دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان‎نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته: جغرافیای انسانی گرایش: برنامه ریزی شهری
عنوان:
تحلیل فضایی ورودی شهر (مطالعه موردی از سمت شرق به غرب ماسال)
استاد راهنما:
مهندس علی علیمرادی
استاد مشاور:
دکتر علیرضا کشوردوست
نگارش:
سیده فریبا صفوی میر محله
تابستان 1392
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پایان‎نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد
رشته: جغرافیای انسانی گرایش: برنامه ریزی شهری
عنوان:
تحلیل فضایی ورودی شهر (مطالعه موردی از سمت شرق به غرب ماسال)
استاد راهنما:
مهندس علی علیمرادی
استاد مشاور:
دکتر علیرضا کشوردوست
نگارش:
سیده فریبا صفوی میر محله
تابستان 1392
سپاسگزاری
با تشکر از استاد بزرگوار مهندس علی علیمرادی که در تدوین این پایان نامه به عنوان استاد راهنما قبول زحمت فرموده و من از راهنمائیهای ایشان بسیار بهره برده ام و همچنین از جناب آقای دکتر علیرضا کشوردوست به عنوان استاد مشاور کمال سپاسگزاری را دارم .
تقدیم به:
تمامی کسانی که در دوران تحصیل مشوق من بودند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
مقدمه2
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1 بیان مسئله و ضرورت تحقیق4
1-2- اهداف تحقیق5
1-3 سوال تحقیق5
1-4 فرضیه های تحقیق5
1 – 5 روش تحقیق6
1-6 روش گرد آوری اطلاعات6
1 – 7 روش تجزیه و تحلیل داده ها6
1 – 8 پیشینه تحقیق6
1–9 محدوده مورد مطالعه8
1 – 10 موانع و محدودیتهای تحقیق8
1 – 11 واژه ها و مفاهیم8
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
2-1 تاریخچه ورودی شهر11
2 –2 ورودی شهرها در ایران11
2 – 3 مفهوم ورودی14
2 – 4 اجزاء فضای ورودی15
2–5 بررسی عوامل موثر بر طراحی ورودی ها16
2-6 نحوه تاثیرگذاری نقش ورودی در طراحی16
2-7 نقش های تعریف شده برای ورودی17
2-8 ورودی شهر امروز صحنه تناقض و تضاد18
2-9 توقعات موضوعی از ورودی22
2-9-1 تبدیل پذیری22
2-9-2 نفوذ پذیری24
2-10 توقعات موردی از ورودی شهر25
2-10-1 پذیرندگی25
2-10-2 خوانایی26
2-10-3 تشخص27
2 –11 نظریه پردازان جهانی28
2-11-1 جان راسکین (1900-1818)28
2 -11-2 کامیلو بویی تو (1914 – 1836)29
2-11-3 کامیلو سیت (1903 _ 1843)29
2-11-4 کنسانتین دوکسیادیس30
فصل سوم: ویژگیهای جغرافیایی محدوده مورد مطالعه
3-1 ویژگی های طبیعی32
3-1-1 موقعیت جغرافیایی ما سال32
3-1-2 زمین شناسی34
3-1-3 توپوگرافی36
3-1-4 منابع آب38
3-1-5 اقلیم41
3-1-6 خاک45
3-1-7 پوشش گیاهی (جنگل ومرتع)48
3-2 ویژگیهای انسانی50
3-2-1 جمعیت50
3-2-2 توزیع سنی جمعیت51
3-2-3 توزیع جنسی جمعیت51
3-2-4 میزان موالید و مرگ و میر52
3-2-5 جمعیت شهری و روستایی52
3-2-6 وضعیت سواد53
3-3 ویژگیهای اقتصادی54
3-3-1 کشاورزی54
3-3-2 زراعت55
3-3-3 باغداری55
3-3-4 دامداری56
3-3-5 زنبور داری56
3-3-6 شیلات57
3-3-7 نوغانداری57
3-3-8 صنعت و معدن58
3-3-9 صنایع دستی59
3-3-10 نیروی انسانی و اشتغال59
3-4 ویژگیهای کالبدی59
3-4-1 تاریخچه ماسال59
3-4-2 نامواژه ما سال61
3-4-3 ویژگی های قومی- زبانی و مذهبی ماسال61
3-4-4 سیر پیدایش وتکوینی شهر ماسال62
3-4-5 دگرگونی کالبدی شهر ماسال62
فصل چهارم: نتایج ویافته های تحقیق
4-1 بررسی ورودی شهر ماسال66
4-1-1 ورودي67
4-2 توقعات موضوعي از ورودي68
4-2-1 تبديل پذيري68
4-2-2 نفوذ پذيري72
4-3 توقعات موردي از ورودي شهر75
4-3-1 پذيرندگي75
4-3-2 خوانائي79
4-3-3 تشخص86
فصل پنجم: تحلیل فرضیه ها، نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات
5-1 تحلیل فرضیه ها90
5-2 نتیجه گیری96
5-3 پیشنهادات98
منابع و مأخذ99
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3-1 درجه حرارت ایستگاه مورد مطالعه 1388-135842
جدول 3-2 نمودار بارندگی ماهیانه ایستگاه شاندرمن43
جدول 3-3ميانگين رطوبت‏نسبي ایستگاه مورد مطالعه44
جدول 3-4 متوسط ماهانه ساعات آفتابي ايستگاه سينوپتيك انزلي برای شهرستان ماسال45
جدول 3-5 تعداد جمعیت و افزایش آن در شهرستان ماسال طی سالهای (85-75-1365)50
جدول 3-6 جمعیت شهری و روستایی ماسال و شاندرمن در سال 138551
جدول 3-7 جمعیت گروههای سنی 85-1375 در شهرستان ماسال51
جدول 3-8 جمعیت برحسب توزیع جنسی در شهرستان ماسال در فاصله سالهای 85-137552
جدول 3-9 تعداد موالید و مرگ و میر ثبت شده طی سالهای 85-137652
جدول 3-10 جمعیت شهری و روستایی ماسال و شاندرمن در سال 138553
جدول 3-11 نرخ باسوادی در مناطق شهری و روستایی در فاصله سالهای 85-137554
جدول 3-12 نرخ باسوادی در مناطق شهری و روستایی ماسال در سال 138554
جدول 3-13 فضاهای اشغال شده توسط بخش های دولتی، عمومی وخصوصی در شهر ماسال63
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 3-1 نمودار رژيم حرارتي ایستگاه مورد مطالعه42
نمودار 3-2 نمودار بارندگی ماهیانه ایستگاه شاندرمن43
نمودار 3-3 ميانگين رطوبت نسبي ایستگاه مورد مطالعه44
نمودار 3-4 متوسط تعداد ساعات آفتابي ايستگاه سينوپتيك انزلي برای شهرستان ماسال45
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
شکل 3-1 نمای شماتیک شاخه های حوضه38
تصویر4-1 تابلوی ورودی شهر ماسال69
تصویر4-2 خیابان ورودی شهر ماسال70
تصویر4-3 کاربری آموزشی ورودی ماسال71
تصویر4-4 کاربری مسکونی ورودی ماسال71
تصویر4-5 کاربری تجاری ورودی ماسال72
تصویر4-6 کاربری اداری ورودی ماسال72
تصویر4-7 بسته شدن انتهای دید ورودی ماسال73
تصویر 4-8 نمایی از کاربری خدماتی در ورودی شهر ماسال74
تصویر4-9 عدم ایجاد کف پوش پیاده روورودی ماسال76
تصویر4-10توقف وسایل نقلیه در مسیر پیاده ورودی ماسال76
تصویر 4-11 سرویس بهداشتی ورودی ماسال77
تصویر 4-12 نمایی از طبیعت ورودی شهر ماسال78
تصویر 4-13 نمایی از استقرار ادارات در لایه اول ورودی ماسال78
تصویر 4-14 نمایی از توپوگرافی ورودی شهر ماسال80
تصویر 4-15 نمایی از وجود پیج در مسیر ورودی ماسال81
تصویر 4-16 نمایی از تابلوی تبلیغاتی در ورودی شهر ماسال82
تصویر 4-17 نمایی از مسیر تنیان، سه سار، آلیان از ورودی ماسال83
تصویر 4-18 نمایی از ورودی شهر ماسال84
تصویر 4-19 رهاشدن فضا درست پشت تابلوی ورودی85
تصویر4-20 رها شدن فضای خالی در ورودی ماسال85
تصویر 4-21 نمایی از کاربریهای آموزشی، ورزشی واداری در ورودی ماسال88
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه3-1 موقعیت شهرستان33
نقشه 3-2 زمین شناسی35
نقشه3-3 توپوگرافی37
نقشه 3-4 شبکه آب40
نقشه3-5 خاک47
نقشه 3-6پوشش گیاهی49
نقشه 3-7 کاربری اراضی شهر ماسال64
چکیده
در گذشته های نه چندان دور که حد و مرز شهرها توسط دروازه ها مشخص می‎شد مبادی ورودی به شهر از کیفیت فضایی بالایی برخوردار بود و جزو عناصر شاخص و از ویژگی های بارز هر شهر به حساب می‎آمد امروزه با گسترش و توسعه شهرها مبادی ورودی آن به مسیرهای سریع السیر برای تردد وسایل نقلیه موتوری تبدیل شده است و زمین های مجاور آنها نیز به کاربری های مزاحم و ناسازگار با محیط اختصاص یافته است که بی نظمی و اغتشاش بصری این فضاها را تشدید می کنند. در تعريف ورودي شهر مي توان گفت محور ورودي يک کريدور فضايي است که علاوه بر ويژگي‎هاي فعاليتي و جمعيتي مسير، ارتباط منطقي بين طبيعت و شهر را به صورت سلسله مراتب سازماندهي شده و نظام مند برقرار مي نمايد. آنچه كه امروزه به عنوان ورودي با آن سرو كار داريم بيش از هر چيز باعث بهم خوردن نظام رفتاري افراد و بروز ناهنجاريهاي رفتاري نيز شده است. به اين معنا كه بي توجهي به طراحي اين فضا به عنوان يك مفصل رابط، موجب ورود يكباره افراد به فضا ها شده است به نحوي كه فرصتي براي تغيير و همساز كردن رفتار با فضاي جديد وجود ندارند. اين عدم سازگاري رفتار با محيط جديد تأثيري منفي روي محيط گذاشته و به صورت يك ناهنجاري خود را نمايان مي سازد. با توجه به تعاریفی که ذکر شد ورودی شهر ماسال واکثرشهرهای ایران از چنان وضعیت ناهنجاری برخوردارند که هیچ احساسی از رسیدن با شوق ورود، در مسافر بر نمی انگیزد وتصویری مطابق با توقع وی از ورودی یک شهر در ذهن فرد ایجاد نمی کند.
تحقیق حاضر تحت عنوان تحلیل فضایی ورودی شهر ماسال انجام گرفته وجامعه آماری آن ورودی شرق به غرب این شهر می باشد.
هدف اصلی این تحقیق، تو قعات موضوعی و موردی از ورودی اصلی شهر ماسال می باشد که بر این اساس به شناخت توقعات موضوعی (تبدیل پذیری و نفوذ پذیری) و توقعات موردی (پذیرندگی –خوانایی. تشخص) شهرماسال ونیز ارائه راهکارهایی جهت تعیین ورودی مناسب شهری در شهر ماسال پرداخته شده است. در این تحقیق از روش توصیفی و تحلیلی و مشاهدات میدانی بر پایه استدلال و آمار، برای رسیدن به نتیجه نهایی استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده هابه دو روش کمی و کیفی انجام می گیرد. بخشی از اطلاعات به روش استدال استقرایی مورد تحلیل قرار می گیرد و بخش دیگری از اطلاعات با استقاده از آمار استنباطی، تحلیل می گردد.
واژگان كليدي: شهر، فضای شهری، فضا، خیابان، ورودی، ماسال
مقدمه
ورودی در شهرهای قدیم ایران به طور اخص درکلیت شهر مورد توجه بود. در شهرهای امروزی مفهوم ورودی عینیت کالبدی مطلوب خود را از دست داده است و در برنامه ریزیها و طرحهای رسمی شهری چندان عنایتی به آن نمی شود. اکثر شهرهای فعلی ایران با کیفیت فضایی ناخوشایند و عدم انتظام کالبدی و نیز کارکردهای عمدتاً کارگاهی محمل اغتشاش بصری بوده و در روندی از ادراک شهر و نیز تلقی کلیت آن، سیمای عینی و منظر ذهنی نامطلوبی برجا می گذارد. گره‌های مهم در کنار پذیرایی به شهر آمدگان محل عبور عده زیادی از افراد بوده و سیمای آن شهر با تلقی کلی از این فضا در ذهن آنان نقش می بندد. کاربریهای موجود در ورودی شهرها در اغلب موارد نقش کاروانسراهای برون شهری را بر عهده می گیرند و عده‎ای برای تجدید قوا، استراحت، سرویس وسایل نقلیه و. . . در این مکانها توقفی موقتی دارند. ورودی مکانی است که گذار روانی از بیرون به درون در آن میسر می شود. ورودی یک شهر شامل حوزهای می‎باشد که اتصال دو گستره طبیعی و مصنوع را امکان پذیر می سازد و چون افراد بیرون شهر را نیز شامل می گردد. لذا می بایستی تصویر ذهنی عموم افراد ونه فقط شهروندان را در طراحی آن لحاظ کرد. باتوجه به طرح مساله انجام گرفته پایان نامه حاضر به دنبال پاسخگويي به سؤالات ذيل است:
1-آیا ورودی شهر ماسال با توقعات موضوعی از ورودی شهر (تبدیل پذیری و نفوذ پذیری) انطباق دارد؟
2- آیا ورودی شهر ماسال با توقعات موردی از ورودی شهر (پذیرندگی –خواناییوتشخص) انطباق دارد؟
تحقيق حاضربا بهره گيري از داده هاي ميداني ومطالعات كتابخانه اي در پنج فصل به شرح زير انجام شده است:
فصل اول: در این فصل مباحثی از طرح تحقیق شامل بیان مساله، روش تحقیق، اهداف تحقیق، سئوالات و فرضیات تحقیق و. . . ارائه میشود.
درفصل دوم : به مبانی نظری تحقیق که شامل تعاریف، مفاهیم پايه اي، ديدگاهها ونظریات، تاریخچه ورودی شهر، بررسی عوامل موثر بر طراحی ورودی، توقعات موضوعی وموردی از ورودی و. . . . . . . پرداخته شده است.
درفصل سوم : به بررسی ویژگی های جغرافیایی محدوده مورد مطالعه شامل ویژگیهای طبیعی، انسانی، اقتصادی و کالبدی پرداخته شده است.
درفصل چهارم : به يافته هاي تحقيق كه شامل بررسی ورودی شرقی غربی شهر ماسال از نظرتبدیل پذیری، نفوذ پذیری، پذیرندگی، راحتی، دلبازی، خوانایی و تشخیص پرداخته شده است
فصل پنجم : در این فصل به ارزیابی فرضیات ونتيجه گيري و پيشنهادات پرداخته شده است.
1-1 بیان مسئله و ضرورت تحقیق
برنامه ریزان شهری نقش فزاینده ای برای ورودی شهرها قائل شده اند. در شهرهای قدیم ایران ورودی در کلیت شهر مورد توجه بوده است اما در شهرهای امروزی ورودی عینیت کالبدی مطلوب خود را از دست داده است و در برنامه‎ریزی‎های شهری چندان توجهی به آن نمی شود. اکثر شهرهای ایران با کیفیت فضایی ناخوشایندی در سیمای عینی و منظر ذهنی شهر اثر گذاشته است.
ویژگی ساختار فضایی ورودی های شهرهای ایران همواره تجلی عناصر محیطی–اجتماعی و فرهنگی آنها بوده است. زیرا از یک سو با گشایش منظره های طبیعی (کوه) چشم انداز بدیعی را فراهم می آورد و از دیگر سو با ورودی‎های اجتماعی–فرهنگی به شیوه دروازه های فرهنگی نیز نشانگر تجلی کاربریهای همجوار خود بوده است.
در گذشته هاي نه چندان دور كه حد و مرز شهرها توسط دروازده ها مشخص ميشد مبادي ورودي به شهر از كيفيت فضايي بالايي برخوردار بود و جزو عناصر شاخص و از ويژگي هاي بارز هر شهر به حساب مي‎آمد امروزه با گسترش و توسعه شهرها مبادي ورودي آن به مسيرهاي سريع السير براي تردد وسايل نقليه موتوري تبديل شده است و زمين هاي مجاور آنها نيز به كاربري هاي مزاحم و ناسازگار با محيط اختصاص يافته است كه بي نظمي و اغتشاش بصري اين فضاها را تشديد مي كنند.
تفکر مدرنیستی همواره متوجه تفکیک دو فضا از طریق یک مانع قابل کنترل است. این در حالیست که ورودی بیش از هر چیزی مفصلی برای اتصال دو مکان است و نه تابلویی برای تفکیک دو فضا. اتصال دو مکان نیز تنها از طریق یک فضای واجد حس مکان امکان پذیر است. از این رو ورودی مکانی است خلق شده برای یک اتفاق که معنای این اتفاق ورود و خروج آگاهانه از دنیایی به دنیای دیگر است. ذهن انسانها همواره فضا را به عنوان یک مکان و زمان را در قالب یک اتفاق ثبت می کند. یعنی از میان تمامی فضاهای موجود معمولا فقط آنهایی که واجد حس مکان هستند در ذهن افراد ثبت می شوند و در میان تمامی زمانهایی که ما را احاطه کرده اند زمانهای وابسته به یک اتفاق نهایتا تثبیت میشود.
شهر ماسال به عنوان یک شهر کوهپایه ای در جلگه غرب گیلان با پدیده از هم گسیختگی فضایی در پیرامون ورودی این شهر مواجه است. از سوی دیگر این منطقه شهری با چشم انداز زیبا به سمت کوه همواره مورد توجه شهروندان است. حال این پرسش اساسی وجود دارد که آیا ورودی شهر ماسال با توقعات موضوعی از ورودی (تبدیل پذیری و نفوذ پذیری) و با توقعات موردی از ورودی شهر (پذیرندگی–خوانایی و تشخص) انطباق دارد؟
با توجه به مسایل مذکور ورودی نه فقط یک فضا که مکانی پذیرای فعل ورود با تمام آداب و ویژگی‎هایش می باشد. وقوع این اتفاق مستلزم جایی است که حرکتی نرم و لطیف از درون به بیرون را میسر سازد. به واقع اینجا یک مفصل است نه یک تیغه. از این رو همانند هر مفصل دیگری دارای طیفی از زمان و سلسله مراتب میان دو عرصه می باشد. از طرف دیگر توجه به این نکته ظریف از حساسیت بالایی برخوردار است و آن اینکه این مفصل به تنهایی واجد شخصیت و ویژگیهایی است که آن را تبدیل به مکانی متمایز از دو عرصه درون و بیرون می نماید. در واقع گرچه ورودی اعتبار خود را از عرصه های دو طرف خود می گیرد و به تنهایی معنایی ندارد ولی نمی توان شخصیت مستقل آن را از نظر دور داشت. همین ویژگی ورودی است که همواره آن را از سایر بخشهای یک مجموعه متمایز نموده و در هر مقیاسی (شهر) همیشه آن را به عنوان مکانی شاخص مطرح نموده است.
1-2- اهداف تحقیق
در هر ورودی باید مکان های بیرونی و درونی به آرامی به هم تبدیل شوند تا افراد بتوانند رفتاری مناسب از خود بروز دهند و چون دو طرف ورودی در دل هم نفوذ دارند باید احساس راه یافتن یکی در دیگری را در فرد ایجاد نماید. به محض ورود به شهر باید احساس پذیرفته شدن توسط محیط به ما دست دهد خوانایی و وضوح توقعی است که از هر ورودی انتظار می روداز طرف دیگر افراد انتظار دارند که ورودی هر شهر معرف خصوصیات و عناصر شاخص هویتی همان شهر باشد از این رو تشخص هر ورودی که آن را از ورودی سایر نقاط متمایز کند اهمیت زیادی دارد.
اهداف این تحقیق شامل تو قعات موضوعی و موردی از ورودی اصلی شهر ماسال می باشد که بدین صورت بیان می شود :
1-شناخت توقعات موضوعی (تبدیل پذیری و نفوذ پذیری) و توقعات موردی (پذیرندگی –خوانایی. تشخص) شهرماسال
2-راهکارهایی جهت تعیین ورودی مناسب شهری.
1-3 سوال تحقیق
-آیا ورودی شهر ماسال با توقعات موضوعی از ورودی (تبدیل پذیری و نفوذ پذیری) و با توقعات موردی از ورودی شهر (پذیرندگی –خواناییوتشخص) انطباقدارد؟
1-4 فرضیه های تحقیق
1- ورودی شهر ماسال با توقعات موضوعی (تبدیل پذیری و نفوذ پذیری) ورودی همخوانی ندارد.
2- ورودی شهر ماسال با توقعات موردی (پذیرندگی –خوانایی. تشخص) همخوانی ندارد.
1 – 5– روش تحقیق
در این تحقیق روش به صورت توصیفی – تحلیلی می باشد.
1-6– روش گرد آوری اطلاعات
کتابخانه ای و میدانی و ابزار تحقیق پرسشنامه است.
1 – 7 – روش تجزیه و تحلیل داده ها
به دو روش کمی و کیفی انجام می گیرد. بخشی از اطلاعات به روش استدال استقرایی مورد تحلیل قرار می‎گیرد و بخش دیگر از آمار استنباطی تحلیل می گردد.
1 – 8 – پیشینه تحقیق
گذر زمان جبر را وارد مي کند، جبري که معماران و مخاطبان را از معماري سنتي جدا و يا دور مي کند. اين جبر مي تواند جبر اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، تکنولوژيک و يا سياسي باشد. به هر حال موجوديت جبر در تمامي موارد فوق بر اثر گذر زمان است. هنر و معماري هميشه و در همه حال تابع اصول و ضوابط معين و شناخته شده اي است و پيوندي استوار، ثابت و ناگسستني با فرهنگ، الگوهاي رفتاري و ارزش هاي جامعه دارد. به همين دليل است که سبک هاي معماري هر دوره، انعکاسي از فرهنگ و هنر آن دوره محسوب مي شود، همچنانکه تغييرات در معماري با تغييراتي که در ساير عرصه هاي زندگي به وقوع مي‎پيوندد متناسب است و اين تغييرات لازمه معماري پويا و زنده است تا بتواند نيازهاي جديد انسان را پاسخگو باشد. هر سبک جديد معماري بر اصول، روش ها و سنت هاي سبک هاي پيشين استوار است و به همين علت است که بين سبک هاي گوناگون معماري در گذشته رابطه اي محکم وجود دارد به طوري که مرزبندي در بين آنها دشوار به نظر مي رسد. اين نزديکي اصول و روش هاي معماري در بين سبک‎هاي مختلف نشات گرفته از فرهنگ، سنن و الگوهاي رفتاري مشابه افراد جامعه مي باشد که با اندک تغييرات در شيوه هاي جديد زندگي و فرهنگ مردم که ريشه در زمان دارد، به علت پاسخگويي به نيازهاي جديد باعث به وجود آمدن سبک هاي معماري مي شده است. در نتيجه بايد گفت که زمان هميشه در حرکت است و آن قومي موفق است که نيازهاي معماري جامعه را درک کند و زمان و مکان جامعه خود را بشناسد. هدف در اين مقاله بررسي ميزان اهميت طراحي ورودي در آرامش زندگي انسان در محيط زندگي اش مي باشد. آنچه در ورودي مهم است تاثيري است که اين فضا مي تواند بر محيط کالبدي اطراف خود داشته باشد. اين که چگونه نحوه شکل گيري ورودي مي تواند به خلق محيطي مطلوب و دستيابي به اصول ارزشمند در طراحي شهر بيانجامد، هدف اين پژوهش مي باشد. ورودي درشهر مفاهيم بسياري را به دنبال خواهد داشت. مسائلي از قبيل: نحوه دسترسي، تاثير در نماي شهري، زيبايي، امنيت، حريم، آسايش اقليمي، آرامش محيطي، ديد، دعوت کنندگي و مساله مهم فرهنگ که تاثيرگذار و تاثيرپذير در مفهوم ورودي در طراحي شهر و محيط شهری مطلوب است. لذا هدف، طراحي ورودي يک شهر به عنوان پيش فضا با در نظر داشتن تمام مفاهيم بالا براي دستيابي به معناي مطلوبيت است. در اینجا به مواردی که در این زمینه به پژوهش پرداخته شده است اشاره می‎گردد:
-دکتر محمدرضا نقصان محمدی وپریسا ریسمان باف 1392 در مقاله ای تحت عنوان :بررسی فضای ورودی شهرها با رویکرد شهرسازی پایداربه این نتایج دست یافته اند:
در گذشته ورودی شهر، مفصل اتصال دهنده فضای مصنوع داخل و فضای طبيعي خارج شهر بود. برهم خوردن سلسله مراتب فضایي در نظام کالبدی شهرها به دليل مدرنيزه شدن، فضاهای ورودی شهر را دچار بي هویتي و نابساماني کرد. نخستين فضای برخورد مسافران با شهر، ورودی آن استاین فضا باید در شكل‎گيری خاطرات جمعي و تصورات ذهني آنها موثرباشد. در آینده با گسترش شهر به سمت بيرون، فلكه و بلوارهایي که امروزه ورودی شهر هستند، در درون آن جای مي گيرند و به یک معضل شهری تبدیل مي‎شوند.
از نظر این محققین بنابراین نوعي آینده نگری به منظور کاهش دغدغه‎های بافت آتي پایدار لازم است. در این مقاله حوزه های ورودی شهرها را باتوجه به اصول پایداری بررسي کرده اندونتایج پژوهش بصورت مولفه های تقویت کننده ابعاد توسعه پایدار برای طراحي مبادی ورودی شهرها ارائه شده است.
-آقای شهرام شکوهی نیا وخانم پریسا رشد شمالی 1378 در مقاله ای تحت عنوان ورودی شهر به این موارد اشاره داشته اند:
این پژوهش تلاشی است برای باز شناختن وسپس تجسم بخشیدن به مفهوم فراموش شده ای که دیر زمانی است در شهرها پدید نیامده ودیده نشده است. در شهر قدیم مفهوم ورود به شهر بیشتر کالبدی محدود وتقریبا یکسان در همه شهرها داشت وورود به شهر بیشتر به معنی نفوذ از یک نقطه به یک زیستگاه محصور بوده اما در دوره های بعد دگرگونی هایی روی نمود که مفهوم شهر وشهر نشینی را تغییر داده و شکل ورود به شهر را چهره ای دیگر بخشید.
-خانم سهیلا چوبساز وآقای کریم حسین زاده دلیر1390 درمقاله ای تحت عنوان تحلیل مقایسه ای محورهای ورودی منطقه بزرگ شهری تبریزبا هدف ارزیابی ومقایسه ویژگیهای فعالیتی ونقش منطقه ای کریدورهای ارتباطی کلان شهر تبریز در سه محور اصلی آن پرداخته اند وبا استفاده از روش فرایند سلسله مراتبی (AHP) به نتایجی دست یافته اند. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می دهد که هریک از کریدورهای ارتباطی مورد نظر دارای ارزش های منطقه ای ویژه ای است که مستقیما در رویکرد برنامه‎ریزی جهت ساماندهی محورهای ورودی نقش دارد.
1–9 محدوده مورد مطالعه
شهر ماسال با مساحتی برابر 447/622 کیلومترمربع است که از شمال به شهرستان رضوانشهر، از جنوب و شرق به شهرستان صومعه سرا از مغرب به استان اردبیل محدود است. این شهر بین 48 درجه و 43 دقیقه تا 49 درجه و 14 دقیقه طول شرقی و 37 درجه و 15 دقیقه تا 37 درجه و 35 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است. در این تحقیق ورودی محور شرق به غرب شهر ماسال مورد بررسی قرار گرفته است.
1 – 10 موانع و محدودیتهای تحقیق
در جهان امروز داشتن اطلاعات دقیق و به هنگام یکی از جهات پیشرفت یک کشور محسوب می شود. کشورهای پیشرفته دنیا با درک این موضوع و اینکه اطلاعات دقیق نقش موثری در توسعه خواهد داشت، هزینه هنگفتی را در پی یافتن راهکارهای جدید تکنولوژیکی برای دستیابی به اطلاعات بیشتر و ارائه آن به مراکز علمی و تحقیقاتی بکار می برند. اما در کشور ما این مسئله وجود ندارد یا کمتر یافت می شود. بزرگترین مانع در سر راه تحقیقات علمی در کشور ما در اختیار نداشتن اطلاعات و منابع به روز با شرایط واقعی می باشد که معمولا با عدم همکاری مسئولین در ارائه اطلاعات، عدم همکاری شهروندان، عدم نهادینه کردن فرهنگ مطالعات میدانی در بین شهروندان، نبود منابع کتابخانه ای، ضعف در به اشتراک گذاشتن اطلاعات در اینترنت و. . . مواجه می شوند.
1 – 11 واژه ها و مفاهیم
شهر: مجموعه ای از احجام و فضاهایی که بر روی هم کالبد منسجم و پیوسته ای را تشکیل می دهند ورودی: محلی برای گذر که پس از عبور از آن احساس دخول به مکانی جدید القا می شود. (پاکزاد، راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران، 1386)
فضای شهری: از جمله عناصر بافت شهر است که در ادوار مختلف به همراه تایخ یک ملت بوجود می آید، شکل می گیرد و دگرگون می شود. (وزین، ساماندهی شهری، 1378)
فضا: یک مقوله بسیار عام است، فضا تمام جهان هستی را پر می کند و ما را در تمام مرتحل زندگی احاطه کرده است. (ریچارد هدمن و اندرو یازوسکی، 1371، ص 67)
خیابان: نوعی گذر گاه ارتباط دهنده و اغلب قسمتی از بافت شهری می باشد که محل تردد یا عبور وسایل نقلیه و یا عابرین است. (قریب، شبکه ارتباطی در طراحی شهری، 1376)
ماسال: شهرستان جدید تاسیس ماسال در غرب استان گیلان و در جنوب غربی منطقه‎ی تالش واقع گردیده است. که مساحت آن 447/622 کیلومترمربع است که از شمال به شهرستان رضوانشهر، از جنوب و شرق به شهرستان صومعه سرا از مغرب به استان اردبیل محدود است. شهرستان ماسال بین 48 درجه و 43 دقیقه تا 49 درجه و 14 دقیقه طول شرقی و 37 درجه و 15 دقیقه تا 37 درجه و 35 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است. (سالنامه آماری استان گیلان 1389)
ورودی: فضای ورودی شهرها مفصل اتصال دهنده فضای مصنوع داخل شهرها و فضای طبیعی خارج شهر می باشد که همچون دیگر فضاهای شهری توقعاتی بر آن مترتب می باشد. تحولات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی ناشی از مدرنیزه شدن زندگی امروزی، فضاهای شهری را در هر منطقه و ناحیه تحت تاثیر خود قرار داده است. همچنین برای تعریف ورودی شهرها تعاریف متعددی ارائه شده است که هرکدام ازآنها بر یکی ازجنبه‎های ورودی تاکید می کند. به طور مثال یکی از این تعاریف با تأکید بر وسایط نقلیه موتوری که کاملا مرتبط با ورودی شهرهای امروزیست بر این امر اشاره دارد :”مبادی ورودی شهرها مجراهایی بر روی زمین هستند که امکان ورود به شهر از طریق وسایل نقلیه موتوری را فراهم می آورد. “1اما در نتیجه‎ی تمامی تعاریف حرفه های مرتبط با این موضوع، تأکید بر ماهیت غیر خطی ورودی شهر و توجه به اینکه ورودی شهرها تنها کریدور حرکتی نبوده بلکه حوزه و عرصه‎ای هستند که کریدور حرکتی را در میان خود دارند، موارد مشترکی هستند که در این تعاریف به آنها اشاره می شود. (خادمی ورفیعی 1390)
2-1 تاریخچه ورودی شهر
در گذشته اولین نشانه بصری شهر در ذهن ناظر، ورودی شهرها بود (دروازه، حصار، بارو، سوار، خندق،…). کالبد شهر در ظرف حصار بارو و گاه خندق قرار داشته و ورود به شهر ازطریق حوزه دروازه صورت می‎گرفته است. حس ورود ازطریق رویت حصار و بارو و ظهورکشتزارها و باغات ایجاد شده و اولین تصویر عینی مسافران باروی شهر بوده است. ورودی ها در گذشته به لحاظ ادراکی و عملکردی قابل تامل و بررسی می‎باشد. دروازه قزوین، دروازه شاه عبدالعظیم، دروازه دولت از جمله قدیمی ترین دروازه‎ها می‎باشند. ویژگی های ادراکی شامل دعوت کنندگی، هویت بخشی، ایجاد حس مکان، ایجاد کریدور بصری و ادراکی بین فضای خارج و درون شهر و به لحاظ عملکردی شامل برقرار ارتباط فیزیکی بین فضای خارج و داخل، تامین امنیت و نظارت، هدایت و جهت دهی به مسافران معرفی سلسله مراتبی شهر و. . . است که توجه به این ویژگی ها بیانگر در نظر گرفتن توأم معنا، عملکرد و شکل در ورودی شهرهای قدیمی است. حال امروزه نیز با وجود اینکه نخستین فضای برخورد مسافر با شهر ورودی آن است و نخستین تصویر ذهنی و پیشداوری‎های وی بر این اساس صورت می‎گیرد، اما همچنان با عدم ارایه تصویر مناسبی از ورودی‎ها رو به رو هستیم. فضاهای ورودی امروز فضاهایی فاقد ساختار مشخص، فاقد هویت، مملو از اغتشاشات بصری و سیمایی نامطلوب، عدم خوانایی وهدایت درست مسافر، فاقد جذابیت بصری و ایجاد انگیزه در ناظر، نبود ساختار مشخص برای القای حس ورود، پایین بودن کیفیت محیطی و از بین رفتن عملکرد تفرجگاهی آن و… می باشد که علاوه بر سیمای طبیعی چیز دیگری برای تمایز میان آنها وجود ندارد. با توجه به توسعه کالبدی بیش از پیش شهرها، حاشیه های امروز، بافت های میانی شهرهای آینده ما هستند که یقیناَ بافت های مساله داردر آن زمان خواهند بود. بنابراین توجه به کیفیت فضای ورودی شهرها و تبیین چند سونگر مسایل آن، یکی از اساسی ترین موضوعاتی است که در طراحی و ساماندهی ورودی ها باید در نظر گرفت. . (خادمی ورفیعی 1390)
2 –2 ورودی شهرها در ایران
شهرهای ایرانی پیش ازاسلام بویژه در دوران هخامنشی و ساسانی بر مبنای باورهای دینی و متاثر از مقوله جهان بینی ساخته می شد. این شهرها معمولا به حصاری ختم می گشت که چهار دروازه به سوی عالم داشته و یادآور جهات اربعه بود. در این جهان بینی شهر با زمین به عنوان مرکز عالم مقایسه می گشت که از طریق دروازه‎های خود با کل عالم هستی که به چهار قسمت تقسیم می‎شد ارتباط می یافت. بنابراین مشاهده می‎گردد که این دوران علاوه بر دو عملکرد برقراری ارتباط و نمایش جهات اربعه مفهومی فلسفی در رابطه با شهر و دروازه‎های آن وجود داشت.
در دوران ساسانی بازار در اطراف ورودی و دروازه شهر توسعه یافت و میدان با عملکردهای مختلف نظیر اعلام فرمانهای دولتی بخشودگیها و عقوبت ها در مقابل آن ظهور یافت. به این ترتیب زمینه شکل گیری فضایی پیرامون دروازه ورودی و بسط مفهوم ورودی از یک مرز و یا سطح عمودی برای عبور که با عنصر شاخص دروازه تعریف می شد به فضایی خاص از نظر عملکردی فراهم گردید. هر چند که” این فضا از دیدگاه ریخت شناسی هنوز فضای خاصی را سبب نمی شده است. چنین ساختاری از فضای ورودی شهرها بعد از اسلام نیز وجود داشت “که به تدریج با گذشت زمان بویژه در دوران صفویه رشد کرد و به تکامل رسید. (حبیبی 1375 ص 102) .
فضاهای ورودی شهرها در دوران صفویه به این صورت بوده است:
عنصر مهم و شاخص فضاهای ورودی در شهرهای قدیم دروازه است. دروازه‎ها به دو دسته تقسیم می‎شدند: دروازه های درونی شامل دروازه های محله ای، دروازه های بازار و دروازه های حکومتی مربوط به ارگ و یا قلعه و دروازه های بیرونی که در حصار شهر جای داشتند. دروازه های بیرونی، فضاهای درونی شهر را با بیرون آن مرتبط می ساختند. همه دروازه های بیرونی همواره در امتداد مسیر، جاده ها و راههای منتهی به شهر قرار داشتند و از جنبه عملکردی معمولا به سه دسته دروازه های اصلی، دروازه های فرعی و دروازه‎های حکومتی تقسیم می شدند.
ویژگی‎های فضاهای ورودی شهرهای قدیم ایران نیز متاثر از فرهنگ و سنن اجتماعی دارای ویژگیهای ادراکی و عملکردی بود که پیشتر در شرح خصوصیات فضای ورودی بنا به آنها اشاره شد. ویژگیهای ادراکی دروازه‎های قدیم عبارتند از: دعوت کردن (به دلیل عملکرد اجتماعی و پویایی فضای باز مقابل دروازه شهر) هویت بخشیدن (اهمیت دادن به دروازه و تزئینات آن و شاخص نمودن دروازه) ایجاد حس ورود (عبور از دروازه به عنوان مرز جداکننده دو فضا) آماده ساختن برای درک فضای جدید (فضای باز مقابل دروازه با عملکرد اجتماعی). و ویژگیهای عملکردی فضای ورودی شهرهای قدیم ایران عبارتند از: برقراری ارتباط فیزیکی بین دو فضا (دروازه) تامین امنیت و نظارت بر ارتباط (دروازه و برج های دفاعی) هدایت (قرارگیری دروازه اصلی در مسیری که مستقیما به مرکز شهر و بازار ارتباط داشت) معرفی شهر (کتیبه هایی که بر سر در دروازه ورودیهای مهم نوشته می شد) حضور فضای ورودی در فعالیتهای روزمره شهر (فضای باز مقابل دروازه ورودی با عملکرد اجتماعی و اقتصادی).
ورودی های همه شهرهای ایران واجد تمامی این خصوصیات نبوده و برحسب اهمیت ورودی و شهر مورد نظر، از نظر دارا بودن بخشی و یا کلیه این ویژگیها با یکدیگر متفاوت بوده اند. مقایسه بین ویژگیهای ورودی یک بنا و شهر در گذشته نمایانگر وجود تشابهاتی میان آنها است. به نظر می رسد همان اهدافی که موجب شده تا فضای ورودی یک بنا شکل گیرد و تکامل یابد، در شکل گیری فضای ورودی شهر نیز نقش داشته و علت تفاوت در ساختار کالبدی ورودی بنا و شهر، تفاوت در میزان خصوصی بودن این فضاها و روش پاسخگویی به این اهداف است و ایجاب می نماید که ساختار کالبدی فضای ورودی بنا بسیار پیچیده‎تر از ورودی شهر باشد. (همان منبع ص97)
ورودی شهرهای کنونی ایران نیز بدین صورت می باشد که توسعه سریع و پر شتاب شهرها و اشغال بی‎رویه اراضی در فراسوی مرزهای آن موجب تحولات چشم گیری در سیمای حومه و حاشیه شهرها شده است. این نواحی با سازمان و ساختار فضایی و کالبدی منفصل، پراکنده، بدون انسجام و فاقد هویت از یک‎سو با نواحی روستایی و یا عرصه‎های طبیعی و از سوی دیگر با جوامع شهری تداخل نموده و یا با تغییر شکل نواحی روستایی، سیمایی نه کاملا شهری و یا روستایی بوجود آوردند. «این نواحی عموما در حول و حوش مسیرهای ارتباطی شهرها شکل گرفته و نیروی حیاتی خود را از آن می گیرند» (شالین 1372). این نواحی منظر ورودی اکثر شهرهای ایران را تشکیل می دهند. برای آگاهی از وضعیت کنونی فضاهای ورودی شهرها در ایران نمونه هایی انتخاب گردید. در انتخاب نمونه حدالقل یکی از ظوابط زیر مورد توجه قرار گرفته است:
1- شهر توریستی باشد و یا در مسیر جاده های پر تردد توریستی کشور قرار گرفته باشد.
2- از شهرهای مهم کشور باشد.
3- نماینده یکی از دو اقلیم معتدل و خشک باشد.
در گروه اول ورودی شهرهای حاشیه دریای خزر شامل آمل، بابل، لنگرود، لاهیجان، رشت و فومن، در گروه دوم ورودی شهرهای حاشیه کویر و فلات مرکزی ایران و در گروه سوم ورودی برخی از شهرهای مهم تاریخی و توریستی شامل اصفهان، شیراز ، تهران و قزوین مورد بررسی قرار گرفته است.
از مشاهدات میدانی فضاهای ورودی این شهرها نتایج زیر حاصل شده است:
1- فضاهای ورودی شهرها غالبا فاقد ساختاری مشخص و متمایز می باشند.
2- فضاهای ورودی شهرها غالبا فاقد هویت بوده و در اثر اغتشاشات بصری و محیطی به هویت شهرها آسیب می رسانند.
3- کاربریهایی با سیمایی نامطلوب نظیر تعمیرگاهها، اسقاطی‎ها و انبارها منظر ورودی اغلب شهرها را تشکیل می دهند.
4- در غیاب سیمای طبیعی ویژه و شاخص، عامل و یا ویژگی خاصی که فضای ورودی یک شهر را از شهرهای دیگر منطقه متمایز و مشخص گرداند در فضای ورودی اغلب شهرها وجود ندارد.
5- هدایت و راهنمایی تازه واردین به نقاط مختلف شهر به خوبی صورت نمی گیرد.
6- تابلوهای معرفی کننده شهرها اغلب در مکانهای نا مناسب و با کیفیت و اندازه نامتناسب قرار گرفته و به راحتی قابل رویت نمی باشد.
7- در صورت وجود عناصر ارزشمند و نمادین تاریخی و طبیعی، این عناصر اغلب در میان اغتشاشات بصری و محیطی فضاهای ورودی گم شده اند.
8- فضای ورودی شهرها غالبا فاقد جذابیت بصری بوده و انگیز ای برای ورود به شهر ایجاد نمی کند.
9- به دلیل فقدان ساختاری مشخص، در این فضا غالبا حس ورود به شهر در شخص ایجاد نمی شود.
10- در صورت وجود عناصر طبیعی با ارزش نظیر پوشش گیاهی و یا برجستگی و تنوع شکل زمین در داخل و یا پیرامون فضای ورودی شهر، از تاثیر نامطلوب اغتشاشات محیطی و بصری تا حدی کاسته می‎شود.
11- در ورودی در شهرهایی که فاقد منظر ورودی زیبا هستند، تاثیر منفی اغتشاشات محیطی و بصری مشهودتر است.
12- به دلیل پایین بودن کیفیت محیطی و وجود برخی از کاربریها نظیر تعمیرگاه اتومبیل و… در اغلب ورودیها، قابلیت آن برای برخی از فعالیتهای اجتماعی نظیر فعالیت تفرجی از بین رفته است. به غیر از تعداد معدودی از ورودیها نظیر ورودی دروازه قرآن شیراز که همچنان دارای عملکرد تفرجی نیز می باشد. (همان منبع ص124)
2 – 3 مفهوم ورودی
در لغت نامه دهخدا ورودی منسوب به ورود دانسته شده و ورود در لغت به معنای رسیدن درآمدن و رسیدن است. ورودی در معماری پاسخگوی عمل ورود به معنای رسوخ در سطحی عمودی است. عمل ورود می تواند گذر از درون یک سطح باشد. . . که به طور ضمنی بوجود آمده است و یا در حالات ظریفتر یک اختلاف سطح می تواند علامت گذر از یک فضا به فضای دیگر باشد.
گروه تیم تن نقش مهمی را برای فضای ورودی قایل شده و معتقد است که این فضا چه در بنا و چه شهر می تواند به عنوان بستری برای یک تجربه مطبوع انسانی عمل کند و بنابر این ورود و خروج را آگاهانه نماید. دوگانگی موجود بین داخل و خارج از طریق این فضا که آن را آستانه می نامند و با استفاده از ابزار واسطه ای تبدیل به فضایی با معنی و هدفمند شده و به ایجاد حس هویت می انجامد. در برخی موارد ورود از یک فضا به فضای دیگر روشن و مشخص است و به ساده ترین شکل از طریق رسوخ از یک سطح عمودی می تواند صورت گیرد. از سویی دیگر در یک مقیاس بزرگتر شهری غالبا ورود از یک فضا به فضای دیگر همراه با بروز تدریجی تمایزات بین دو فضای مختلف اغلب به صورت تدریجی و مستلزم عبور از یک یا چند فضای واسط است. در محیط های طبیعی نیز به دلیل تغییر تدریجی ساختار محیط طبیعی مرحله خروج از یک فضا و ورود به فضای دیگر اغلب تدریجی است. البته در معماری و بویژه معماری سنتی ایران نیز غالبا ورود از یک محیط خارجی بنا به درون آن از طیق عبور از یک سلسله فضاهای مرتبط به هم که مجموعا فضای ورودی را تشکیل می دهند صورت می گیرد. در معماری سنتی ایران فضای ورودی به عنوان یکی از اجزا یک بنا دارای چنان هماهنگی در در عملکرد و سازمان و ساختار فضایی–کالبدی بود که نیازها و اهداف مردم را به خوبی تامین می کرد. برای تشریح قابلیت های فضای ورودی در معماری سنتی به شرح این فضا و اجزا تشکیل دهنده آن پرداخته می شود. (خادمی ورفیعی 1390 ص56)
2 – 4 اجزاء فضای ورودی
در گذشته بر حسب نوع بنا و عملکرد آن فضاهای ورودی به گونه ای طراحی می‎گردیده بتواند پاسخگوی عملکرد موردنظر بوده و اهداف و نیازهای صاحب بنا را بر آورده سازد. در طراحی فضای ورودی اهداف و اصول متناسب با عملکرد بنا از جمله حفظ محرمیت در مورد واحدهای مسکونی– شاخص و خوانا نمودن بنا در سیمای شهر ایجاد پیوند بین بناهای بزرگ و عمومی با فضاهای شهری – تقسیم و تغییر جهت حرکت و حل مسایل کالبدی و ایجاد هماهنگی بین بنا و فضاهای پیرامونی در نظر گرفته می شد.
بطور کلی ویژگیهای فضای ورودی بنا در کامل ترن شکل آن را می توان به دو دسته ویژگیهای ادراکی و عملکردی تقسیم نمود که انعکاس نحوه شکل گیری –جزء فضاهای ورودی و خصوصیات و ویژگیهای کالبدی و عملکردی آنهاست ویژگیهای ادراکی فضای ورودی بنا عبارتند از :دعوت کردن هویت بخشیدن ایجاد حس ورود آماده ساختن برای درک فضای جدید برقراری ارتباط ادراکی بین دو فضا. و ویژگیهای عملکردی فضای ورودی بنا عبارتند از : برقراری ارتباط فیزیکی بین دو فضا تامین امنیت و نظارت بر ارتباط هدایت کنترل و حضور در فعالیتهای روزمره شهر.
بنابراین نحوه شکل کیری فضاهای ورودی بناها در گذشته به منظور پاسخگویی به چند عملکرد اصلی و جنبی بوده که حاصل الگوهای رفتاری آداب و رسوم و سنن و ارزشهای فرهنگی و اجتماعی آن دوران می‎باشد از آن زمان تا کنون دگرکونی تدریجی ارزشهای فرهنگی و اجتماعی و تحولات صورت گرفته در سنن و الگوهای رفتاری بسیاری از عملکردهای فضای ورودی بناها و ساختار فضایی کالبدی آنها را تا حد زیادی تغییر داده است. (همان منبع ص59)
2–5 بررسی عوامل موثر بر طراحی ورودی ها
بخش عمده شناخت ما از شهر در فضاهای باز شهری شکل می گیرد. این فضاها تصویر برجسته شهر را می‎سازند. ورودی شهرها به عنوان اولین نقاطی که اکثر مسافران با آن برمی خورند، بخش عمده تصویر اولیه شهر را شکل می دهد. تصاویر و حال و هوا و قوت مکان آنها در شکل دهی ذهنیت مخاطبان در رابطه با شهری که پیش رو خواهند داشت بسیار موثر است. به هم خوردن تسلسل مراتب در نظام کالبدی شهرها سبب شده تا ورودی شهرها که یکی از حلقه های این اتصال است، عملکرد مناسبی نداشته باشد، نقش خود را به خوبی ایفا نکنند و حامل پیام، معما و یا تصویری از شهر نباشد. (حبیبی ومقصودی1381ص 95)
2-6 نحوه تاثیرگذاری نقش ورودی در طراحی
در گذشته ورودی ها محل انجام تبادلات اقتصادی و اسکان موقت کاروانسراها و مکان انجام مراسم اجتماعی بودند آنها نه تنها نقطه شروع شهر و مرز بین درون و بیرون به حساب می آمدند و در شکل گیری ساختار ذهنی مسافران از شهر نقش اساسی داشتند، بلکه دارای عملکردهای ارتباطی، نظارتی، امنیتی، اقتصادی، اجتماعی نظیر گذران اوقات فراغت، مجازات محکومین، تماس ها و مبادلات اقتصادی، بدرقه و استقبال نیز بودند. با این تعاریف زمینه شکل گیری فضایی پیرامون دروازه ورودی و بسط مفهوم ورودی از یک مرز و یا سطح عمودی برای عبور که با عنصر شاخص دروازه تعریف می شد، به فضایی خاص از نظر عملکردی فراهم می شد.
ورودی های امروز تنها به عنوان عنصری جهت مشخص کردن محدوده شهر عمل می کنند. آنچه که امروزه در ورودی شهرها مشاهده می شود تنها تقلیدی ناآگاهانه از کالبد و شکل ظاهری دروازه هاست؛ لذا در ذهن طراح تعریف ارائه شده از ورودی تاثیر خود را در برنامه ریزی فعالیت ها و عملکردهای ورودی خواهد گذاشت. نقش نشانه ای یا نقش ارتباطی ورودی می تواند در برنامه ریزی تاثیر فراوانی بگذارد. (گلشن، حبیبی 1378ص 38)
1-  تاثیر سرعت، حرکت و زمان بر طراحی
بخش عمده ادراک ما از فضا، نخست بصری است که ادراک بصری خود در وهله اول فضایی نیز است. با حرکت در فضا، محیط اطراف به صورت توالی محرک های بصری تجربه می شود و نسبت به میزان ارتباط بین محرک های مختلف در یک فضا به صورت منسجم درک شده و حس خاصی نسبت به آن مکان پیدا می‎شود. در این حالت، فضا دارای حس مکانی قوی و پرمعنایی خواهد بود و پیوسته و کامل به نظر می‎رسد. ولی اگر عناصر موجود در فضا، پیوستگی و ارتباط لازم را با یکدیگر نداشته باشد، فضا مبهم و ناهنجار جلوه می کند و از نظر بصری، فاقد انسجام و حس مکان خواهد بود. امروزه با ورود اتومبیل، سرعت و نوع حرکت در گذشته متفاوت است. لذا ترکیب بافت لبه شهر باید به گونه ای باشد که با سرعت حرکت ناظری که به شهر نزدیک می شود، هماهنگی داشته باشد. اگرچه بافت لبه و ورودی شهر امروز حتماً مقیاس و ترکیبی متفاوت از شهر قدیم خواهد داشت؛ اما مفهوم بنیادین ورودی ما همان است.
تغییر سرعت ورود ناظر و متحرک بودن آن موجب می شود تا ورودی نه به عنوان یک نقطه بلکه به صورت مسیر تعریف شده و مجموعه ای از سکانس های متوالی را برای ناظر به نمایش بگذارد. (همان منبع قبلی ص109)
2- بررسی تاثیر منظر سایت بر طراحی:
مسافر یا گذرنده از شهر، هنگام نزدیک شدن به شهر باید بتواند تصویری کلی از بافت و زندگی شهر را در ذهن خود مجسم بدارد. گستردگی این تصویر و جامعیت آن با نزدیک شدن به شهر و نیز شکل بستری که شهر در آن قرار گرفته، متفاوت است. بی توجهی به زمینه، امری است که موجب بی هویتی هرچه بیشتر شهرهای امروز شده است. ورودی شهرها فارغ از موقعیت قرارگیری شان در فرم‎ها و اشکالی مشابه همدیگر شناخته می شود و بار معنایی خاصی را به دنبال ندارد. (همان منبع ص56)
2-7 نقش های تعریف شده برای ورودی
ورودی، تاکیدی بر گذار و انتقال. ورودی به مثابه منتقل کننده آگاهی و اطلاعات. ورودی به مثابه توقفگاه. ورودی به مثابه حلقه واسط در گذر از دو فضای متفاوت. ورودی به مثابه مرز جدایی شهر از حومه (شروع شهر و اتمام حومه). ورودی به مثابه عنصر هدایت کننده. ورودی به مثابه نشانه شهری. ورودی، نقطه آغاز سازمان فضایی شهر (نقطه شروع استخوان بندی). ورودی به مثابه منطقه امن. ورودی نقطه فعال شهر از نظر اجتماعی و محل شکل گیری خاطرات جمعی. ورودی به مثابه تعریف کننده سلسله مراتب ورود. ورودی، انتقال حس معنوی. ورودی، میدان مهم شهری. ورودی محلی برای گذران اوقات فراغت. ورودی، فضای مبدل حرکتی. ورودی مکمل شهر.
از میان حالتهای کلی مطرح شده، نقش ورودی به عنوان نقطه انفصال حومه و شهر و نقطه ورود به سازمان فضایی شهر مهمتر از بقیه تشخیص داده شده است. پذیرفتن این نقش لزوم احساس ورود، احساس عبور از فضای واسط و خاطره انگیزی و نشانه بودن در فضا را تاکید می کند. از آنجا که در این میان ورودی نقش واسط را بازی می کند، لذا به عنوان مبدل حرکتی (پایانه‎ها و ایستگاه های اتوبوس و تاکسی) و کارکردی (به دلیل ارتباط با شهر لزوم ارتباط با آن و استخوان بندی شهر و قرارگیری کاربری‎های واسط الزامی است)، نیز عمل می کند. نکته حائز اهمیت در رابطه با نقش ها و برنامه های یاد شده این است که اگرچه هیچ یک به تنهایی نمی تواند پاسخگوی ویژگی های کلی فضای ورودی شهر باشد؛ اما در این میان بعضی سناریوها هماهنگی بیشتری با ویژگی ورودی شهر دارد، بنابراین انتخاب یک یا دو نقش ازآنها وجه کلی فضا را مشخص کرده و به معنای نفی سایر گزینه ها نیست.
ورودی های امروز تنها به عنوان عنصری جهت مشخص کردن محدوده شهر عمل می کنند. آنچه که امروزه در ورودی شهرها مشاهده می شود، تنها تقلیدی ناآگاهانه از کالبد و شکل ظاهری دروازه هاست. در حالی که مسافر یا گذرنده، هنگام نزدیک شدن به شهر باید بتواند تصویری کلی از بافت و زندگی شهر را در ذهن



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید