی جنوبی کشور آب و هوا ایده آل و عاری از برف است و شاید مردم جنوب کشور ما هرگز برف را ندیده اند و یا از نواحی شمال کشور که سراسر پوشیده از پوشش گیاهی سبز و جنگل های انبوه است ، به نواحی مرکزی فلات ایران می رسیم که جز مناطق نیمه بیابانی و بیابانی است . تفاوت بارش ها در نواحی کشور متفاوت است مثلا در انزلی در استان گیلان میانگین بارش سالیانه به بالای 2000 میلیمتر میرسد و در ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان این بارش از 52 میلیمتر در سال تجاوز نمی کند که البته توزیع بارش هم طوری است که شاید همین 52 میلیمتر در یک روز ببارد و حتی موجب خسارت جانی و مالی گردد . به هر روی برخی از مناطق کشور با خشکسالی دست به گریبان هستند که خود باعث مشکلات زیادی شده است و بر زندگی مردم به خصوص روستانشینان که منبع درآمد و اقتصاد اغلبشان وابسته به زمین کشاورزی و به دنبال آن منابع آب کافی می باشد ، به شدت اثر گذار بوده است و حتی در برخی از موارد منجر به مهاجرت و ترک منطقه شده است . به همین دلیل در این فصل به بیان تعاریف پایه از شرایط آب و هوایی و توسعه می پردازیم تا بتوانیم با توجه به اصول اساسی و تعاریف اصلی شرایط منطقه مورد مطالعه را به خوبی درک کنیم .
2-1- آب هوا (اقلیم)
اقلیم واژه ای عربی است که از کلمه یونانی کلیما (Climate) گرفته شده و در فارسی به نام کلی آب و هوا به کار برده می شود . ( علیزاده وهمکاران ، شماره 182)
در لغت نامه دهخدا اقلیم به معنی خمیدگی ؛ انحنا و انحراف و اصطلاحا به معنی تمایل و انحراف ناحیه ای از زمین نسبت به آفتاب توضیح داده شده است . در فرهنگ عمید نیز اقلیم کلمه ایست یونانی به معنی مملکت ، کشور ، ناحیه و قطعه ای است از عالم که از لحاظ آب و هوایی و سایر اوضاع و احوال طبیعی از منطقه و قطعه دیگر جدا شده باشد . پیشینیان کلمه خشکی های عالم را به هفت قسمت تقسیم نموده و هر قسمت را اقلیم نایده اند . کلمه شهر در زبان فارسی همان اقلیم می سازد و اصطلاحا مانند هفت شهر و هفت اقلیم در ادبیات ما متأثر از طبقه بندی یونانی هاست . ( www. civilica.ir، خام چین ، 1385 )
شکل 2-1- اقلیم در کره زمین
http://climate.gmu.edu : منبع
آن بخش از علوم زمین را که به مطالعه اتمسفر ( هواسپهر یا جو) سیاره زمین در یک مقطع زمانی بسیار محدود می پردازد ، ((علوم اتمسفری)) یا هواشناسی می نامند . شاخص ترین این علوم هواشناسی و آب و هواشناسی است . عمده ترین عامل تفکیک این دو علم مقیاس زمانی است ؛ زیرا مطالعه اتمسفر در مقیاسهای زمانی و مکانی متفاوت انجام می شود ، به طوریکه اقلیم شناسی را می توان هواشناسی دراز مدت و در مقیاس بزرگ در نظر گرفت .
اصطلاح ((هوا))، شرایط جوی موجود در زمان معین و محدود را مشخص می کند . هوابرآیند عملکرد فرآیند های متعدد و تغییرات حاصل در عوامل کنترل کننده جو است . در هواشناسی سعی می شود با استفاده از اصول و مفاهیم فیزیکی و مدل های تجربی ، عناصر و عوامل به وجود آورنده هوا شناسایی شود تا در نتیجه این شناخت بتوان وضع هوا را در کوتاه مدت پیش بینی کرد .
بدیهی است که وضع هوا ، پیوسته تغییر می کند ، اما معمولا در هر مکان مشخص ، در طول سال یک هوای معین به دفعات بیشتری جابه جا می شود ، به طوریکه از نظر فراوانی ، این هوا در آن مکان نمود بیشتری می یابد . این هوا در هر منطقه ، (( آب هوای آن منطقه )) به حساب می آید . پس آب و هوا (اقلیم) عبارت است از : هوای غالب در یک محل در دراز مدت .
اقلیم هم مانند هوا در حال تغییر است و فقط در مدت زمان طولانی با ترکیب عناصر و با اثر گذاری عوامل آب و هوا توزیع بهنجار پیدا می کند . در تغییرات آب و هوای یک منطقه یا توزیع آب و هوا ها در سطح زمین ، علاوه بر تاثیر عوامل دینامیکی و فیزیکی اتمسفر ، ناهمواری سطح زمین ، پوشش گیاهی آن ، آب و خاک و عرض جغرافیایی نیز موثرند . ( کاویانی و همکار، 1387 ، 5)
مطالعات توصیفی آب و هوا بطرق مختلف صورت می گیرد ، از جمله طبقه بندی کوپن و تورنت ویت ، نیز در قرن بیستم شکل گرفت . این دو با استفاده از میانگین عناصر آب و هوایی ، مانند دما، رطوبت و تبخیر ، آب و هواهای مختلف زمین را طبقه بندی کردند . مشکل عمده این کارها عدم ارزیابی مجموع عناصر آب و هوایی به صورتی یکپارچه بود .
یا کوبس ، در طول جنگ جهانی دوم ، به منظور استفاده علمی از دانسته های آب و هوایی و پیش بینی شرایط آب و هوایی آینده ، آب و هواشناسی سینوپتیک را به معنی واقعی و عملی آن مطرح کرد . به نظر او برای طبقه بندی و تبیین آب و هوا باید از مجموعه سیستمهای فشار ، مانند سیکلونها ، جبهه ها ، موج ها و جهت باد ، استفاده کرد و تمام عناصر آب و هوایی یک محل یا منطقه را یکجا مورد بررسی قرار داد . ( کاویانی و همکار، 1387 ، 9)
حال که سیر تحول و تکامل علوم آب و هواشناسی را برشمردیم به تبیین عناصر آب و هوایی شامل دما ، بارش و عوامل آب و هوایی شامل عرض جغرافیایی ، دوری به نزدیکی به دریا ، رطوبت و ارتفاع می پردازیم و جایگاه هر یک از عوامل فوق در ایجاد نواحی مختلف آب وهوایی را معین می کنیم .
در این رابطه عوامل موثر در آب و هوای ایران به دودسته بیرونی و محلی تقسیم می شوند . عوامل محلی آنهایی هستند که در خود محل قرار دارند و اثر آب و هوایی آنها از سالی به سال دیگر چندان تفاوتی ندارند . تابش خورشید و ناهواریها جزو عوامل محلی به حساب می آیند و عوامل بیرونی به عوامل اتلاق می شود که از بیرون وارد ایران می شوند. سیستمهای فشار و توده های هوا جزو این گروه به حساب می آیند . ( علیجانی ، 1379 ، 23)
2-2- عناصر آب و هوایی
2-2-1- دما
مقداری از انرژی تابشی خورشید توسط عوارض سطح زمین جذب شده ، تبدیل به انرژی حرارتی می شود. این انرژی ، به شکل ((دما)) یا درجه حرارت جلوه می کند .
در بین عناصر اقلیمی مختلف ، دما و همچنین بارش اهمیت خاصی دارند . گرچه اصلی ترین عامل ایجاد دما ، انرژی حاصل از جذب تابش کوتاه خورشیدی در سطح زمین است ، عوامل دیگری نیز در چگونگی دمای مناطق مختلف سطح زمین تعیین کننده اند ، که عبارتند از :
1- شرایط تابشی و ارتباط آنها با عوارض سطح زمین
2- هدایت گرمایی در قشر فوقانی سطح زمین
3- ارتفاع از سطح زمین
4- ناهمواری و جهت آفتابگیری
5- جابه جایی افقی و عمودی هوا
6- ابرناکی
7- جریانهای اقیانوسی ( کاویانی وهمکار ، 1387 ، 112)
2-2-2- تاثیرتابش بر دما
دمای مناطقی که در معرض تابش شدید خورشیدند ، در صورتی که بخش قابل ملاحظه ای از این تابش جذب شود ، بالاست . اگر شرایط تابش ، همانند مناطق گرمسیری ، در تمام طول سال بالا باشد ، نوسان سالانه دمای زیاد حاکم بر محیط ، چندان زیاد نیست . بر عکس در منطق معتدل و عرض های بالا تغییرات سالانه تابش بسیار مشخص و در نتیجه نوسان سالانه دما نیز شدید است .
اتلاف شدید انرژی تابش از سطح زمین ، به کاستن دمای محل منجر می شود ؛ بنابراین ، جذب هرز تابش در سطح زمین ،برای روند روزانه و سالانه دما ، چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی ، تعین کننده است . ( کاویانی و همکار ، 1387، 113-112)
شکل 2-2- دما در مناطق مختلف کره زمین
www.camelclimatechange.org : منبع
2-2-2-1- مناطق انرژی تابشی ایران
کشور ایران از نظر دریافت انرژی تابشی به چهار ناحیه تقسیم می گردد .
➢ سواحل دریای خزر که به علت کمتر بودن ساعات آفتابی و ارتفاع کم از سطح متوسط دریا ، از حداقل انرژی تابشی روزانه برخوردار است .
➢ تمام مناطق آذربایجان و بخشی از کردستان واقع در شمال خط رشت – همدان – سنندج ، و قسمتهای شمال شرقی کشور در شمال خط گرگان – تربت جام از میانگین تابشی روزانه کمتر از 389 کالری بر سانتیمتر مربع برخوردار است . در این ناحیه طول روز و شدت تابش در زمستان کمتر است و ابرناکی آسمان هم نسبتا زیاد است .
➢ منطقه تابشی زیاد که شامل دامنه های جنوبی کوههای البرز ، ارتفاعات جنوب خراسان ، زاگرس میانی ، جلگه خوزستان و سواحل جنوبی کشور می باشد . در این منطقه ، در شمال زاویه تابشی دوره سرد مایلتر و طول روز کوتاهتر است . اما در دوره گرم هم زاویه تابش در دامنه ها عمودیتر و هم طول روز طولانیتر است . در قسمت های ساحلی هم وجود بخار آب جو تا اندازه ای ورود انرژی را تعدیل می کند .
➢ منطقه تابشی خیلی زیاد که شامل زاگرس جنوبی ،دشت لوت ، چاله جازموریان و ارتفاعات بشاگرد است . در این منطقه ، اثر دریاها بسیار کمتر است ، ارتفاع از سطح دریا کم است ، عرض جغرافیایی پایین است ، و بیشتر اوقات سال آسمان صاف است . در نتیجه ، بالاترین مقدار انرژی تابشی روزانه را دریافت می کند . ( علیجانی ، 1379، 18-17 ) شهرستان ورامین جز دسته سوم نواحی بارشی است به طوریکه تابستانهای گرم با زاویه تابشی عمود بر سطح زمین است که خود برای تولید میوه های تابستانی امری ضروری است ولیکن تبخیر آب های سطحی در این نوع تابش بسیار بالاست .
2-2-3- بارش
بارش زمانی اتفاق می افتد که هوای مرطوب و عامل صعود ، هر دو با هم در منطقه ای وجو داشته باشند ؛ به عبارت دیگر ، هوای مرطوب باید تا ارتفاع معینی بالا رود تا بر اثر سرد شدن آدیا باتیک ، به نقطه اشباع برسد و در مرحله بعد ، ابر بارش را پدید آورد . نبود هر یک از این دو عامل مانع وقوع بارش می شود . صعود هوای مرطوب برای ایجاد بارش به عوامل متعددی نسبت داده شده است . بر اساس این عوامل صعود ، بارش را به انواع جداگانه ای تقسیم کرده اند . متداولترین این انواع عبارتند از : بارش جبهه ای یا سیکلونی ، بارش همرفتی و بارش کوهستانی . ( کاویانی و همکار ، 1387 ، 239 )
شکل 2-3- نحوه ایجاد باران
www.ec.gc.ca : منبع
2-2-3-1- نواحی بارشی ایران
همانند در جه حرارت ، پراکندگی مکانی بارش درکشورمان هم از تنوع بسیار بالایی برخوردار است . به ویژه اینکه قسمتهای بیشتری از کشور از بارندگی کمتری برخوردار است . از طرف دیگر عوامل صعود و منابع رطوبتی بارش در قسمتهای مختلف کشور ، حتی با بارندگی نسبتا مساوی فرق می کند . در هر نوع طبقه بندی که به کاربرده شود ، قسمتهای وسیعی با دامنه بارندگی بالا در یک گروه قرار می گیرند . ایستگاههای هواشناسی بمنظور بررسی و پیش بینی اوضاع جوی و یا مطالعه آب و هوای منطقه (CLIMAT) به دو دسته تقسیم می شوند :
الف : ایستگاههای سینوپتیک ( Synopic Station )
ب : شبکه ایستگاههای کلیماتولوژی ( Climatological Network )
اندازه گیری ایستگاههای سینوپتیک ، عبارتند از :
ایستگاههای سینوپتیک سطح زمین ، دریا و اقیانوسها که عوامل جوی سطح زمین و نزدیک آن را اندازه گیری میکند .
ایستگاههای جو بالا که فشار ، درجه حرارت ، رطوبت ، سمت و سرعت باد را در ارتفاعات مختلف جو تعیین می نماید .
ایستگاههای خودکار ، قادرند عوامل مختلف جوی در سطح زمین را بطور خودکار اندازه گیری و در فاصله دورتری در دسترس قرار دهند .
اندازه گیری شبکه ایستگاههای کلیماتولوژی عبارتند از :
ایستگاههای اقلیم شناسی که فقط سه نوبت در روز پارامترهای مهم هواشناسی را دیده بانی و در دفاتر مخصوص ثبت میگردد.
ایستگاههای کشاورزی 
ایستگاههای باران سنجی که آمار آنها بیشتر مورد نیاز مؤسسات و سازمانهای تحقیقاتی در زمینه کشاورزی و آبیاری می باشد.
زمان و ساعت دیده بانی : برای اینکه بتوان عوامل جوی دیده بانی شده را از ایستگاههای متعدد هواشناسی دریافت و روی نقشه های سینوپتیک ترسیم و آنالیز نمود ، در مرحله اول لازم است کلیه گزارشات در رأس ساعت معینی انجام شود و همزمان باشند و جهت اجرای این منظور بستگی به این دارد که تمام ایستگاههای دیده بانی از ساعت های محلی ( وقت محلی ) استفاده ننموده و مبدأ زمان معینی را در نظر بگیرند . برای این منظور از وقت و زمان متوسط نصف النهار گرینویچ UTC ( زمان هماهنگ شده بین المللی ) استفاده میشود و کلیه ایستگاههای هواشناسی موظفند گزارش خود را ، رأس ساعت معین UTC تهیه و ارسال نمایند . اختلاف افق تهران با ساعت گرینویچ سه ساعت و 31 دقیقه است ولی برای محاسبه وقت UTC در ایستگاههای هواشناسی ایران از ساعت رسمی کشور سه ساعت و 30 دقیقه کسر می کنیم یعنی ساعت 12 ظهر بوقت تهران ، ساعت 8/30 صبح بوقت گرینویچ می باشد.
با استفاده از ویژگی های مهم بارندگی و با استفاده از روش سینوپتیک ، کشور ایران به پنج ناحیه آب و هوایی تقسیم شده است ، که عبارتند از :
1- ناحیه خزر غربی
2- ناحیه خزر شرقی
3- ناحیه کردستان
4- ناحیه آذربایجان و زاگرس اصلی
5- ناحیه خراسان شمالی
6- ناحیه خشک ( علیجانی ، 1379 ، 139- 138 )
2-3- عوامل آب و هوایی
2-3-1- عرض جغرافیایی و تابش
تابش خورشید منبع اصلی انرژی سیاره زمین و عامل اصلی کنترل حیات آب و هوا در سطح زمین به شمار می آید . انرژی خورشید ، با کنترل حرارت سطح زمین ، پراکندگی زمانی و مکانی رطوبت و فشار را نیز تعیین می کند . ( کاویانی و همکار ، 1387 ، 57)
از آنجا که عرض جغرافیایی بر دما و بارش و به تبع پوشش گیاهی موثر است و این عوامل به هر نحوی تحت تاثیر این عامل قرار دارند .
عرض جغرافیایی بوجود آورنده زاویه تابش می باشد و به طور کلی عرض جغرافیایی یکی از عوامل عمده تغییرات در کسب انرژی تابشی توسط سطح زمین است که تغییرات دما و تفاوت های آب و هوایی را باعث می گردد ؛ زیرا جهت قرار گیری زمین درمدار گردش خود بدور خورشید ، طوری است که بیشترین تابش خورشیدی بر مدار استوای زمین می تابد . بطوریکه زاویه تابش در این مدار همیشه نزدیک به قائم و یا قائم است و حداکثر انرژی به حداقل سطح می رسد ، سپس در فاصله بین مدار استوا و مدار راس السرطان در نیمکره شمالی و مدار راس الجدی در نیمکره جنوبی که محدوده تقریبا 23 درجه شمالی و جنوبی را شامل می شود بیشترین انرژی تابیده می شود و بعد از این دو مدار زاویه تابش رفته رفته حالت مایل پیدا کرده و انرژی رسیده از خورشید می بایستی بر سطح گسترده تری تابیده شود ، بنابراین مقدار انرژی ثابت بایستی سطح بیشتری را گرم نماید بنابراین هر چه از دو مدار فوق دور شویم میزان انرژی دریافتی کاسته میشود به طوریکه در قطب ها به حداقل می رسد .( اصغری مقدم ،1384، 31) اکنون که کشور ما در بخش جنوبی منطقه معتدله قرار دارد ، در منطقه حنوب کشور ما با تابش عمودی و مستقیم نور خورشید مواجه هستیم ولیکن با پیشروی به سمت مناطق بالاتر و شمال کشور نور خورشید به صورت متمایل تر می تابد و بدین صورت انرژی دریافتی از خورشید به مراتب کمتر و میزان درجه حرارت کاهش می یابد .
2-3-2- دوری و نزدیکی به دریا
وجود بخار آب در نواحی مجاور دریاها و منابع رطوبتی باعث تعدیل در انرژی دریافتی از خورشید می گردد . که گرچه در فصول گرم می توانند مشکل آفرین گردند ولی در فصول سرد باعث کاهش تأثیرات دمای پایین می شود . در این مورد بایستی به عامل عمق آب دریا هم که در تعدیل آب و هوای ساحل تاثیر گذار است اشاره شود . ( اصغری مقدم ،1384، 32)
ورامین از جمله شهرهای ایران است که از منابع دریا دور است به همین دلیل دارای زمستانهای سرد و خشک و تابستانهای گرم و خشک است . به همین دلیل قسمت جنوبی شهرستان جز کویر مرکزی ایران می باشد .
2-3-3- ارتفاع از سطح دریا
عامل ارتفاع یکی از مهمترین علل کاهش دما می باشد . بر اساس محاسبات انجام شده گرادیان دما در اکثر نقاط داخل فلات ایران حدود 6/0 درجه سانتیگراد برای هر 100 متر است . به عبارت دیگر با افزایش هر صد متر ارتفاع برابر 6/0 درجه سانتیگراد از درجه دما کاسته می گردد .کاهش دما به همراه افزایش ارتفاع نتیجه چند عامل است از جمله می توان گفت هر چه از میزان ارتفاع کاسته می گردد از فشار هوا کاسته می گردد ودر این حالت ملکول های هوا از تراکم کمتری برخوردار می شوند و چون این ملکول های هوا نقش عمده ای در انتقال انرژی دارند بنابراین افزایش فاصله بین ملکول ها کاهش دما را به دنبال دارند . از طرف دیگر چون همیشه بین مناطق مرتفع و پست تبادل انرژی برقرار می باشد و این تبادل انرژی خود باعث جابه جایی هوا یعنی جریان باد می گردد ، بنابراین باد عاملی می گردد که گرما را از محل دور می کند و به جای آن هوای سرد جانشین می گردد . ( اصغری مقدم ،1384، 33)
2-3-4- رطوبت
هوای خشک در طبیعت وجود ندارد و حتی در هوای ظاهرا خشک بیابانها هم مقداری رطوبت موجود است



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید