دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم انسانی
گروه آموزشی جغرافیا
پايان‌نامه جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد
رشته: جغرافیای طبیعی گرایش: برنامه ریزی توریسم
عنوان
راهکارهای توسعه ژئوتوریسم در فیروزکوه(مطالعه موردی تنگه واشی)
استاد راهنما
دکتر طاهره صبوری
استاد مشاور
دکتر اکبر معتمدی مهر
نگارش
روژآوا سلامت
نیمسال اول 1392
تقدير و تشكر
و بعد از مدتها، در پایان راهی پرمشقت که با راهنمایی های اساتید عزیزم، و دغدغه های فراوانشان، نگاههای پدر مادرم، با چشمهای پر از برق شوق، و زیبایی حضور برادرم در کنارم، که خستگیهای این راه را به امید و روشنی راه تبدیل کرده اکنون، با احترام فراوان برای تلاش های عزیزانم این پایان نامه را به پدر و مادرم، اساتید عزیز و برادر مهربانم تقدیم میکنم.
امیدوارم بتوانم در آینده ی نزدیک جوابگوی این همه لطف و محبت آنها باشم.
با تشکر. . . .
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
مقدمه2
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1- بیان مسئله4
1-2- سوال تحقیق4
1-3- اهداف تحقیق4
1-4- بیان فرضیه5
1-5- پیشینه تحقیق5
1-6- روش تحقیق و مراحل آن7
1-7- روش گردآوري اطلاعات7
1-8- ابزار گردآوري اطلاعات8
1-9– تجزیه و تحلیل اطلاعات8
1-10- قلمرو تحقیق8
1-11- تنگناها و محدودیت های تحقیق11
1-12- مفاهیم و واژه ها11
فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
2-1- انسان و طبیعت14
2-2- انواع مناطق طبیعی14
2-3- مفهوم گردشگری14
2-4- جغرافیای گردشگری15
2-5- انواع توریسم15
2-6- توسعه پایدار و گردشگری پایدار16
2-7- گردشگری بر پایه طبیعت ( اکوتوریسم )17
2-8- ارکان اصلی اکوتوریسم17
2-9- مفهوم ژئوتوریسم17
2-10- قلمرو ژئوتوریسم18
2-11- شکل های جالب زمین18
2-12- فرایندهای زمین18
2-13- ژئوسایت ها19
2-13-1- ژئوسایت های اولیه19
2-13-2- ژئوسایت های ثانویه19
2-14- نمونه ای از ژئوسایتهای ایران و جهان19
2-15- مفهوم ژئوپارک20
2-16- مفهوم ژئوپارک از دیدگاه یونسکو20
2-17- چشم انداز یا LANDSCAPE20
2-18- پتانسیل بالقوهٌ ژئوپارک های ایران20
2-19- گونه های مختلف ژئوتوریسم21
2-20- ژئوتوریسم ماجراجویانه22
2-21- ژئوتوریسم پایدار23
2-22- ابزارهايى مورد استفاده در تفسير ژئوتوريسم و ژئوسايت ها23
2-23- مزيت ها واثرهاى مثبت ژئوتوريسم و ژئوپارک25
2-24- سیاست گذاری های کلان کشور بر روند توسعه ژئوتوریسم26
2-25- حفاظت از محيط زيست27
2-26- طرح پايدار و اقامتگاه هاي طبيعي27
2-27- نوشتن طرح اکوتوریستی برای منطقه27
2-28- ظرفيت قابل تحمل27
2-29- نقش مناطق حفاظت شده در توسعه پایدار27
2-30- دشواری طرح ریزی در مناطق حفاظت شده28
2-31- وظایف گردشگران طبیعت29
2-32- وظایف دولت برای طبیعت گردی29
2-33- انواع طبيعت گردها29
2-34- منطقه بندي پارك ها و طرح هاي مديريتي30
فصل سوم: بستر طبیعی تحقیق
3-1-موقعیت32
3-2- توپوگرافي32
3-3- زمين شناسي33
3-3-1- سازند شمشك Js37
3-3-2- سازند فجن PEF39
3-3-3- سازند زيارت EZ40
3-3- 4 سازند كرج EK40
3-3-5- سازند قرمز بالايي M41
3-3-6- نهشته‌هاي كواترنري Q41
3-4- واحدهاي ژئومورفولوژيكي43
3-5- تيپهاي ژئومورفولوژيكي43
3-6- رخساره‌هاي ژئومورفولوژيك45
3-7- بررسي اشكال و پديده‌هاي ژئومورفولوژيكي منطقه47
3-8- بررسي تغييرات ژئومورفولوژيكي در حوضه48
3-9- بررسي نقش رسوبزايي هر يك رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي49
3-10- تعيين شيب خالص، ناخالص وشيب متوسط وزني آبراهه50
3-10-1- شيب خالص آبراهه50
3-10-2- شيب ناخالص آبراهه51
3-10-3- شيب متوسط وزني آبراهه51
3-11 ـ روش انجام مطالعه (متدولوژي)55
3-12-جمع آوري آمار و اطلاعات ايستگاه هاي آب سنجي موجود در منطقه56
فصل چهارم: یافته های تحقیق
4-1- وضعیت عمومی تنگه واشی72
4-2- اقلیم و ژئوتوریسم75
4-3- تعیین منطقه آسایش به روش اوانز86
4-4- زمین شناسی و ژئوتوریسم89
4-5- ژئومورفولوژی وژئوتوریسم93
4-6- خاک و ژئوتوریسم93
4-7- وضعيت توپوگرافي و ژئوتوریسم95
4-8- مخاطرات طبیعی و ژئوتوریسم96
4-9- بررسي روشهاي تخريب انساني در حوزه و علل و انگيزه هاي آن98
4-9-1- بررسي راهكارهاي پيشگيري از تخريب حوضه98
4-9-2- تحلیل مصاحبه از گردشگران در تنگه واشی و حوضه جلیزجند98
فصل پنجم: نتیجه گیری و پاسخ فرضیه
5-1- نتیجه گیری116
5-2 فرضیه ها118
5-3 پيشنهادها120
منابع و مأخذ290
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره 3-1 مهمترين ارتفاعات موجود در منطقه مورد مطالعه33
جدول شماره3-2 رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي آبخيز جليزجند46
جدول شماره 3-3 شيب خالص، ناخالص و متوسط وزني آبراهه اصلي در هر زيرحوضه52
جدول شماره 3-4 مشخصات فيزيوگرافي واحدهاي هيدرولوژيك منطقه مورد مطالعه55
جدول شماره 3-5 برخي خصوصيات ايستگاهاي هيدرومتري موجود در اطراف منطقه مورد مطالعه57
جدول شماره 3-6 طول دوره آماري و سال هاي فاقد آمار در ايستگاه هاي مورد مطالعه57
جدول شماره 3-7 مشخصات عمومي ايستگاه‌هاي مورد بررسي به تفكيك سازمان متبوعه61
جدول شماره 3-8 وضعیت دمای ماهانه ایستگاه فیروز کوه62
جدول شماره 3-9 وضعیت رطوبت نسبی ماهانه ایستگاه فیروزکوه64
جدول شماره 3-10 میانگین بارندگی ماهانه ایستگاه فیروز کوه65
جدول شماره 3-11 درصد بارندگی فصلی ایستگاه فیروز کوه67
جدول شماره 3-12 نحوه تقسيم‌بندي حوضه آبخيز جليزجند و مساحت هر واحد برحسب هكتار68
جدول شماره 4-1 میانگین دما و رطوبت ایستگاه فیروز کوه77
جدول شماره 4-2 شاخص ها ی TCI و تاثیرات آن در گردشگری78
جدول شماره 4-3 بر آورد شاخص CID درفیروزکوه80
جدول شماره(4-4 ) بر آورد شاخص CIA فیروزکوه81
جدول شماره (4-5) مجموع بارش و امتیازات آن82
جدول شماره (4-6 ) بر آورد شاخص بارش P در فیروزکوه82
جدول شماره (4-7 ) برآورد شاخص ساعت آفتابی83
جدول شماره 4-8 بر آورد شاخص ساعت آفتابی (S) در فیروزکوه83
جدول شماره (4-9)تعیین ضرایب باد در روش TCI84
جدول شماره (4-10)شاخص سرعت باد (W) در فیروزکوه84
جدول شماره(4-11) کیفیت نهایی شاخص اقلیم گردشگری،85
جدول شماره (4-12) نتایج حاصله از اقلیم و گردشگری به روش TCI85
جدول شماره 4-13عناصر اقلیمی میانگین درجه حرارت و رطوبت نسبی ایستگاه فیروز کوه87
جدول شماره (4-15)منطقه ي گرمايي آسايش شب و روز با توجه به ماه در فیروزکوه88
جدول شماره(4-16) وضعيت آب و هوايي در مقياس سه گانه ي اوانز89
جدول شماره4-18 مساحت پراكنش اجزاء واحدهاي اراضي در واحدهاي هيدرولوژيكي (زيرحوزه‌ها) ـ هكتار94
جدول شماره 4-19 مشخصات مهم فيزيوگرافي زيرحوزه‌ها و كل آبخيز جليزجند، شهرستان فيروزكوه95
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 2-1- نموداری از زیرشاخه های برجسته صنعت زمین گردشگری22
نمودار 2-2- تقسیم بندی محیط های مناسب فعالیت ژئوتوریسم ماجراجویانه (نکونی صدری، 1388)22
نمودار شماره 3-1 وضعیت دمای ماهانه ایستگاه فیروز کوه62
نمودار شماره3-2 وضعیت رطوبت نسبی ماهانه ایستگاه فیروز کوه64
نمودار شماره3-3 میانگین بارندگی ماهانه ایستگاه فیروز کوه65
نمودار 3-4 درصد بارندگی فصلی ایستگاه فیروز کوه67
نمودار 4-1-در جامعه آماری این پژوهش 55% از مصاحبه شونده ها خانم و 45% آقا بودند99
نمودار 4-2-میانگین رده های سنی طبق نمودار زیر میباشد99
نمودار 4-3- در این جامعه آماری 49% از مصاحبه شنونده گان دارای مدرک تحصیلی لیسانس میباشند100
نمودار 4-4-از این بین 70% از پارک ملی دیدن نموده اند و 30% خیر.100
نمودار 4-5-63% معتقد هستند که ژئوپارک در ایران وجود دارد101
نمودار 4-6-میزان بازدید کنندگان از ژئوپارک تنها 27% می باشد.101
نمودار 4-7- میزان آشنایی از منطقه تنگه واشی102
نمودار 4-8- 87% معتقد هستند که منطقه تنگه واشی قابلیت معرفی به عنوان ژئوپارک را دارد102
نمودار 4-9- طبق نمودار زیر 81% معتقدند تبلیغات کافی برای معرفی تنگه واشی به عنوان جاذبه ژئو توریستی صورت نگرفته است103
نمودار 4-10- در رابطه با توسعه بی رویه گردشگری در منطقه تنگه واشی، 80% نگران آسیب آن به محیط زیست103
نمودار 4-11- طبق آمار 96% معتقد هستند اقدامات انجام شده برای حفظ محیط زیست منطقه کافی نبوده است104
نمودار 4-12- توسعه بیرویه گردشگری چه میزان در انباشت زباله ها در منطقه تنگه واشی تاثیر دارد؟104
نمودار 4-13- اکثر مصاحبه شوندگان بر این عقیده هستند که امکانات کافی برای جمع آوری زباله ها در مسیر تنگه واشی وجود ندارد105
نمودار 4-14- در رابطه با رودخانه تنگه واشی 81% معتقد هستند که ممکن است توسعه گردشگری در این منطقه باعث الوده شدن هرچه بیشتر این رودخانه شود105
نمودار 4-15- جهت جلوگیری از تخریب کتیبه ها موجود در منطقه تنگه واشی توسط عوامل طبیعی و انسانی، 91% بر این عقیده هستند که اقدامات لازم از طرف مسئولین صورت نگرفته است106
نمودار4-16-انگیزه رفتن به طبیعت واستفاده از پارک‏های ملی و پارک‏های جنگلی به شرح ذیل میباشد107
نمودار 4-17- اغلب گردشگران انفرادی به طبیعت نمیروند108
نمودار 4-18- فصل بهار مناسب ترین فصل برای گردش در طبیعت می باشد108
نمودار 4-19- بکر بودن طبیعت و همچنین تسهیلات متناسب با طبیعت از اهمیت بالایی نزد گردشگران برخوردار است109
نمودار 4-20- میزان اهمیت حفاظت از پدیده های گوناگون در ژئوپارک به شرح ذیل میباشد110
نمودار 4-21- میزان بیشتری از مصاحبه شوندگان مدیریت خصوصی را برای ژئوپارک مناسب میدانند.111
نمودار 4-22- میزان ظرفیت های موجود در ژئوپارک ها111
نمودار 4-23- میزان منفعت تأسیس ژئوپارک‏ها برای مردم محلی112
نمودار 4-24- بهترین شکل اقامتی برای گردشگران به شرح ذیل میباشد113
نمودار 4-25- میزان تمایل برای اقامت در اقامتگاه ها در طی سال114
نمودار 4-26- 72% موافق اخذ ورودی از گردشگران برای استفاده ازژئوپارک می باشند114
نمودار 4-27- میزان تمایل پرداخت ورودی برای مناطق گردشگری115
نمودار 4-28- میزان تاثیر اخذ ورودی از گردشگران برای استفاده عموم از اینگونه پارک‏ها به شرح ذیل می‎باشد115
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 4-173
شکل 4-275
شکل 4-3- جدول بیوکلیماتیک اولگی فیروزکوه77
شکل 4-4- بر آورد شاخص آسایش شبانه و روزانه80
شکل 4-590
شکل 4-691
شکل 4-7- کتيبه ای که در زمان فتحعلی شاه قاجار در دل کوه نقش شده106
شکل 4-8107
شکل 4-9109
شکل 4-10110
شکل 4-11112
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه 1-1- نقشه موقعیت عمومی حوضه آبخیز جلیزجند و مقایسه آن با کل حوزه فیروزکوه10
نقشه 3-1 نقشه شیب53
نقشه 3-2 نقشه هیدرولوژی59
نقشه 3-3 نقشه هم دما63
نقشه 3-4 نقشه هم باران66
نقشه 4-1 راههای دسترسی74
نقشه 4-2 ژئومورفولوژی76
نقشه 4-3 نقشه زمین شناسی92
چکیده
این تحقیق با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی با اهداف کاربردی به راهکارهای توسعه ژئوتوریسم در تنگه واشی حوضه جليزجند شهرستان فیروزکوه پرداخته و روش گردآوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای، اسنادی و میدانی می باشد.
حوزه جليزجند به دليل داشتن طبيعت بكر و وجود تفرجگاه تنگه واشي در خود و نزديكي به تهران از اهميت قابل توجهي برخوردار است. بشكلي كه هر سال عدة زيادي از اين منطقه بازديد مي كنند. محيط تفريحي این حوضه از دو بخش تشكيل شده که عبارتند از:
– مناطق طبيعي مانند تنگه واشي، كوهها، دره هاي سرسبز، چشمه ها و.. كه بشكل بكر در طبيعت موجود مي باشد.
– در این ناحیه مناطق تفريحي كه بوسيله انسان موجوديت يافته و ساخته دست بشر است مانند پاركها، رستورانها، موزه‎ها و… بسیار اندک است در حالی که روستاهاي اطراف منطقه مورد مطالعه بدليل نزديكي به تهران موقعيت بسيار چشمگيري براي جلب گردشگر دارد. با ايجاد رستورانهاي سبك و فصلی، خوابگاه هاوکمپینگ های مناسب در اطراف تنگه واشي و آسفالت جاده منتهي به اين محل و بالاخره ارائه جذابيت‎هاي توريستي از طريق تبليغات كتبي و تيزرهاي تلويزيوني مي توان از سويي تفريحگاه مناسبي را دراختيار بازديد كنندگان قرار داد و از سوي ديگر درآمد قابل توجهي براي اهالي اين روستا و روستاهاي اطراف كسب كرد. در مجموع اشكال مختلف برونزد سنگي، گيلويي و پرتگاهي آهكي، الگوي زهكشي موازي، شانه‌اي و شبه‌درختي، حركات توده‌اي دامنه‌اي نظير زمين ‌لغزشها، واريزه‌ها و سنگ‌ريزشها، چهره‎هاي مختلف فرسايشي سطحي، شياري، خندقي، كارستيك، رودخانه‌‌اي و توده‌اي، اشكال مختلف گيلويي، گذرگاه و توفقگاه و بهمن به خصوص در دامنه كوههاي سفيد آب و رخش و شاه‌تپه ومناطق طبیعی دیدنی از جمله مواردی است که می تواند درتوسعه توریسم و ژئوتوریسم حوضه فیروزکوه و تنگه واشی بسیار اثر گذار باشد.
واژگان کلیدی: راهکار، توسعه، ژئوتوریسم، تنگه واشی، فیروزکوه
مقدمه
امروزه با رشد فزاینده جمعیت و آلودگی شهرها مناطق طبیعی با محیط پاک و آرام، پذیرای حجم عظیمی از مسافرانی می باشد که جهت گذران اوقات فراعت از خانه هایشان بیرون می آیند. ژئوتوريسم زيرمجموعه توريسم پايدار بوده و هدف آن حفظ منابع گردشگري در مقاصد است. يعني هدايت گردشگران به نحوي كه محل مورد بازديد براي نسلهاي آينده هم همانطور باقي مانده و قابل استفاده باشد. ژئوتوريسم اين امكان را براي محققان و بهره‌برداران به وجود آورده است كه بتوانند محيط را بهتر و كيفيت بازديد را ارتقاء دهند به طوري كه دخالت انسان در زمين منجر به نشان دادن برجستگي ويژه و تازه‌اي از طبيعت گردد. در ژئوتوريسم تلاش بر اين است كه دخالت و تصرفي توسط انسان در محيط صورت نگيرد اما به ناچار اگر اقدامي صورت گرفت اين اقدام بايستي منجر به كمال در طبيعت شود. ايجاد تغيير نبايستي ناسازگاري با محيط داشته باشد و چهره منطقه را دگرگون و ناهمگون كند( رحيم‌پور، 1381).
تنگه واشی یا تنگه ساواشی مکانی با جاذبه‌های گردشگری است که در حدود ۱۷ کیلومتری شهرفیروزکوه قرار گرفته و با داشتن آب و هوای مناسب در تابستان‌ها، میزبان جمعیت کثیری از مسافران و گردشگران می‎باشد. شاید یکی از جذابترین بخش‌های سفر به تنگه واشی حرکت در رودخانه‌ای است که در بین یک دره سنگی قرار دارد. با توجه به نزدیکی تنگه واشی به شهر تهران، امکان مسافرت یک روزه به این منطقه وجود دارد و بخصوص در تابستان هزاران نفر از ساکنین استان تهران و دیگر استان‌های اطراف به این منطقه مسافرت می‌کنند. در سال‌های اخیر، بسیاری از موسسه های توریستی، اقدام به برگزاری تورهای گوناگونی در این منطقه نموده‌اند که همین امر باعث افزایش شهرت و معروفیت این منطقه شده ‌است. با توجه به موارد فوق این پایان نامه به پنج فصل زیر تقسیم می گردد:
فصل اول:کلیات تحقیق
فصل دوم : مبانی نظری تحقیق
فصل سوم: بستر طبیعی تحقیق
فصل چهارم : یافته های تحقیق
فصل پنجم : نتیجه گیری و پاسخ فرضیات می باشد.

1-1- بیان مسئله
یکی از ارکان صنعت گردشگری وجود جاذبه های گردشگری بویژه جاذبه های طبیعی است که سرمایه اولیه صنعت گردشگری را تشکیل می دهند. دریاها، جنگلها، مراتع، کوهها، دره ها، آبشارها، معادن، چشمه ها از جمله جاذبه ها ی اکوتوریستی می با شند.
ایران با طبیعت گسترده و بی نظیر، اقلیم متنوع و ویژگیهای زمینشناسی گوناگون و تنوع زیست محیطی- فرهنگی با هویت ویژه میتواند از پدیدههای جغرافیایی یا (ژئوتوپها) در سراسر کشور مانند غارها، تنگه‎ها، درهها، مناطق فسیلی، درههای نشتی، شکافهای بزرگ زمین شناسی، سازندهای زمین شناختی، گل فشانها و زمینهای کارستیک، انواع کانیها، هرمهای ماسهای، سواحل صخرهای- سنگی، معادن باستانی، کلوتها و غیره بعنوان میراثهای زمین شناختی در قالب ژئوپارکهای متعدد به عنوان ابزاری کارساز در راستای توسعه توریسم مورد استفاده قرار دهد (امری کاظمی، 1381، ص261 ).
شهرستان فیروزکوه به دلیل دارا بودن مناطق بکر و جاذبه های طبیعی و زمین شناختی بسیار، از مناطق توانمند برای توسعه ژئوتوریسم است، وجود جاذبه های ژئوتوریستی در این شهرستان بر اهمیت شناخت و معرفی این جاذبه ها می افزاید. امروزه بحث توسعه ژئوتورسیم بحث روز مسئولان صنعت گردشگری است، پس ضروری است تا علاوه بر شناسایی توانمندی ها و جاذبه های ژئوتوریستی شهرستان فیروزکوه و همچنین معرفی فرصت های سرمایه گذاری اقدام موثری در راستای معرفی این جاذبه ها برداشته شود.
تنگه واشی در حوضه جليزجند، این شهرستان یکی از مناطقی است که از نظر توان های اکوتوریستی و ژئوتوریستی پتانسیل های متعددی را دارا بوده و با برنامه ریزی منسجم توسط مسئولین امر می توان باعث توسعه شهرستان فیروزکوه گردید. لذا این تحقیق در نظر دارد با بررسی ژئوتوریسم منطقه فیروزکوه در حوضه جلیزجند پتانسیل های ژئوتوریستی تنگه واشی را شناسایی و ارائه راهکار نماید.
1-2- سوال تحقیق
مهمترین راهکارهای توسعه ژئوتوریسم شهرستان فیروزکوه منطقه تنگه واشی چگونه ارزیابی می شود؟
1-3- اهداف تحقیق
• شناسايي ژئوپتانسيل‌ و ژئومورفوسایت های شهرستان فیروزکوه منطقه تنگه واشی
• شناخت توانمندی های بالقوه و بالفعل ژئوتوریسم درشهرستان فیروزکوه
• بررسی و ارزیابی توانمندی ها و تنگناهای توسعه ژئوتوریسم در منطقه تنگه واشی
1-4- بیان فرضیه
به نظر مي رسد با توجه به ژئوپتانسیل‏های موجود در زمینه تعیین محدوده شهرستان فیروزکوه و ارائه راهکارهای ژئوتوریسم مي‌توان به یک سطح گردشگری پایدار در منطقه تنگه واشی دست یافت.
1-5- پیشینه تحقیق
-(2008) Hangzhou Zhu، بررسی توریسم پایدار در چین، انتشارات قومس ژئوتوریسم را جزیی لاینکف و نسل سوم صنايع معرفی می کند و معتقد است كه ژئوتوريسم خود برانگیزاننده صنایع دیگری نظیر حمل و نقل، سرویس ها، تهیه غذا، هتل ها، آژانس های مسافرتی خواهد بود و نقش موثری در توسعه پایدار اقتصادی خواهد داشت.
– بریلیا(2009)، بررسی چالش های توسعه ژئوتوریسم در ژئوپارک های پرتغال، اين اثر استفاده از ابزارهای قانونی دولتی را مهمترین راهکار حفاظت از میراث طبیعی می داند.
– دیویدای، فنل، 1385، در کتاب خود با عنوان مقدمه ای بر طبیعت گردی ترجمه جعفراولادی قادیکلایی می گوید مفهوم واژه طبیعت گردی مثل رنگ آفتاب پرست دائماً در حال تغییر می باشد. آنچه که بوم شناسان در ابتدا از آن به عنوان مفهومی کلی برای جلوگیری شدید از تخریب محیط زیست یاد می کردند. آنچه مسلم است طبیعت گردی موجب ایجاد بازار کار پررونق در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه می باشد (اولادی قادیکلایی، 1385، ص221).
– مقصودی، مهران و نکوئی صدری، بهرام، 1386، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم دریچه ای نو به سوی توسعه صنعت گردشگری ایران می فرمایند ایران با تنوع ساختارهای ژئومورفولوژیکی و زمین شناسی از تنوع بسیار وسیعی در این خصوص برخوردار بوده و عرصههای جدیدی در زمینه صنعت گردشگری کشور مطرح می نماید (مقصودی و نکوئی صدری، 1386، ص72).
– کارگر، بهمن، 1386، در مقاله خود تحت عنوان اکولوژی محیطی و رشد صنعت گردشگری (اکوتوریسم و ژئوتوریسم) میفرماید گردشگری (توریسم یا جهانگردی) پدیدهای است که از دیر زمان با اشکال خاص خود در جوامع انسانی وجود داشته و به تدریج با تحولات تاریخی مراحل تکامل خود را تا عصر حاضر طی نموده است این پدیده عموماً بر پایه ای سفر و جابه جایی نباشد که خود زادهی نیازهای گوناگون روانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی انسان است (کارگر، 1386، ص46).
– امری کاظمی، علیرضا، 1381، در مقاله خود تحت عنوان معرفی ژئوتوریسم ایران ژئوتوریسم و گردشگری زمین‎شناسی امروزه مخاطبان وسیعی پیدا کرده است که مخاطبان آن نه تنها متخصصان و کارشناسان زمین شناسی بلکه گردشگران عادی و علاقه مندان به طبیعت می باشند این مقاله در کنفرانسی در استرالیا برگزار میشود (امری کاظمی، 1381، ص17).
– امری کاظمی علی رضا (1388)، اطلس توانمندی های ژئوپارک و ژئوتوریسم ایران، انتشارات سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور، اين اطلس از ديدگاه زيبايي شناختي لند فرم هاي شاخص ايران تهيه و تدوين شده است و به اختصار به شرح هريك از پديده ها از ديدگاه علمي پرداخته است.
– رحیم پور، علی، 1384، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم می فرماید که ژئوتوریسم یا توریسم جغرافیایی یکی از رشته های تخصصی اکوتوریسم است که به معرفی پدیده های زمین شناسی به گردشگران با حفظ هویت مکانی آنها می پردازد (رحیم پور، 1384، ص111).
– قهرمانی، شهاب، 1386، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم جنوب شرق ایران (سیستان و بلوچستان قطب ژئوتوریستی ایران) می فرماید ژئوتوریسم یکی از جدیدترین انواع توریسم است که در زیر شاخه اکوتوریسم قرار دارد و بعد از مطرح شدن ژئوپارکها از سال 2000 میلادی مورد بازدید قرار گیرد در ژئوتوریسم می گنجد (قهرمانی، 1386، ص83).
– باغبانی، پرویز، 1386، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم می فرماید یکی از اصطلاحاتی که امروزه بسیار بر سر زبانها است واژه ی ژئوتوریسم است یک ابتکار هوشمندانه بر این اساس هر محلی که به خاطر شرایط جغرافیایی ویژه ی خود نظیر محیط زیست، پوشش گیاهی، زیبایی های بالقوه و فرهنگ مورد بازدید قرار گیرد، در این تقسیم بندی می گنجد (باغبانی، 1386، ص48.).
– سیاوش شایان و صیاد اصغری و رسول محمدی، 1386 در مقاله خود تحت عنوان بررسی موانع و مشکلات ژئوتوریسم در ایران با تأکید بر موقعیت ژئوتوریسم بیابان لوت می فرماید ژئوتوریسم یکی از شاخه‎های توریسم و اکوتوریسم است که در صدد شناساندن جاذبه های زمین شناختی است که به یک توریست فرصت می دهد در حداقل زمان ممکن بدون صرف هزینه و زمان مستقیماً به جاذبه‎ی دلخواه خود در طبیعت دست یابد. این صنعت نه تنها دارای ابعاد اقتصادی اکولوژیکی، ژئولوژیکی و فرهنگی اجتماعی است بلکه اشتغال طیف گسترده ای از دانش آموختگان حوزه های محیط زیست، جغرافی دانان، زمین شناسان، جانورشناسان و غیره را نیز به عنوان راهنمایان ژئوتوریسم و اکوتوریسم فراهم خواهد کرد (شایان و همکاران، 1386، ص46).
– صبوری، طاهره، 1386 در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم نگرشی نو به سوی توسعه منابع و مدیریت محیط در ایران می فرماید مطالعات و بررسی آماری نشان می دهد که مردم ما هنوز ارزش واقعی منابع طبیعی کشور را درک نمی کنند و تصور درستی از آینده بی گیاه و بی جنگل ندارند. همچنین هنوز رشد و آگاهی جامعه به آنجا نرسیده است تا از سایر مناطق تحت مدیریت کشور حتی بخش گسترده ای از مناطق کویری و بیابانی چگونه بهره گیرد و تمامی اینها مستلزم آنست تا فکری نو در اندازیم (صبوری، 1386، ص54).
– مهرابی ملایوسفی، معصومه و صهبا، مریم، 1386 در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم جزیره کیش می‎فرماید: کشور ما ایران با داشتن طبیعتی زیبا و اقلیم متنوع و همچنین داشتن مناطق سرشار از پدیده های منحصر به فرد علوم زمین بستر مناسبی را برای پیشرفت صنعت گردشگری و رقابت با کشورهای مختلف فراهم کرده است. الوین میان جزیره کیش یکی از زیباترین مناطق گردشگری در ایران است که می تواند در انتقال علم و شکوفایی اقتصاد کشور نقش قابل توجهی را ایفا کند (مهرابی ملایوسفی و صهبا، 1386، ص64).
– کامیابی (1387) ارزیابي جاذبه های طیبعی و ژئوتوریستی پارک ملی کویر استان سمنان، انتشارات دانشگاه مشهد در اين اثر به توانایی تبدیل شدن پارك ملي كوير جهت ايجاد يك ژئوپارک از طریق برنامه ریزی توسعه مدیریت و بهره برداری بهینه از سیستم های ژئوتوریستی اشاره شده است.
صبوري، طاهره(1388) كاربرد مطالعات ژئومرفولوژی در آمایش سرزمین گیلان به منظور ایجاد ژئوپارک درفک و دیلمان و ارائه راهکار‌های ژئوتوریسم، رساله دكتري، انتشارت دانشگاه علوم و تحقيقات تهران. در اين پژوهش اهميت دانش ژئومورفولوژي در برنامه هاي آمايش سرزمين ازجنبه تخصصي و كاربردي آن براي مثال براي بحث توسعه زون گردشگري در يك محدوده و ايجاد ژئوپارك در نظر گرفته شده است. و راهكارهاي توسعه ژئوتوريسم از ديدگاه قوانين بين المللي موجود نيز بررسي شده است.
1-6- روش تحقیق و مراحل آن
نوع روش تحقيق توصیفی – تحلیلی بوده و برای استخراج اطلاعات مورد نظر و تجزیه و تحیل اطلاعات برای تبیین موضوع و با استفاده از نرم افزار های جغرافیایی به خصوص GIS به ترسیم و تهیه نقشه ها و به معرفی جاذبه های ژئوتوریستی و ژئوسایت های شهرستان فیروزکوه پرداخته می شود.
1-7- روش گردآوري اطلاعات
یکی از اولین گام ها درجمع آوری اطلاعات برای این پژوهش مطالعات کتابخانه ای و نظری است، استفاده از اسناد و آرشیوهای موجود کشور – مصاحبه با مدیران، صاحب نظران و کارشناسان – تحقیقات میدانی- جستجو در سایت های اینترنتی و نشریات تخصصی-تجزیه و تحلیل داده ها به کمک نرم افزار Excel و SPSS از مهم ترین روشهای گردآوري اطلاعات می باشد.
1-8- ابزار گردآوري اطلاعات
پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده، آزمون، فيش، جدول، نمونه‌برداري، تجهيزات آزمايشگاهي و بانكهاي اطلاعاتي و شبكه‌هاي كامپيوتري و ماهواره‌اي و غيره، اسناد و مدارك كتابخانه اي، پايان نامه ها، مشاهده ميداني، نقشه هاي توپوگرافی، نقشه زمین شناسی و تصاوير ماهواره ای، جمع آوری اطلاعات از سازمان‎ها و موسسه هاي مربوطه
1-9– تجزیه و تحلیل اطلاعات
براي انجام مطالعات زمين‌شناسي و ژئومورفولوژي منطقه مورد بررسي در ابتدا نقشه‌ها و مطالعات زمين‌شناسي انجام شده در ناحيه مورد بررسي جمع‌آوري و تهيه شده است. حوزه آبخيز مورد مطالعه برروي شيتهاي توپوگرافي 1:50000 ورسك 6561I و ارجمند 6561IV انتشارات سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح واقع شده است. به دنبال آن عكسهاي هوايي به مقياس 1:55000 گستره طرح به شرح ذيل تهيه و گردآوري شد. لازم به ذكر است كه منطقه مورد بررسي داراي عكسهاي هوايي به مقياس 1:40000 جديد نمي‌باشد. بنابر اين از همان عكسهاي قديمي و تصاوير ماهواره‌اي لندست 2000 استفاده شد. گزارش‌هاي زمين‌شناسي طرح توجيهي حبله‌رود، تفصيلي ـ اجرايي حوزه‌هاي آبخيز عمرك، فرح‌رود و قزقنچاي همراه با نقشه‌هاي زمين‌شناسي 1:250000 شيت سمنان و البرز مركزي دماوند فيروزكوه منتشر شده توسط سازمان زمين‌شناسي كشور از جمله منابع مطالعاتي جمع‌آوري شده از گستره عمومي مورد مطالعه بوده است. پس از تهيه منابع اطلاعاتي، عكسهاي هوايي و تصاوير ماهواره‌اي بررسي و عمليات فتوژئولوژي انجام شده است. به دنبال آن نقشه‌هاي مقدماتي زمين‌شناسي و ژئومورفولوژي و عناصر ساختاري تهيه و انجام عمليات صحرايي و ميداني واحدهاي استخراج شده مورد چك صحرايي و تدقيق قرار گرفته‌اند.
1-10- قلمرو تحقیق
حوضه جلیزجند به مساحت 16778. 6 هكتار در شمال شهرستان فيروزكوه و در استان تهران و در محدوده ”00 و 036 و ْ52 تا ” 00 و 50 و ْ52 طول شرقي و ”30 344 ْ35 تا ”28 و257 و ْ35 عرض شمالي واقع شده است.
این حوضه جزء حوضه آبخيز حبله‌رود محسوب شده از شمال به ارتفاعات بزميچال، خولرز، شل فين، ول چره، منگوچال، خواص ورزان، ديلار، از شمال شرق به ارتفاعات تلمه‌‌سنگ و پياز مرگ، از شرق به كوه چال يورد، از شمال غرب به كوه سفيدلد، از غرب به ارتفاعات الله‌سر، دره لوارك و روستاهاي بادرود، شهرآباد و دهين و از جنوب به شهرستان فيروزكوه و جاده آسفالته تهران ـ فيروزكوه ـ قائم‌شهر محدود مي‌گردد. مهمترين آبراهه موجود در حوضه مورد مطالعه رودخانه ساواشي و مهمترين روستاهاي موجود در منطقه جليزجند و آور مي‌باشند. محيط حوضه 90. 37 كيلومتر، بيشترين ارتفاع منطقه 3804 متر و كمترين ارتفاع معادل 1960 متر از سطح دريا مي‌باشد.
تنگه واشي در مختصات 52 35 درجه شرقي و 43 52 درجه شمالي و به ارتفاع 2180 متر از سطح دريا در 13 كيلومتري شمال شهرستان فيروزكوه و يال جنوبي البرز مركزي قرار دارد. واشي يا سوباشي به معني سر-چشمه ( به زبان تركي ) ميباشد. این تنگه (واشی) در بین جاده فیروز کوه به تهران و در انتهای روستای جلیزجند و در داخل حوضه فوق قرار دارد. در این تنگه و اطراف آن وجود آبشار ساواشی وکتیبه سنگی خود دارای جاذبه خاصی می باشد. در این منطقه کتیبه سنگی بزرگی به ابعاد۶*۷ متر بوده که تصویر شکار فتحعلی شاه قاجار می باشد. دشت بعد این تنگه شکارگاه سلطان قاجار بوده و بدستور وی کتیبه ای در این نقطه تراشیده شده که اسامی افراد سوار بر اسب در کنار آنها نوشته شده. ساخت این کتیبه ۳ سال طول کشیده و قدمت ۱۸۵ ساله دارد. معمار باشی آن استاد قاسم حجار است و در گوشه کتیبه تاریخ ۱۲۳۲ ه. ق ثبت شده. سلسله قاجار ۳کتیبه معروف دارد که یکی در چشمه علی شهرری، دیگری در تونل وانه جاده هراز و سومی همین کتیبه تنگه واشی است که به جلیلرجند معروف است. البته کتیبه های دیگری نیز از آنها به یادگار مانده که تعدادی از آنها در طاق بستان کرمانشاه در کنار کتیبه های ساسانی قابل رویت است.
در حاشیه کتیبه اشعاری از حماسه سرای ایرانی از شاهنامه درج شده و آیات قران نیز به کل کتیبه زینت داده ساخت کتیبه در مکانی است که از هرگونه بارش باران محفوظ بوده و نور خورشید نیز به آن نمی تابد. در نتیجه دچار فرسایشی نشده ولی دست ویرانگر توریست ها به این کتیبه باستانی آسیب رسانده و یادگاری‎هایی بر روی آن نوشته شده است.
نقشه 1-1- نقشه موقعیت عمومی حوضه آبخیز جلیزجند و مقایسه آن با کل حوزه فیروزکوه
1-11- تنگناها و محدودیت های تحقیق
عدم یکپارچگی وکمبود مطالعات دانشگاهی صورت گرفته در بحث ژئوتوریسم اعم از مقالات، پایان نامه‎ها، کتاب وغیره و فقدان منابع اطلاعاتی مورد نیاز، خاص بودن مناطق مورد مطالعه از بعد حفاظتی و عدم آگاهی و همکاری لازم مسئولان با مقوله گردشگری با وجود رغبت برای گسترش فضاهای گردشگری در کشور جهت ایجاد اشتغال و رفع مشکل بیکاری و ایجاد بازار کسب و کار جدید و. . . .
در کشور ما به خاطر تنوع سرزمین و منابع اکولوژیکی به ویژه اقلیم (اقلیم کشور ما از آلپی تا نیمه گرمسیری) کمبود ارزیابان متبحر در شناسایی منابع اکولوژیکی کشور و وقت بالنسبه کوتاه برای دستیابی به شناسایی مناطق ژئوتوریسمی مواجه هستیم.
1-12- مفاهیم و واژه ها
اکوتوریسم
نوعی از گردشگری است که ریشه های آن به طبیعت و محیط های باز بر می گردد و در ابعاد حیرت آوری رو به توسعه است. اکوتوریسم شاخص توسعه بر پایه مطالعات اکولوژیکی است و همچنین نوعي از گردشگري است كه از نظر اكولوژيكى پايدار می باشد، به این معنا که به نيازهاى فعلى اكوتوريست ها پاسخ دهد و نيازهاى آينده را برآورده سازد.
ژئوتوریسم
شاخه ای از اکوتوریسم است كه راهکاری نوین جهت تبیین و تشریح علوم زمین و شناخت سرمایه های طبیعی هر منطقه را ارائه مي‌نمايد.
ژئوتوریسم نوعی توریسم فرهنگی، زیست محیطی است که در مناطقی که دارای یادمان‌ها و آثار خاص زمین‌شناسی است، با جاذبه‌های خود می‌تواند در گستره جهانی شدن، با ایجاد رابطه‌ای پویا و خلاق بین طبیعت و فرهنگ یک منطقه با گردشگران، جریان‌های جدیدی را در آینده برای توریسم جهانی، صلح و توسعه پایدار فراهم نماید.
به تعریفی دیگر، ژئوتوریسم یعنی توریسمی که هویت جغرافیایی یک مکان را حفظ می‌کند، یا آن را بهتر می‌کند و این نه تنها محیط زیست را شامل می‌شود، بلکه میراث فرهنگي، زیباشناسی مکان و از همه مهمتر رفاه بیشتر مردم بومي را در بر می‌گیرد.
توسعه
توسعه عبارت است از تغییر در ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، قضائی بگونه ای که نه تنها رشد کمی جامعه را به همراه داشته باشد بلکه تغییر کیفی در شیوه های زندگی، رفاه اجتماعی، بالندگی فرهنگی، زیرساخت های اقتصادی و… را فراهم آورد. همچنین برخی متخصصان، توسعه را اینگونه تعریف کرده‎اند: توسعه عبارت از شکفتن تدریجی هر چیز از یک حالت ابتدایی و حرکت آن به سمت مرحله تکامل یافته تر است. (جرالد، 1368، ص13).
2-1- انسان و طبیعت
• ذات وجودی انسان از خاک است و انسان ها بطور ناخود آگاه طبیعت را دوست می دارند. جاذبه ها و چشم اندازهای طبیعی، عبارت از مجموع ویژگی هایی است که انسان با چشم قادر به مشاهده و با دیگر حواس قادر به درک آن است. (رضوانی، 1387 ص 19)
• کمتر کسی است که در سفرهای بین شهری از چشم اندازهای طبیعت بی جان از جمله کوه، دشت و دره‎های کنار جاده لذت نبرد و به توصیف آنچه دیده نپردازد. (حاج علیلو – نکویی صدر، 1390 ص1)
• ارزش طبیعت در میان ایرانیان به حدی است که در فرهنگ باستانی ما روزی را به عنوان سپاس از طبیعت نام گذاری کرده اند. ارزش طبیعت و میراث آن به سرعت در حال تبدیل به نیروی مولد جدیدی در صنعت گردشگری است (فور و مگرلی، 1388).
2-2- انواع مناطق طبیعی
• به صورت کلی می توان طبیعت را به دو بخش جاندار و بی جان تقسیم نمود. طبیعت جاندار آن دسته از طبیعت است که ویژگی اصلی آن منابع تفرجگاهی، چشم اندازهای بدیعی است، که سبب آرامش روحی انسان و احساس رضایت می شود. (رضوانی، 1387 ص 19)
• طبیعت بی جان عبارتند از کوه و کوهستان، دره دشت، غار، رودخانه، چشمه، آبشار، دریا و ساحل، دریاچه و تالاب و کویر می باشد.
2-3- مفهوم گردشگری
• گردشگری یا توریسم واژه ای است فرانسوی که از ریشهٌ “تور” گرفته شده است. تور در زبان فرانسه به معانی زیر آمده است : حرکت دورانی (چرخش) عمل پیمودن، طی کردن پیرامون، سیر کردن و گردش نمودن. به نظر پیرلاروس، توریسم یا گردشگری عمل مسافرت به منظور تفنن و لذت است و گردشگر یا توریست، کسی است که برای خوشنودی خود و لذت بردن مسافرت می کند( محلاتی 1380 :2)
• بنابراین توریسم یعنی مکتبی که پایه فکری آن سیاحت و گردشگری است. (کاظمی، 1386)
• در لغت نامه دهخدا توریسم به معنای جهان گرداننده، سائح، سیاح و رحاله بکار رفته است. (دهخدا، 1365).
2-4- جغرافیای گردشگری
• جغرافیای جهانگردی روابط انسان را با محیط در تعطیلات و وقت آزاد مطالعه می کند. مثل این است که جهانگردی و مسافرت های داخلی و خارجی بخشی از فعالیتهای انسانی را تشکیل می دهد و با اقتصاد ملی کشورها پیوند می خورد. از طرفی انتخاب محا استفاده از اوقات فراغت و تعطیلات شکل سالم سازی جسم و روح به خود می گیرد و در این راه از جغرافیای پزشکی تأثیر می پذیرد.
• مفهوم کلی جغرافیای جهانگردی را می توان به این شرح بیان نمود : مطالعه شرایط جغرافیای جهانگردی و بررسی وابستگی ها بین شکل های مختلف وقت گذرانی باعوامل گوناگون طبیعی و فرهنگی (شکویی 1354، ص 4).
2-5- انواع توریسم
• گردشگری دارای اهداف خاصیت که هرکدام از گردشگران با آن نیت به سفر می پردازند. بنابراین شناخت انگیزه های گردشگران در بحث گردشگری مهم است.
• توریسم قومی : در این نوع گردشگری، گردشگران به منظور مشاهدهٌ سبک زندگی افراد بومی و قومی مسافرت می کردند که با نحوه ی پوشش افراد بومی، منازل آنها، حضور در جشن ها و شرکت در مراسم مذهبی آنهاست. که هدف گردشگری قومی، شناخت اقوام مختلف و شرکت در تجربه های آنهاست.
• توریسم تاریخی : گردشگران به بازدید از موزه ها، مسجدها، کلیساها و آثار و باناهای تاریخی می‎پردازند که تمام این آثار یادآور عظمت و شکوه کشورهای باستانی مانند ایران، مصر و یونان است همچنین گردشگران از نمایشنامه هایی که وقایع مهم دوران گذشته را بازسازی می کند استقبال خواهند کرد.
• توریسم تفریحی و استفاده از تعطیلات : شامل گردشگرانی می شود که جهت استفاده از تعطیلات، تفریح، استراحت و استفاده از آب و هوای گرمتر یا خنک تر از محل اقامت به مکان دیگری نقل مکان می‎کنند.
• توریسم فرهنگی – آموزشی : مقصود از این نوع گردشگری آّشنایی با مواریث فرهنگی، هنری، آداب و رسوم، بناها و آثار تاریخی با هدفهای آموزشی، تحقیقاتی، و پژوهشی صورت می گیرد.
• توریسم جوانان : مسافرت جوانان با اهداف آموزشی، تفریحی و ورزشی است که هم اکنون در بسیاری از کشورها مورد توجه قرار گرفته است.
• توریسم تفریحی و ورزشی : گردشگر تفریحی و ورزشی توجه خود را را معطوف به شرکت در فعالیت‎های ورزشی، استفاده از چشمه های آب معدنی، حمام آفتاب و دیگر فعالیت های اجتماعی در یک محیط دلنشین و راحت می کند. برخی از این مناطق مورد علاقه به طور معمول سواحل دریا، پیست های اسکی، زمین های بازی و میدان های اسب دوانی است.
• توریسم ماجراجویانه : بسیاری از افراد در سفر دست به کارهایی می زنند که مخاطره آمیز است و می‎خواهند در این زمین تجربه هایی بدست آورند به همین سبب ممکن است از راه های جدید یا غیرعادی، مهارت و توانایی های جسمی را بیازمایند و به همین منظور به کوهنوردی، قایقرانی یا صخره نوردی می‎روند. به طور کلی این سفرهای مخاطره آمیز یا حادثه جویانه به مقصدهای پرخطر مانند قلب کویر، غارهای ناشناخته، مسیرهای فاقد جاده، قلل کوه ها، رودخانه ها جنگل ها و مناطق طبیعی دیگر انجام می‎شود.
• توریسم سلامت : منظور اینکه گردشگر به مکان هایی برود که بتواند در آنجا خدمات درمانی و پزشکی انجام دهد. بنابراین چنین گردش یا سفری مستلزم فعالیت های گوناگون بوده که هر یک مسئله بهداشت و سلامت فرد و یا گردشگر، مدنظر است. نمونه های اصلی این نوع سفرها عبارتند از : مراقبت های بهداشتی، زیبایی اندام، گذراندن دورهٌ نقاهت و بازپروری، استفاده از چشمه های آب درمانی گردشگری دارای اهداف خاصیت که هرکدام از گردشگران با آن نیت به سفر می پردازند. بنابراین شناخت انگیزه های گردشگران در بحث گردشگری مهم است.
2-6- توسعه پایدار و گردشگری پایدار
• توسعه پایدار نوعی راهبرد توسعه است که تمام داراییها و منابع طبیعی و انسانی را به خوبی منابع مالی و فیزیکی برای افزایش ثروت در بلند مدت مدیریت می کند. توسعه پایدار مخالف هر سیاست با عملکردی است که به نوعی منافع نسل های بعدی را به خطر بیندازد. (کاظمی، 1383، ) بطور کلی با در نظر گرفتن تعریف توسعه پایدار و اهمیت توسعه گردشگری پایدار، شاخص های یک برنامه توسعه باید مورد توجه قرار گیرد. (خاکساری، 1382)
• سه اصل پایدار عبارتند از:
• الف- پایداری زیست محیطی
• ب- پایداری عوامل فرهنگی و اجتماعی
• ج- پایداری اقتصادی (پارسائیان، 1377)
2-7- گردشگری بر پایه طبیعت ( اکوتوریسم )
• اکوتوریسم، نوعی از گردشگری است که ریشه های آن به طبیعت و محیط های باز بر می گردد. (رضوانی، 1387) نخستین مسافرانی که حدود نیم سده پیش از سرنگیتی بازدید کردند، و یا ماجراجویانی که در هیمالیا کوه پیمایی کردند، را می توان از نخستین اکوتوریست ها به شمار آورد (Lindberg,1993) به طور کلی اصطلاح اکوتوریسم برای نخستین بار توسط میلر وارد ادبیات گردشگری شد و راه خود را به سوی جنبش توسعهٌ پایدار گشود. در این دیدگاه، اکوتوریسم در وهلهٌ نخست ناظر بر ملاحظات زیست محیطی و مفهوم توسعهٌ پایدار است و در آن طبیعت گردی در درجه دوم اهمیت قرار می گیرد. (رضوانی، 1387)
2-8- ارکان اصلی اکوتوریسم
• استفادهٌ پایدار از تنوع زیستی و منابع طبیعی
• به حداقل رساندن تاثیرگذاری بر محیط زیست طبیعی و فضاهای اجتماعی – فرهنگی، به ویژه از نظر تغییرات آب و هوایی، مصرف انرژی و فرهنگ های سنتی
• مشارکت موٌثر و کامل تمامی طرف های دارای نفع، به ویژه اجتماع های محلی و اهالی بومی.
• افزایش آگاهی و آموزش زیست محیطی تمامی طرف های دارای نفع، به ویژه گردشگران و میزبان های آنها
• منافع اقتصادی پایدار برای همهٌ فعالان این عرصه.
2-9- مفهوم ژئوتوریسم
• واژه ژئوتوریسم اصطلاحی میان رشته ای مرکب از دو کلمهٌ “ژئو” و “توریسم” است. خود توریسم نیز علمی چند رشته ای است که مفاهیم اقتصاد، سیاست، و فرهنگ را در بر می گیرد. ژئوتوریسم حد و مرز تعریف شده ای دارد که توریسم زمین شناختی در کانون توجه آن است. (نیوسام و داولینگ، 1388).
• این واژه به منزلهٌ بخشی از دارایی های قابل عرضه به گردشگران در حلقهٌ بازار گردشگری است. صاحب نظران به طور جمعی در این امر توافق دارند که ژئوتوریسم پتاسیل عظیمی برای بسیاری از مناطقی که رونق توریستی ندارند به وجود می آورد. (حاج علیلو، 1390 ص24)
2-10- قلمرو ژئوتوریسم
• قلمرو ژئوتوریسم با شکل زمین، فرایندهای زمین، و ترکیب آن ها با مجموعهٌ بزرگ صنعت گردشگری مشخص می شود.
2-11- شکل های جالب زمین
• شکل های جالب زمین در علم ژئوتوریسم شکل هایی از جمله موارد زیر است :
آتشفشان ها، یخچال ها، چشم اندازهای رودخانه ای، پدیده های حاصل از باد، شکل های کارستی، پدیده‎های رسوبی (چینه بندی، دگرشیبی)، شکل های ساحلی، رخنمون های سنگی، مقاطع سنگ پوش، و شکل کانی ها و بلورها (حاج علیلو، 1390 ص27)
2-12- فرایندهای زمین
شکل زمین به دلیل ارتباط مستقیم با اقلیم، پویایی مداوم زمین حفظ می کند. (بل، 1382) از طرف دیگر، فعالیت های درونی زمین گاهی به طور سریع یا بطئ نمود خارجی می یابند؛ از جمله فعالیت های آتشفشان‎ها یا فرایندهای بطئ کوه زایی. اهمیت این مثال ها علاوه بر شکل زمین، در صنعت ژئوتوریسم است. (حاج علیلو، 1390 ص27)
2-13- ژئوسایت ها
• بسیاری از مردم با رشد و نمو و پویایی گیاهان و طبیعت جاندار آشنایی دارند؛ اما عده بسیار قلیلی از وجود رشد و نمو و زیبایی های طبیعت بی جان آگاهی دارند، چنان که باور این حقیقت که برخی کانیها در حفرات داخل زمین و در میان سنگها همانند گلها به صورت بلورهایی زیبا روییده اند (متبلور شده اند) و رنگ های متنوعی دارند برای عده زیادی سخت خواهد بود. (نکوئی صدری، 1388، ص 23)
• مکان هایی که دارای شکل ها و فرایندهای جالب زمین شناسی و ژئومورفولوژیکی هستند در صورت ایجاد زیر ساخت های گردشگری به ژئوسایت بدل می شوند. در واقع، مکانی را که دارای شکل یا فرایند زیبا، جالب، و تأثیرگذار زمین شناختی است با ایجاد امکانات اقامتی و مسیرهای گردشگری و مدیریت مربوط به حفظ آن جاذبه می توان به ژئوسایت تبدیل کرد. (حاج علیلو، 1390 ص 28)
2-13-1- ژئوسایت های اولیه
ژئوسایت‎های اولیه دارای صورت های ویژهٌ زمین شناختی و ژئومورفولوژیکی هستند (هم به صورت طبیعی و هم به صورت مصنوعی) که در داخل محدوده های مرزبندی شده در نواحی روباز رخنمون دارند و به طور محلی به دلیل ارزش تفسیری، آموزشی، یا علمی اهمیت دارند (هوز، 2003).
2-13-2- ژئوسایت های ثانویه
سایر مکان های ژئوتوریسمی مثل موزه های علوم زمین و مجموعه های کتابخانه ای، مراکز



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید